گپ‌وگفت با محبوبه نجف‌خانی0 مترجم ادبیات کودک و نوجوان
تأثیر ادبیات تخیل بر کودکان تهرانی
فرشاد شیرزادی| خبرنگار:
«ژولیت، ملکه قلب‌ها» نام یکی از رمان‌های تخیلی و در عین حال اندکی دلهره‌آور برای نوجوانان است که او آن را به فارسی ترجمه کرده است. همچنین رمان «بندر امن» که مربوط به حضور یک خانواده ایرلندی در جنگ جهانی دوم است، به همراه ده‌ها ترجمه دیگر در کارنامه این مترجم دیده می‌شود. با توجه موقعیت‌های دلهره‌آور که امروز در تهران کم نیست با محبوبه نجف‌خانی خواندن رمان ترسناک، تخیلی و فانتزی را برای بچه‌های تهران آسیب‌شناسی کرده‌ایم. با ما همراه شوید.
چه کتاب‌هایی در عرصه ادبیات کودک و نوجوان برای بچه‌های تهرانی جذاب است؟
برخی از کتاب‌هایی که ما ترجمه نمی‌کنیم قرابتی با فرهنگمان ندارد. وقتی نویسنده می‌خواهد از دردهای جامعه‌ای بگوید یا از تاریخ خودش یا شخصیت تاریخی خودش بگوید برای بچه‌های دیگر کشورها جذاب نیست. این کتاب‌ها مختص سرزمین‌های خاص‌اند. علاوه بر این کتاب‌های دارای موضوعی سراسر خشونت به کاربچه‌های تهرانی با توجه به موقعیت و شهرشان نمی‌آید. وقتی کتاب‌های خون‌آشامی یا سراسر حادثه به شکل عریان مسائل خشونت‌بار را بازگو کند، به درد مخاطبان تهرانی نمی‌خورد. به دلیل همین ژانر خون‌آشام و سراسر حادثه است که فرضاً داعش از میان نوجوانان و جوانان اروپایی عضوگیری می‌کند. باید حواسمان به چاپ کتاب‌هایی از این دست در تهران جمع باشد.
رمان‌هایی که تخیلی و فانتزی باشند بیشتر به درد کودکان و نوجوان تهرانی می‌خورند یا کتاب‌هایی که بچه‌ها را زودتر با دنیای واقعی آشنا می‌کنند؟
بچه‌ها در هر سنی کتاب‌های خاصی را دوست دارند. تقریباً سلیقه و انتخابشان هم یکسان است و فرقی ندارد که در کدام محله تهران بزرگ شده‌اند. در کودکی کارهایی که دارای شخصیت‌های حیوانی باشند، دوست می‌دارند. در سنین بالاتر کتاب‌های فانتزی. کتاب‌های فانتزی هیچ چیز که نداشته باشد باعث بارور شدن تخیل کودک می‌شود. معتقدم نباید جلو خواندن کتاب‌های خوب فانتزی را از سوی بچه‌ها گرفت. برخی ژانرهای رئال برای بچه‌ها کسل‌کننده است و بچه‌ها دوست دارند با خواندن کتاب هیجانی شوند. کودک و نوجوان هیجان را دوست دارد. با کتاب‌های علمی بچه‌های شهرمان شاید در بزرگسالی به کشفی در عالم علم روی بیاورند. در دوران نوجوانی خودم فضاهای فانتزی و هیجان‌انگیز و حتی ترسناک را دوست داشتم. هنوز هم از فیلم‌های تخیلی لذت می‌برم. بازار کتاب ما هم در حال حاضر کتاب‌های فانتزی خوبی دارد. بچه‌ها معمولاً علاقه‌مندند که وارد فضاهای پرماجرا بشوند و تخلیشان به کار بیفتد. کتاب‌های علمی‌ـ تخیلی هم مخاطبان نوجوان انبوه دارد. انیشتین می‌گوید: «من آنقدر که از کتاب‌های علمی و تخیلی نکات مهم آموخته‌ام، از کتاب‌های درسی‌ام نیاموخته‌ام!» بچه‌ها همواره دوست دارند که وارد فضاهای ناشناخته و عجیب بشوند.
با توجه به موقعیت‌های هراس‌آور بسیار در تهران، آیا تخیلی بودن یک اثر می‌تواند بعدها موجب خیال‌های باطل و تخیل غیر‌مفید و‌گاه حتی مضر برای کودکان شود؟
بله. می‌توان به خون‌آشام‌ها اشاره کرد. گاهی کتابی دارید که هم ماجراجویی، شخصیت منفی و حتی پیام خوب دارد. خواندن چنین کتابی مفید است اما برخی از کتاب‌های ژانر ترسناک چیزی غیر از ترس و لرز در وجود بچه‌ها ایجاد نمی‌کند. این کتاب‌ها صرفاً ترس را در وجود بچه‌ها نهادینه می‌کند. اما برخی بچه‌ها چنین کتاب‌ها و فیلم‌هایی را دوست دارند. این ویژگی در پسرها بیشتر دیده می‌شود. همچنان معتقدم که کتاب‌های خشن، ضربه روحی سنگین‌تری به بچه‌ها وارد می‌کند تا مثلاً صرفاً ژانر ترسناک. دخترها در پایان دبستان بیشتر سراغ کتاب‌های رئال و‌گاه عاشقانه می‌روند.کاری هم نمی‌توان به این موضوع داشت که برخی ناشران سودجو در ایران دنبال چاپ چنین کتاب‌هایی هستند. برخی ناشران صرفاً دنبال پرفروش‌های نیویورک‌تایمز هستند.
من هم معمولاً دنبال پرفروش‌های نیویورک‌تایمز هستم اما کتاب مورد نظرم را می‌خوانم و اگر با چارچوب‌های ذهنی، آموخته‌ها و فرهنگ کشورم همخوانی داشت، آن را برای ترجمه انتخاب می‌کنم. معتقدم مترجمان متعهد چنین کتاب‌هایی را ترجمه نمی‌کنند. نه تنها من بلکه هیچ یک از مترجمان حرفه‌ای دست روی چنین کتاب‌هایی نمی‌گذارند و اغلب مترجمان این کتاب‌ها نویسندگان کم‌نام و گمنام هستند. بعضی مترجمان را می‌بینیم که نه سابقه‌ای در ادبیات کودک و نوجوان دارند و نه تا‌به‌حال کتابی ترجمه کرده‌اند. حتی برخی دانشجویان صفحه صفحه این کتاب‌ها را ترجمه می‌کنند تا اسمشان روی کتاب چاپ شود و پولی بگیرند. این ترجمه‌ها به لحاظ فرم، زبان شلخته‌ای هم دارد. این در حالی است که باید روی زبان کودک و نوجوان کار کرد. تا به حال ندیده‌ام که هیچ یک از مترجمان حرفه‌ای که با شورای ادبیات کودک‌کار می‌کنند، چنین کتاب‌هایی را ترجمه کنند.
در همینه زمینه :
