مذاکره با زبان اقتدار

علیرضا احمدی- محمدعلی حسن‌نیا | روزنامه‌نگار 

مذاکرات «غیرمستقیم» روز جمعه در مسقط میان ایران و آمریکا، فارغ از «نتیجه» و «محورهای رایزنی» یک پیام روشن منطقه‌ای و بین‌المللی داشت؛ اینکه تهران از «موضع قدرت» پای میزمذاکره می‌نشیند و واشنگتن بار دیگر در تحمیل اراده خود بر جمهوری‌اسلامی ناکام ماند.
از صبح روز جمعه، در شرایطی همه نگاه‌ها در منطقه و جهان به پایتخت عمان دوخته شده بود که رسانه‌های بین‌المللی اذعان داشتند واشنگتن مجبور شده ‌است از بسیاری از خواسته‌های غیرمعقول خود دست بکشد. از «محل مذاکره» گرفته تا «محور رایزنی‌ها» ازجمله موضوع‌هایی بود که واشنگتن از تحمیل خواسته‌هایش به ایران ناکام ماند.
2 هیأت ایرانی و آمریکایی با ریاست عراقچی و ویتکاف درحالی در مسقط به «گفت‌وگوی غیرمستقیم» پرداختند واشنگتن در روزهای گذشته تلاش کرده بود با ایجاد فضای تهدید و ارعاب، تهران را وادار به پذیرش شروط خود کند؛ رویکردی که به اعتقاد کارشناسان، مذاکرات مسقط همه آنها را نقض کرد و مهر تأیید دوباره‌ای بر این «راهبرد محوری» بود که ایران هیچ‌گاه از موضع ضعف، پای هیچ میز مذاکره‌ای نمی‌نشیند.


مذاکره ایران از موضع قدرت
بررسی تحولات روزهای منتهی به مذاکرات مسقط، دربردارنده شواهد روشن بسیاری از گزاره «مذاکره ایران از موضع قدرت» است که در ادامه به برخی از آنها اشاره می‌شود.
1- تغییر محل مذاکره: تغییر محل مذاکره از «استانبول» که مورد علاقه و البته تأکید آمریکایی‌ها بود، به مسقط، یکی از روشن‌ترین نشانه‌های تحمیل اراده مذاکراتی تهران بر واشنگتن است.
2-  حذف کشورهای منطقه از مذاکرات: اگرچه آمریکایی‌ها کوشیدند با مشارکت دادن برخی کشورهای منطقه در مذاکرات، به رویکردهای تحمیلی خود علیه ایران مشروعیت منطقه‌ای ببخشند، خراب کردن این بازی ازسوی ایران، «مخابره پیام قدرت» دیگری از سوی جمهوری‌اسلامی به طرف مقابل بود.
3- مذاکره غیرمستقیم: آغاز گفت‌وگوهای مسقط به‌صورت «غیرمستقیم» و با حضور وزیر امورخارجه عمان را باید نمود دیگری از تحمیل اراده مذاکراتی جمهوری‌اسلامی به طرف مقابل به‌حساب آورد.
4- دستورکار مذاکراتی: با اینکه طرف آمریکایی تلاش داشت در جریان مذاکرات مسقط طیف متنوعی از دستورکارهای مذاکراتی را بگنجاند، اما درنهایت مجبور شد با پذیرش خواست ایران برای محدود کردن مذاکرات به چارچوب «موضوع هسته‌ای» در محل مذاکرات حاضر شود.
5- گفت‌وگوی نتیجه‌محور: حضور در مذاکرات مسقط مخابره‌کننده این پیام روشن است که تهران خواهان مذاکرات نتیجه‌محور از موضع اقتدار است.
چرا بازگشت به مذاکره؟
مذاکرات روز جمعه در مسقط یک پیام راهبردی دیگر هم داشت؛ اینکه «جنگ شهری» و «حمله خارجی» نتیجه‌بخش نیست و برای حل‌وفصل مسائل مطرح با ایران، باید به «میز مذاکره» بازگشت.
 ناکامی در جنگ شهری: ناآرامی‌های اخیر در ایران، یکی از عیان‌ترین اقدام‌های خصمانه محور واشنگتن – تل‌آویو علیه ایران بود که با امید به زانو درآوردن تهران، اجرایی شد، اما درنهایت نتیجه مطلوبی به همراه نداشت و بار دیگر سیاست «براندازی» با شکست مواجه شد؛ بنابراین بازگشت به مذاکره را باید نشانه ناکامی در «جنگ شهری» علیه ایران به‌حساب آورد.
  اعتراف به شکست حمله خارجی: اگرچه پس از جنگ تحمیلی 12روزه، آمریکایی‌ها و به‌ویژه رئیس‌جمهور این کشور تلاش کردند خود را پیروز این جنگ نشان دهند، چراکه «موفق» شدند تاسیسات هسته‌ای ایران را «به‌طورکامل» نابود کنند، اما بازگشت به میز مذاکره «نقض‌کننده مشهود» چنین ادعاهایی به‌حساب می‌آید.
تهدید و فشار بی‌نتیجه: یکی دیگر از پیام‌های مشهود در مذاکرات مسقط، ناکامی طرف‌های مقابل در راهبردهای خصومت‌محورشان علیه ایران، حداقل طی چند ماه گذشته است؛ از جمله:
1- تحمیل جنگ 12روزه به ایران
2- حمله مستقیم آمریکا به تاسیسات هسته‌ای ایران
3- فعال‌سازی‌ مکانیسم غیرقانونی «اسنپ بک» ازسوی طرف‌های اروپایی با فشار محور واشنگتن – تل‌آویو
4- تلاش برای اجماع‌سازی بین‌المللی برای بازگرداندن تحریم‌های شورای امنیت علیه ایران
5- راهبرد‌سازی‌ در راستای قطع جریان صادرات نفت از ایران
6- مداخله تروریستی علیه ایران در دی‌ماه سال‌جاری
7- تمرکز بر تشدید تحریم‌‌های اقتصادی و مالی علیه ایران
8- تهدید اعمال «تعرفه 25درصدی» برای تجارت‌کنندگان با ایران
9- صف‌آرایی نظامی علیه ایران و تهدیدسازی علیه تهران 


