خطر در کمین

ثریا روزبهانی:

منطقه 9

زلزله از حوادث غیر‌مترقبه‌ای است که مسئولان و سازمان‌های مرتبط برای مقابله با آن و کاهش تلفات احتمالی‌اش در کلانشهری مانند تهران و مناطقی همچون منطقه 9 به دلیل بافت متراکم و فرسوده‌اش، برنامه و فعالیت‌های زیادی را پیش‌بینی و اجرا کرده‌اند، اما جدا از بحث زلزله، این منطقه شرایط ویژه‌ای دارد؛ چراکه 2خط لوله گاز و یک خط لوله بنزین از زیر معابر و خانه‌های شهروندان این منطقه می‌گذرد و همین موضوع شرایط را حادتر می‌کند. لوله‌هایی که هرکدام چندین محله از منطقه را درگیر کرده و بسیار خطرآفرین هستند، اما با وجود حساس بودن شرایط تاکنون هیچ اقدامی برای مهار یا کاهش عوامل خطرآفرین انجام نگرفته است، به عبارتی نبود یک مدیریت واحد برای بررسی شرایط باعث شده تا زنگ خطر در این منطقه همیشه روشن باشد. 


نزدیک به 40سال قبل برای رساندن سوخت اختصاصی به فرودگاه مهرآباد، لوله‌های بنزین از پالایشگاه نفت تا فرودگاه بین‌المللی مهرآباد، که در منطقه9 واقع شده است، کشیده شد. خطوط لوله از کهریزک آغاز و با عبور از چند منطقه همجوار، وارد منطقه9 می‌شود و از ناحیه 2 یعنی محله مهرآبادجنوبی و بزرگراه فتح گذشته و به فرودگاه می‌رسد. در صورت وقوع زلزله یا بروز حوادث بحرانی، احتمال انفجار این لوله‌ها بسیار زیاد است، چراکه غلظت موجود در این بنزین بالا بوده و انفجار آن می‌تواند اتفاقات و حوادث ناگواری را رقم بزند.

با پیگیری‌های ستاد بحران شهرداری منطقه9 مقرر شده تا این لوله‌ها منتقل شوند، اما بعد از گذشت چند سال هنوز این امر محقق نشده است. «عباس خسروی» رئیس ستاد پیشگیری و مدیریت بحران شهرداری منطقه 9 می‌گوید: «اقدامات لازم در این زمینه انجام و حفاری‌های متعددی برای خواباندن لوله‌های انتقال بنزین صورت گرفته، ولی به دلیل برخی مشکلات، این فعالیت‌ها در منطقه 21 متوقف شده است.» 



کهریزک تا کن با لوله‌های بنزین

علاوه بر لوله‌های بنزین فرودگاه، لوله‌های بنزین دیگری موازی با لوله بنزین سوخت هواپیماها در منطقه9 وجود دارد که از کهریزک تا تلمبه‌خانه کن ادامه پیدا کرده است. این لوله‌های انتقال، روزانه هزاران لیتر بنزین را از زیر معابر و خانه‌های مسکونی جابه‌جا می‌کنند. این کار می‌تواند با جرقه‌ای کوچک، انفجاری مهیب و حادثه‌ای بزرگ را رقم بزند. این خط لوله، هم از محله‌های ناحیه یک و هم ناحیه 2 منطقه 9 عبور کرده است. خسروی می‌گوید: «از قدیم نقشه و نظارت دقیقی برای مشخص کردن نقاط لوله‌ها وجود نداشت و به همین دلیل در آن دوران ساختمان‌های بسیاری در این محدوده بنا شده است و این مسئله کار را دشوار‌تر می‌کند.

به همین منظور شرکت نفت از طریق حفاری‌های دستی در محله مهرآباد، نقاط عبور لوله‌ها را شناسایی کرده است و مکان‌های عبور این لوله توسط علامت‌هایی که به آن مارک می‌گویند، علامت‌گذاری شده و اهالی برای ساخت در این محدوده‌ها باید استعلام شرکت گاز را هم دریافت کنند.» علاوه بر لوله‌های سوخت فرودگاه، لوله گاز هم از محله‌های ناحیه یک عبور و منطقه 9 را به 2 قسمت شمالی و جنوبی تقسیم کرده است. این لوله‌ها از بزرگراه آیت‌الله ‌سعیدی، بازار میوه و ‌تره‌بار آزادی، بوستان المهدی(عج) و محله‌هایی مانند دستغیب غربی، استادمعین و ابتدای خیابان هاشمی می‌گذرد.

بر همین اساس شرکت گاز در این محله‌ها نقاطی را که لوله‌های گاز از آن عبور کرده، شناسایی و برای آنها علامت گذاشته است. زمانی‌که شهروندان منطقه برای ساخت‌وساز مراجعه می‌کنند، قوانین و مقررات به آنها تفهیم می‌شود. جز این موارد، چندین فاکتور و مسائل مهم دیگری هم در منطقه 9 وجود دارد که می‌توان به ایستگاه‌های تقلیل فشار، خط 60 اینچی گاز و... اشاره کرد، اما به گفته خسروی، این مشکل در حد کلان است و شهرداری یا ارگان‌های منطقه به تنهایی نمی‌توانند آن را برطرف کنند و باید وزارت نفت در این کار مداخله کند، چراکه شهرداری به تنهایی مسئول نبوده و بدون ابزار و تخصص‌های لازم نمی‌تواند کاری از پیش ببرد. او معتقد است که شهرداری و سازمان‌های دیگر باید شرایط ویژه‌ای را برای شهروندان این محله‌ها در نظر بگیرند و نگذارند که آنها به دلیل این مشکل آسیب ببینند. 
عرض کم معابر، ریزدانگی و زیرساخت‌های نامناسب، هرکدام در زمان بحران می‌تواند زنگ خطر را برای مسئولان به صدا درآورد و خسارت‌های سنگین و اتفاقات ناگواری را رقم می‌زند. به همین دلیل باید توجه داشته باشیم که اقدامات پیشگیرانه مانند مقاوم‌سازی و فراگیری آموزش‌های سازمان پیشگیری و مدیریت شهر تهران از وسعت حادثه می‌کاهد.