جمال رهنمایی
سالهای1395تا 1399در شمار داغترین سالهای تاریخ معاصر ایران هستند. تحولات این سالها به اندازهای چندبعدی، خاکستری و غیرخطی هستند که بررسی آنها نیازمند نگاهی کلینگر و بیرونی است تا در توفان حوادث این سالها غرق نشویم. رسواییهای بزرگ مالی در سطح چند هزار میلیون تومانی، به قدرترسیدن غیرمنتظره مردی در آمریکا که معادلات قدرت را در جهان و خاورمیانه بههم ریخت و قرارداد ایران را با قدرتهای جهانی با چالش جدی مواجه ساخت و دست آخر ظهور ویروس هوشمند و مرگبار کرونا که زندگی روی کره زمین را بهکلی تغییر داد و اقتصاد جهانی را مختل کرد. این اتفاقات در سطح جهانی و داخلی در نگاه جزئینگرانه و خطی هر کدام یک هرج و مرج و بینظمی و بیقاعدگی بهشمار میروند. ماجرای رسواییهای مالی، اختلاسهای چند هزار میلیارد تومانی، میلیاردها دلار پول گمشده در نظام بوروکراتیک کشور، فیشهای حقوقی نجومی و تخلفات گسترده در دستگاههای نظارتی و اجرایی و بانکها و بیمهها نشان از یک نابسامانی بزرگ مالی در سطح کشور داشت. شروع سال97هم با اعلام خروج یکجانبه دونالد ترامپ، رئیسجمهور غیرقابل پیشبینی آمریکا از توافقنامه برجام همراه بود. او همزمان از بسیاری دیگر از معاهدات بینالمللی میان آمریکا، همسایگانش و همپیمانان قدیمی خود خارج شد و در تصمیماتی غیرمتعارف، نقش سیاسی و اقتصادی برتر آمریکا را در جهان کاهش داد. تحریمهای شدید و فساد مالی دستگاههای دولتی و خصوصی تورم بیسابقهای را رقم زد. بازارها دلار 30هزار تومانی، سکه 16 میلیونی و پراید 120میلیون تومانی بهخود دیدند. افزایش سهبرابری قیمت بنزین هم بیحاشیه نماند و اعتراضات گسترده روزهای پرالتهاب و پرحادثه آبان 98را رقم زد. درگیریها میان ایران و آمریکا نیز شدت یافت. پهپاد آمریکایی یکی از بلند پایهترین مقامهای نظامی ایران را ترور کرد. ایران نیز پایگاه نظامی آمریکا را موشکباران کرد.
در پایان سال98 هم ویروس کرونا عالمگیر شد. شهرهای جهان ناامن شدند و مردم به خانهها پناه بردند. فرودگاهها و خیابانها خالی شدند و فاصله بیسابقهای بین نوع بشر ایجاد شد که در عصر ارتباطات بیسابقه بود. بازارها خالی، مکانهای عمومی و هنری و تفریحی و علمی تعطیل شد و بورسهای جهانی رو به سقوط رفته و قیمت نفت منفی شد. ناامنی و ابهام در سراسر جهان دست بالاتر را داشت و این پرده آخر، سناریوی هرج و مرج را کامل کرد. نظریه آشوب که از سوی آنری پوانکاره، ریاضیدان فرانسوی مطرح شده، تلاش میکند تا توضیح دهد که وقتی در معادلات مشخص ریاضی، متغیرهای غیرقابل پیشبینی وجود داشته باشد، ما با بینهایت پاسخ روبهرو خواهیم بود و این حجم بینهایت پاسخها طبیعی و قانونمند هستند. او با همین شیوه توانست معادلاتی را مطرح کند که با وجود داشتن ورودیهای مشخص و عملیات واضح، بیپاسخ بمانند. یکی از این معادلات پوانکاره پس از گذشت 106سال از مرگ او و با دانش یکقرن بعد در سال2006 قابل حل شد. نظریههای نسبیت انیشتین، فیزیک کوانتوم و میدانهای شکلساز پس از مقدمهچینی نظری پوانکاره قابلیت فهم و مطرحشدن یافتند. این نظریه همچنین توانست پیشبینی هوا را که دارای متغیرهای ثابت اما غیرقابل پیشبینی دقیق هستند، امکانپذیر سازد. شاخه دیگری درنظریه آشوب وجود دارد که معتقد هستند پیرلاپلاس و حکیم عمر خیام قبل از پوانکاره به این پدیده پی برده بودند. نظریه آشوب، تلاشی ریاضی برای معرفی نظم نهفته در بینظمیهاست. با پیدایش این نظریات در سپهر دانش بشری، دیدگاهها نسبت به مسائل غیرقابل پیشبینی و غیرقابل حل عوض شده است. هماکنون بیشترین کاربرد نظریه آشوب در اقتصاد، پیشبینی متغیرهای پولی و مالی جهان و بهویژه در بازار نفت است. نظریه آشوب میتواند از این مجموعه غیرقابل پیشبینی، مدلی قابل پیشبینی ارائه کند که در سطح مدیریت کلان کشورها بهکار بیاید. نظریه نظم در بینظمی، حاصل رشد توان محاسباتی ذهن آدمی است که بهتر از گذشته میتواند حجم عظیم دادهها را محاسبه و هضم کند. شاید متوجه نباشیم اما هر کدام از ما در این هرج و مرج و بینظمی در یک نظم بزرگتر منظم و در جای خودمان هستیم. کافی است در زمان و مکانی که در آن قرار داریم، کاری را که بهعهده داریم، به بهترین شکلی که برایمان ممکن است به سرانجام برسانیم.
یکشنبه 12 بهمن 1399
کد مطلب :
123304
+
-
کلیه حقوق مادی و معنوی این سایت متعلق به روزنامه همشهری می باشد . ذکر مطالب با درج منبع مجاز است .
Copyright 2021 . All Rights Reserved