اعتراض اهالی ری به فعالیت خطر آفرین و غیرقانونی یک کارگاه بزرگ
فاجعه در کمین اتفاق
ناهید فراهانی| خبرنگار:
منطقه 20
همسایگی با کارگاه‌های آلاینده، مشکل چندین ساله ساکنان محله منصوریه‌ـ منگل است. کارگاه‌هایی که به‌صورت متمرکز در یک ملک بزرگ به نام بنگاه اتفاق، جا خوش کرده‌اند و چیزی جز سر و صدا، بوی بد، تردد خودروهای سنگین و... برای اهالی این محله قدیمی نداشته‌اند. مشکل زیست‌محیطی کارگاه‌های آلاینده بنگاه اتفاق، داستان دیروز و امروز نیست. این مشکل ریشه در سال‌های دور دارد اما این روزها، آلایندگی این کارگاه‌ها به قدری عرصه را بر مردم این محله تنگ کرده که آنها بارها مطالبه بحق خود یعنی انتقال این کارگاه‌ها به خارج از بافت مسکونی را به‌صورت حضوری و مکتوب به مسئولان اعلام کرده‌اند. پیش از این، همشهری محله با چاپ چند گزارش، صدای اهالی محله منصوریه‌ـ منگل را به گوش مسئولان رساند اما از آنجا که اتفاق ویژه‌ای در این زمینه نیفتاد بر آن شدیم تا این بار همراه با یکی از مسئولان محلی سری به این بنگاه و کارگاه‌های فعال در آن بزنیم تا یکبار دیگر در راستای وظیفه خود، صدای رسای اهالی این محله باشیم. همراه با رئیس اداره حفاظت از محیط‌زیست شهرستان ری و جمعی از مردم محله از واحدهای آلاینده فعال در بنگاه اتفاق بازدید کردیم و از کم و کیف مشکلات این محدوده باخبر شدیم.
عقربه‌های ساعت، ۸ و۳۰ دقیقه صبح را نشان می‌دهد. تعدادی از اهالی محله منصوریه‌ـ منگل در مقابل بنگاه اتفاق جمع شده‌اند تا مشکل چندین ساله خود را با رئیس اداره حفاظت از محیط‌زیست شهرستان ری در میان بگذارند. «زهره عبادتی» رئیس این اداره و همکارانش به موقع از راه می‌رسند و ما همراه با مردم محله، وارد بنگاه اتفاق می‌شویم. این بنگاه ۲۶هزار‌مترمربع مساحت دارد که در آن تعداد زیادی کارگاه وجود دارد. در گوشه‌ای از محوطه بنگاه، بسته‌های یونولیت روی هم چیده شده و مقداری هم روی زمین رها شده است. در گوشه‌ای دیگر ضایعات آهن به چشم می‌خورد که فضایی درهم و شلوغ را شکل داده است. تعدادی از صاحبان کارگاه‌ها به جمع ما می‌پیوندند. وقتی سراغ مالک بنگاه را می‌گیریم؛ دبیر شورایاری محله منصوریه‌ـ منگل می‌گوید: «سهامداران بنگاه فوت کرده‌اند و این ملک ۵۲ ورثه دارد. همه این کارگاه‌ها که می‌بینید استیجاری هستند.» او ادامه می‌دهد: «۲۵ سال است که کارگاه‌های آلاینده در این محدوده فعالیت می‌کنند. بارها با مسئولان شهری جلسه گذاشته و از آنها خواسته‌ایم تا بنگاه اتفاق را تملک کنند. در این جلسات مقرر شد ۵۰درصد ملک برای ساخت‌وساز به صاحبان بنگاه اتفاق واگذار شود و۵۰ درصد دیگر به سرانه‌های فضای سبز، فرهنگی و ورزشی اختصاص یابد. قبل از پیروزی انقلاب اسلامی بنگاه اتفاق کارگاه دباغی پوست بود که مشکلات زیست‌محیطی زیادی برای مردم این محله به وجود آورده بود. مردم محله شکایت کردند و پس از مدتی، پرونده دباغی در این محله برای همیشه بسته شد. از آن زمان این ملک به‌صورت بنگاه به فعالیت خود ادامه داده است.»
دیوار به دیوار کارگاه‌های آلاینده
بنگاه اتفاق به واقع یک ظرفیت ارزشمند برای توسعه محله منصوریه‌ـ منگل است اما این ظرفیت بالقوه اکنون به تهدیدی برای سلامتی اهالی تبدیل شده. «قاسم وشایی» دبیر شورایاری محله می‌گوید: «سال‌هاست کارگاه‌های یونولیت‌سازی، ساخت ظروف یکبارمصرف، انبارکالا، کارگاه چوب و... در این ملک فعالیت می‌کنند که هریک به نوبه خود سلامتی مردم این محله را هدف قرار داده‌اند. برخی از اهالی محله به بیماری‌های تنگی نفس، قلبی و اعصاب و روان مبتلا شده‌اند. ساکنان «کوچه شهید غضنفری» که خانه‌هایشان دیوار به دیوار این ملک است بیش از دیگران از این بیماری‌ها رنج می‌برند.»
