خیابان حسینیه شد

علیرضا احمدی | روزنامه‌نگار

محرم 1448‌قمری در ایران حال و هوای دیگری داشت و 2جنگ تحمیلی طی یک سال در برابر یزیدیان زمان آیین‌های سوگواری سرور و سالار شهیدان را به صحنه‌ای برای نمایش پیوند هویت دینی، ملی و انقلابی مردم ایران تبدیل کرد تا امسال یک «محرم متفاوت» رقم بخورد.
پیوند خوردن مجالس امام حسین(ع) با مسائل روز جامعه تجلی همگامی «شور و شعور حسینی» بود و از برافراشته شدن پرچم ایران در کنار بیرق سیدالشهدا(ع) و طنین سرود ملی پیش از آغاز مراسم گرفته تا منبرهایی با مضامین سیاسی، اشعار حماسی، رجزخوانی‌ها و شعارهای ضد‌استکباری، چهره و محتوای کم‌نظیری به محرم امسال بخشیده بود.
مفهوم «هیئت غیرسکولار» در محرم امسال به‌صورت بارزی نمایان شد، موضوعی که بیش از هر چیز نتیجه «وحدت هیئتی‌ها با وجود تفاوت سلیقه‌ها» بود. چنین رویکرد و ویژگی‌هایی محرم امسال را از سال‌های گذشته متمایز و آیین‌های عزاداری را به بستری برای تقویت همبستگی اجتماعی، هویت ملی و گفتمان مقاومت تبدیل کرد.

 همگامی هویت ملی و دینی
 تحول: به اهتزاز درآمدن پرچم ایران در کنار پرچم سیدالشهدا(ع) در آیین‌های عزاداری امسال
 نمودها 
  گزارش‌ها از شهرهای مختلف کشور نشان‌دهنده همگامی پررنگ پرچم ایران و نمادهای ملی در کنار پرچم‌ها و نمادهای عزاداری امام حسین(ع) است.
  در تجمعات شبانه در نقاط مختلف ایران نیز پرچم‌های ایران در کنار پرچم عزای سیدالشهدا(ع) جلوه‌گری داشت.
  امسال فضای داخلی هیئت‌های عزاداری نیز به پرچم‌های ایران مزین شده و حال و هوای حماسی ویژه‌ای ایجاد کرده ‌بود.
  اهتزار پرچم‌ ایران ازسوی زائران ایرانی کربلا در روزهای گذشته بازتاب گسترده‌ای در شبکه‌های اجتماعی داشته ‌است.
  خوانده شدن سرود ملی پیش از آغاز مراسم‌ عزاداری در نقاط مختلف از دیگر جلوه‌های آیین‌های عاشورایی امسال بود.
  پرچم چرخانی در کنار بیرق‌های امام‌حسین(ع) از نکات پررنگ در هیئت‌های عزاداری امسال بود.

 حضور پررنگ «نسل زد»
 تحول: یکی از جلوه‌های مهم محرم امسال حضور گسترده نسل نوجوان در آیین‌های عزاداری بود.
 نمودها 
  از شهرهای مختلف کشور خبر می‌رسد که نوجوانان و جوانان جزو محوری‌ترین قشرهای حاضر در آیین‌‌های عزاداری امسال بوده‌اند.
  نوجوانان و جوانان در محرم امسال نقش ویژه‌ای در همراه کردن نمادهای ملی و دینی داشتند.
  محوریت هیئت‌های «غیرسکولار» امسال با نوجوانان و جوانان «نسل زد» بود.

 تبلور شعور سیاسی
 تحول: منبرها و آیین‌های پر از بصیرت‌ و شعور سیاسی از دیگر وجوه تمایز محرم امسال با آیین‌های سال‌های گذشته بود.
 نمودها
  سخنرانان آیین‌های امسال به‌صورت ویژه‌ای به تبیین تحولات اخیر پرداختند.
  خواندن شعرهای حماسی ازسوی مداحان اهل‌بیت(ع)، سر دادن رجزهای حماسی و جنگی و همچنین شعارهای روز در میانه مجالس از دیگر ویژگی‌های آیین‌های عزاداری امسال بود.
  رجزخوانی عزاداران همراه با سلاح و پرچم ایران از دیگر جلوه‌های هیئت‌های امسال، ازجمله در عراق بود.
  سر دادن شعارهای ضد‌ظلم و ضداستکباری از دیگر نمودهای تبلور «شعور سیاسی» در محرم امسال به‌حساب می‌آید.

 محرم1405، تجلی همبستگی ملی
 تحول:  وجود فضای پررنگ «همدلی» و «همبستگی اجتماعی» در آیین‌های عزاداری از جلوه‌های متمایز محرم امسال بود.
 نمودها
 پیوند «ایران» و «امام حسین(ع)» امسال از یک «حس پنهان» به «نشانه‌ای آشکار» تبدیل شد.
 حضور قشرهای مختلف مردم با سلایق متفاوت از نمودهای مهم محرم امسال بود.
 رونق بی‌سابقه مجالس با وجود مشکلات معیشتی از نکات قابل توجه در این زمینه به‌حساب می‌آید.
 با وجود شرایط جنگی حاکم بر کشور، حضور گسترده‌تر قشرهای مختلف در آیین‌های عزاداری جلوه نابی از همبستگی اجتماعی رقم زد.
 کارشناسان معتقدند تحولات اخیر فرصتی برای تحول در محتوا و سبک عزاداری و نمایش همبستگی ملی بود.
 سر دادن شعارهای وحدت‌آفرین از نکات برجسته عزاداری‌های امسال بود.
 تأکید بر «پرهیز از تفرقه» و «آب به آسیاب دشمن ریختن» از ویژگی‌های ملموس آیین‌های محرم بود.