پایبندی ایران به دیپلماسی
یکی دیگر از پیام مهم مذاکرات «مسقط» پایبندی تهران به روندهای دیپلماتیک برای حل و فصل مشکلات است که نمودهای ملموسی در تحولات اخیر دارد:
1- مسیر دیپلماسی بسته نیست: جمهوری‌اسلامی با حضور در مسقط نشان داد که هیچ‌گاه مایل به بستن مسیرهای دیپلماتیک نیست.
2- تامین منافع ملی: تهران این پیام روشن را مخابره کرده است که همواره دیپلماسی را یکی از ابزارهای اولویت‌دار برای تامین منافع و امنیت ملی می‌داند.
3- مسئولیت‌پذیری: مذاکرات مسقط، آن هم با نقش‌آفرینی فعال برخی کشورهای منطقه، بیش از هر چیز نشان‌دهنده مسئولیت‌پذیری تهران برای حفظ صلح و تقویت ثبات منطقه‌ای در مواجهه با تهدیدهای فرامنطقه‌ای است و پیام روشنی به کشورهای همسایه و منطقه مخابره می‌کند.
4- باطل‌السحر مقصرسازی ایران: یکی دیگر از نمودهای مذاکرات مسقط، شکست راهبرد «مقصرسازی ایران» است؛ سیاستی که ازسوی واشنگتن پیگیری می‌شد و می‌کوشید علیه تهران نوعی «بازی سرزنش» راه انداخته و منطقه را با تهدیدهای نظامی علیه جمهوری‌اسلامی همسو کند.
5- آمادگی نظامی: ایران با وجود آمادگی نظامی بالا برای مواجهه با تهدیدهای موجود، پای میز مذاکرات مسقط حاضر شد که «مقتدرانه» این پیام را به طرف مقابل ارسال کند که از موضع قدرت و با حفظ آمادگی نظامی، در دیپلماسی جدی است.


بازگشت مذاکرات به مسقط
در روزهای اخیر درحالی‌که خبرها از برپایی مذاکرات ایران و آمریکا در استانبول حکایت داشت، تغییر ناگهانی «محل مذاکره» از ترکیه به عمان در چهارشنبه شب گذشته، آن‌هم با اصرار ایران و برخلاف نظر آمریکایی‌ها، حاوی پیام‌های مهمی با محوریت تحمیل اراده طرف ایران به طرف مقابل بود.