«مهدی طالب‌زاده» یکی از ساکنان کوچه غضنفری که تا اینجا ساکت بوده، رشته کلام را به دست می‌گیرد و می‌گوید: «۸سال است که ساکن محله منصوریه هستم و در این مدت سر و صدا مهمان همیشگی خانه‌ام بوده است. منزل ما در کنار یک کارگاه یونولیت‌سازی است. ضربه‌هایی که در این کارگاه می‌زنند خانه‌های ما را می‌لرزاند. بعد از پیگیری‌های زیاد، صاحب کارگاه مجبور شد بین ۳۰ تا۴۰ متر از دیوار خانه‌های ما فاصله بگیرد و به اصطلاح عقب‌نشینی کند اما همچنان مشکل سر و صدا به قوت خود باقی است.»
دود ناشی از کارتن‌سوزی در بنگاه اتفاق، وقت و بی‌وقت به منازل اهالی محله به‌ویژه کوچه شهید غضنفری نفوذ و مشکلات تنفسی را برای اهالی ایجاد می‌کند. طالب‌زاده می‌گوید: «وقتی از این آلودگی‌ها به مسئولان شکایت می‌کنیم، پاسخ آنها این است که برای مشکل آلودگی، تمهیداتی اندیشیده‌اند اما برای چنین مشکلی چه تمهیدی می‌توان اندیشید؟ اداره حفاظت از محیط‌زیست استان تهران و شهرستان ری در این مورد کوتاهی کرده‌اند. به نظر ما تنها راه‌حل این مشکل پلمب کردن این بنگاه است. مسئولان می‌توانند برای رفع این مشکل، اعتباری در نظر بگیرند و اصلی‌ترین مشکل اهالی محله منصوریه‌ـ منگل را برای همیشه حل کنند اما تاکنون مسئولان اقدامی انجام نداده‌اند.»
خطر انفجار۴مخزن گاز
آلودگی‌های زیست‌محیطی تنها مشکلی نیست که بنگاه اتفاق به محله منصوریه‌ـ منگل تحمیل کرده است. اهالی محله به شدت نگران حوادث غیرمترقبه‌ای هستند که ممکن است در این کارگاه‌ها اتفاق بیفتد. «حسن فراهانی» یکی دیگر از ساکنان محله با بیان اینکه حادثه خبر نمی‌کند می‌گوید: «۴مخزن گاز در کارگاه یونولیت‌سازی وجود دارد که اگر یکی از این مخازن منفجر شود، کوچه شهید غضنفری و ۴ کوچه مجاور آن از بین می‌رود و فاجعه غیرقابل جبرانی اتفاق می‌افتد. این موضوع بارها از سوی دبیر شورایاری محله در جلساتی که با مدیران شهری منطقه داشته مطرح شده است.» فراهانی که‌گویی دیگر امیدی به حل این مشکل ندارد با لحنی گلایه‌آمیز ادامه می‌دهد: «شب‌ها اگر سری به محله ما بزنید از بوی تعفنی که در هوا پخش شده سردرد می‌گیرید. بوی مواد شیمیایی که برای یونولیت‌سازی استفاده می‌شود از صبح تا پاسی از شب به‌صورت مداوم اهالی را آزار می‌دهد.»
دبیر شورایاری محله در تکمیل صحبت‌های فراهانی ادامه می‌دهد: «این آلایندگی سبب شده تا قدیمی‌ها، خانه‌های خود را بفروشند و از این محله نقل مکان کنند. ساکنان محله نه به خواست قلبی خود بلکه برای حفظ سلامتی فرزندانشان به ناچار محله را ترک می‌کنند. آنها نگرانند که مبادا این آلاینده‌ها که برخی از ساکنان محله را زمینگیر کرده روزی سلامتی فرزندانشان را هم به خطر بیندازد.»
مسئول کارگاه یونولیت‌سازی که در حضور رئیس اداره حفاظت محیط‌زیست شهرستان ری به گلایه‌های مردم گوش می‌کند، در پاسخ به این گلایه‌ها می‌گوید: «مردم حق دارند اما ما هم تلاش می‌کنیم تا مشکلی برای ساکنان این محدوده ایجاد نشود. قرار بود کارگاه‌های این بنگاه به جاده ورامین منتقل شود اما هیچ خبری نشد و ما هم هنوز در بلاتکلیفی هستیم.»
«ابراهیم امامی» در مورد ماهیت مخازن گاز می‌گوید: «این ۴مخزن، در واقع منبع آب هستند. داخل این منبع‌ها آب سرد وگرم وجود دارد و زمانی که وارد قالب‌ها می‌شود به مواد یونولیت حجم می‌دهد و خطری برای مردم ندارد.»