 حضور خانوادگی
 تحول: افزایش حضور خانوادگی در عزاداری‌های میادین از دیگر نکات قابل توجه در محرم1405 ایران به‌حساب می‌آید.
 نمودها
 مانند تجمعات شبانه پس از آغاز جنگ تحمیلی سوم، آیین‌های عزاداری محرم نیز با حضور پررنگ خانواده‌ها همراه بود.
 حضور خانواده‌ها همراه با کودکان خردسال در آیین‌های محرم بخش مهمی از بازتاب‌های رسانه‌ای محرم1405 را تشکیل داد.
 حضور خانوادگی در آیین محرم امسال نمود برجسته‌ای از «تربیت جمعی
یک ملت» بود.

لبیک به رهبری
 تحول: لبیک به خواست رهبر معظم ‌انقلاب برای حفظ خیابان‌ها ازسوی مردم از دیگر وجوه تمایز محرم امسال بود.
 نمودها
  اقامه عزا در محل تجمعات شبانه پس از جنگ تحمیلی سوم رنگ و بوی ویژه‌ای به محرم امسال بخشیده بود.
  محوریت آیین‌های محرم امسال با حضور خیابانی مردم در میدان‌های مختلف شهرها بود.
  بسیاری از عزادارانی که در سال‌های گذشته در هیئت‌ها و حسینیه‌ها حضور می‌یافتند امسال در میادین شهر به عزاداری پرداختند.

چراغ روشن همدلی
 تحول: امسال هیئت‌های عزاداری به قرارگاه همدلی و مواسات تبدیل شدند.
 نمودها
  بسیاری از هیئت‌ها در محرم امسال اقدام به جمع‌آوری کمک‌های مردمی برای حمایت از قشرهای آسیب‌دیده کردند.
  بسیاری از آیین‌های عزاداری امسال با زنده نگه داشتن نام و یاد شهدای جنگ تحمیلی سوم همراه بود.
  محرم امسال همچنین فرصت مناسبی برای تقویت نسبت «دینداری» و «مسئولیت اجتماعی» به ‌وجود آورد.

توجه ویژه به شهدای جنگ تحمیلی سوم
 تحول: آیین‌ عزاداری امسال یک نکته ویژه داشت: توجه ویژه عزاداران به شهدای جنگ اخیر.
 نمودها
  تصاویر شهدای جنگ تحمیلی سوم زینت‌بخش مجالس عزاداری محرم1405 بود.
  حضور پررنگ خانواده‌های شهدای جنگ تحمیلی سوم در هیئت‌ها از دیگر نکات بارز آیین‌های عزای امام‌حسین(ع) 
به‌حساب می‌آمد.
  در اشعار و نوحه‌خوانی‌های امسال ذکر نام و یاد شهدای جنگ تحمیلی سوم جایگاه ویژه‌ای داشت.
  سخنرانان و مداحان اهل‌بیت(ع) در مجالس اقامه عزا به‌صورت ویژه‌ای از شهدای اخیر تجلیل کردند.

 درآمیختگی حس عزا و حماسه
 تحول: آیین‌های محرم1405 جلوه بی‌نظیری از همراه شدن حس «عزا» و «حماسه» بود.
 نمودها
  شعرا و مداحان در اشعار امسال به تحولات اخیر توجه ویژه‌ای داشتند.
  تطبیق دادن شمر و یزید سال 61قمری با «یزید زمانه» جلوه ویژه‌ای به آیین‌های امسال بخشیده بود.
  در آیین‌های محرم امسال دوگانه «حماسه» و «روضه» به‌صورت ویژه‌ای رنگ باخت.
  تأکید بر «انتقام خون امام شهید» و امتداد این مسیر از دیگر جلوه‌های درآمیختگی حس عزا و حماسه بود.
  ترکیب سرودهای ملی و حماسی با نوحه‌ها و آیین‌های عزاداری جایگاه ویژه‌ای در آیین‌های امسال داشت.
   عزاداری‌های محرم امسال از صرف «سوگواری» به «قیام و مبارزه» ارتقا یافت.

نقش‌آفرینی ویژه مداحان
 تحول: در آیین‌های امسال مداحان نقش ویژه‌ای در ارتقای بصیرت و شعور سیاسی جامعه برعهده داشتند.
 نمودها
  حضور پررنگ مداحان شناخته‌شده کشور در میادین و خیابان‌ها زمینه‌ساز برگزاری آیین‌های پرشور و شعور شد.
  تأکید بر مفاهیم «استقلال»، «عزت» و «اقتدار ملی» از رویکردهای پررنگ مداحان در محرم امسال بود.
  مدیحه‌سرایان امسال نقش ویژه‌ای در همگامی «عزا» و «حماسه» برعهده داشتند.
  مداحان و منبری‌ها امسال اجازه ندادند هیئت‌ها از میدان «ظلم‌ستیزی» بیرون بمانند.
  حماسه‌سرایی از دیگر جلوه‌های ابتکاری مداحان در آیین‌های محرمی امسال بود.
  تجلیل از شهدای جنگ تحمیلی سوم امسال بخش مهمی از اشعار و مدیحه‌سرایی مداحان اهل‌بیت(ع) را به ‌خود اختصاص داد.