مانور نمادها و پیام‌ها
گفت‌وگوهای غیرمستقیم ایران و آمریکا در عمان در شرایطی انجام شد که در روزهای اخیر شاهد مانور قدرت نظامی ایران و ارسال پیام‌های معنادار به طرف مقابل بوده‌ایم:
پیام ذوالفقار ایران
 چهارشنبه شب گذشته بود که مانور پهپادهای آمریکایی و ایرانی در آسمان منطقه، در کانون توجه شبکه‌های اجتماعی قرار گرفت. ماجرا از این قرار بود که پس از ثبت مانور پهپاد آمریکایی با خط سیری شبیه ساعت شنی، دربردارنده «پیام هشدارآمیز به تهران»، اندکی بعد پرواز پهپاد ایرانی خبرساز شد؛ پهپادی که خط سیر «شمشیر ذوالفقار» را ثبت کرد تا پاسخ محکمی به حرکت تهدیدآمیز آمریکایی‌ها داده شود؛ پیامی که بازتاب گسترده‌ای در شبکه‌های اجتماعی داشت و به «پیام معنادار تهران» تعبیر شد.

رصد تحرکات در سطح منطقه
 انتشار اخباری از رصد تحرکات آمریکایی‌ها در آب‌های منطقه ازسوی پهپادهای ایرانی، یکی دیگر از وجوه ارسال پیام‌های معنادار ازسوی ایران به طرف مقابل، آن‌هم در چارچوب یک «مانور قدرت نظامی» بوده ‌است.
پرواز از مبدأ طبس
پنجشنبه شب (16بهمن‌ماه) هواپیمای حامل عباس عراقچی، وزیر امورخارجه ایران به مقصد طبس، با انتخابی «هوشمندانه» و «نمادین»، مبدأ خود را «صحرای طبس» ثبت کرد تا با یادآوری شکست تاریخی آمریکایی‌ها در ایران، نسبت به هرگونه ماجراجویی جدید در این زمینه هشدار دهد؛ اقدامی که مورد توجه ویژه کاربران شبکه‌های اجتماعی قرار گرفت.


چرا «نه» به استانبول؟
  پاتک به فضاسازی‌های رسانه‌ای طرف آمریکایی درباره مذاکرات در استانبول
  نفی شکل‌دهی به روندهای منطقه‌ای بدون حضور ایران
  شکستن تلاش‌ها برای اجماع‌سازی منطقه‌ای به‌منظور مشروعیت‌بخشی به هرگونه اقدام نظامی احتمالی علیه ایران
  ناکام گذاشتن فضاسازی‌ها برای شکل‌دهی به مذاکراتی فراتر از موضوع هسته‌ای در استانبول
  برخورد قاطع با راهبردسازی‌ها با هدف زیرپا گذاشتن خطوط قرمز مذاکراتی ایران
  مقابله با رویکرد نشان‌دادن ایران در جایگاه «بخشی از مشکل»

چرا اصرار بر عمان؟
  مطرح بودن عمان به‌عنوان «کشوری بی‌طرف» در روندهای منطقه‌ای
  سوابق مثبت مسقط در میانجیگری‌های منطقه‌ای به‌عنوان بازیگر «غیر ذینفع»
  تمرکز صرف بر موضوع هسته‌ای و پرهیز از طرح موضوع‌های موشکی و منطقه‌ای
  ارسال پیامی به طرف‌های مقابل با محتوای «بازگشت به مذاکرات گذشته»؛ مذاکراتی که با تحمیل جنگ 12روزه به ایران متلاشی شد.
  مخابره پیام کوتاه نیامدن ایران از مواضعش با حضور پای میز مذاکره قبلی 

رونمایی تازه از موشک‌های ایرانی: پنجشنبه شب سپاه پاسداران با رونمایی از یک شهر موشکی جدید، آن‌هم با ذخایر موشک‌های «خرمشهر4» (خیبر)، پیام روشن دیگری به طرف مقابل ارسال کرد؛ پیامی که ساعاتی پیش از آغاز مذاکرات در مسقط، نشان داد که ایران از «موضع قدرت» پای میز مذاکرات حاضر شده‌ و برای مواجهه با سناریوهای مختلف از آمادگی بالایی برخوردار است.