تهدید یا فرصت؟
منصوریه‌ـ منگل با ۲۲هزار نفرجمعیت، فقط هزار و ۵۰۰ مترمربع فضای سبز دارد. این مقدار سرانه فضای سبز پاسخگوی نیاز اهالی نیست و ساکنان این محله فضایی برای گذران اوقات فراغت ندارند.
دبیر شورایاری محله منصوریه‌ـ منگل با تأیید این مسئله می‌گوید: «بنگاه اتفاق یک ظرفیت بی‌بدیل در منصوریه‌ـ منگل است که مسئولان می‌توانند با تملک آن تمامی سرانه‌های شهری را افزایش داده و زمینه رشد و توسعه محله ما و حتی محله‌های همجوار را فراهم کنند. بنگاه اتفاق بین ۵ محله قرارگرفته است. محله‌های شهادت، صفائیه، شهید غیوری، دیلمان و منصوریه‌ـ منگل از جمله محله‌هایی هستند که در اطراف این بنگاه واقع شده‌اند. با توجه به اینکه درمحله ما کمبود مراکز فرهنگی، ورزشی و به‌ویژه فضای سبز وجود دارد تبدیل این ملک به مجموعه‌ای فرهنگی، ورزشی و فضای سبز می‌تواند امکانات رفاهی زیادی برای ساکنان این محله و۴محله دیگر فراهم کند.» وشایی ادامه می‌دهد: «اگر هر محله بین ۲۲ تا ۲۵ هزار نفرجمعیت وجود داشته باشد، می‌توان تصور کرد که حدود۱۰۰ هزارنفر می‌توانند از چنین مرکزی بهره‌مند شوند. با اینکه بارها اعضای شورای اسلامی شهرتهران از این ملک بازدید کرده‌اند و بر این موضوع صحه گذاشته‌اند اما تاکنون این طرح در حد یک پیشنهاد باقی مانده و اجرایی نشده است.»
بازدیدسرزده رئیس اداره حفاظت از محیط‌زیست شهرستان ری و جمعی از مردم محله از واحدهای آلاینده فعال در بنگاه اتفاق
ساماندهی مشاغل آلاینده
بنگاه اتفاق در محدوده قانونی شهرداری منطقه۲۰ قرار دارد. برابر بند۲۰ ماده ۵۵ قانون شهرداری‌ها، یکی از وظایف مدیران شهری ساماندهی مشاغل و صنایعی است که نه فقط برای ساکنان ایجاد مزاحمت می‌کنند بلکه آلایندگی‌هایی را برای زیست شهری به همراه دارند. رئیس اداره حفاظت محیط‌زیست با صحه گذاشتن بر مشکلات زیست‌محیطی بنگاه اتفاق می‌گوید: «اجرای این اصل یکی از مهم‌ترین ابزار‌هایی است که ستاد ساماندهی صنوف و مشاغل مزاحم شهرداری، برای ارتقای کیفیت زیست‌محیطی شهرها به‌ویژه در کلانشهرها در دست دارد. ما با شهرداری تهران مکاتبه کردیم تا بنا بر ماده۵۵، این واحد آلاینده را در خارج از شهر ساماندهی کند. «زهره عبادتی» در ادامه می‌افزاید: «ادامه فعالیت بنگاه اتفاق در بافت مسکونی، غیرقانونی است و در این مجموعه استانداردهای زیست‌محیطی رعایت نمی‌شود اما اداره حفاظت محیط‌زیست قدرت اجرایی ندارد و در این زمینه شهرداری باید با استفاده از قوانین موجود اقدام کند. در قوانین محیط‌زیست، قانونی برای جابه‌جایی و انتقال مشاغل مزاحم وجود ندارد. البته ما می‌توانیم از شهرداری این را مطالبه کنیم تا هرچه زودتر تکلیف این بنگاه مشخص شود.»
پلمب کارگاه یونولیت‌سازی
جلسات مکرری با مالکان بنگاه اتفاق برگزار شده است. بخشی از این ملک از سوی شهرداری منطقه۲۰ خریداری شده و قرار است پس از واگذاری قانونی، بخشی از آن برای تعریض معابر اطراف مورد استفاده قرار گیرد. «سعید شیرازی» معاون امور شهری شهردار منطقه۲۰ می‌گوید: «در بنگاه اتفاق ۲۴۳ مترمربع فضای صنعتی وجود دارد. این بنگاه در رأی ماده ۵۵ قانون شهرداری‌ها قرار گرفته است اما ما هم دست روی دست نگذاشته‌ایم و واحد ساماندهی شهرداری منطقه بارها به دلیل آلودگی‌های زیست‌محیطی‌ای که کارگاه یونولیت‌سازی به وجود آورده به این کارگاه اخطار داده و برای برطرف شدن این مشکل تمهیداتی در نظر گرفته است. با توجه به نارضایتی ساکنان محله منصوریه ـ منگل اخطار دیگری برای این کارگاه ارسال می‌شود که در صورت رعایت نشدن تمهیدات تا آخر هفته جاری این کارگاه از سوی شهرداری منطقه پلمب خواهد شد.
در همینه زمینه :
