زلزله ‌تریلیون دلاری در وال‌استریت

بهزاد رنجبر | روزنامه‌نگار

وال‌استریت فقط یک روز پس از استقبال از نتایج انتخابات آمریکا، با سقوطی تاریخی مواجه شد و نزدیک به 5/4تریلیون دلار از ارزش خود را از دست داد؛ نزولی که به بورس‌های جهان سرایت کرد و نگرانی‌ها درباره آینده هوش مصنوعی، اقتصاد آمریکا و پیامدهای جنگ با ایران را افزایش داد.
روز پنجشنبه، یک روز بعد از مشخص‌شدن نتایج انتخابات آمریکا بیش از 2/9تریلیون دلار از ارزش بورس نیویورک و 2/5تریلیون دلار از ارزش بورس نزدک کاسته شد. این بزرگ‌ترین سقوط در تاریخ بازار سرمایه آمریکا محسوب می‌شود. ‌این ریزش در شرایطی اتفاق افتاد که بازار سهام آمریکا روز چهارشنبه، پس از پیروزی گسترده دمکرات‌ها در انتخابات میان‌دوره‌ای و تصاحب اکثریت مجلس نمایندگان و سنا، رشد قابل‌توجهی را تجربه کرده بود.‌شدت نزول و فشار فروش در وال‌استریت به حدی بود که بلافاصله موج ترس و وحشت به سایر بازار‌های جهانی نیز سرایت کرد و بازار‌های سهام در آسیا و اروپا هم با کاهش مواجه شدند؛ به‌طوری که بورس کره‌جنوبی
6 درصد، ژاپن6 درصد، تایوان 4/5درصد، سنگاپور 2/6 درصد چین 5/22/5درصد و هنگ‌کنگ 1/2درصد افت کردند‌ در اروپا نیز بورس فرانکفورت آلمان 2/1درصد، انگلیس 2درصد، فرانسه 1/6درصد، اسپانیا 1/2درصد و ایتالیا یک درصد کاهش یافت‌.
بیشترین فشار متوجه شرکت‌های تولیدکننده تراشه و تجهیزات مراکز داده بود؛ شرکت‌هایی که بخش مهمی از رشد ارزش سهامشان به ادامه سرمایه‌گذاری جهانی در هوش مصنوعی وابسته است.

انتخابات؛ صعود یک‌روزه و سقوط روز بعد
واکنش وال‌استریت به نتایج انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا ابتدا مثبت بود. چهارشنبه ۴ نوامبر، یک روز پس از پیروزی دمکرات‌ها و تصاحب اکثریت هر دو مجلس کنگره، شاخص داوجونز ۳ درصد، اس‌اندپی ۵۰۰ حدود 6/1 درصد و نزدک 4/1 درصد رشد کردند. کاهش قیمت نفت و امید به افزایش فشار سیاسی برای پایان جنگ ایران نیز به بهبود فضای بازار کمک کرد. اما این خوش‌بینی دوام نداشت. نگرانی درباره پیامدهای پیروزی دمکرات‌ها برای صنعت هوش مصنوعی، به‌ویژه احتمال محدودیت در توسعه مراکز داده، از همان روز نخست بر سهام برخی شرکت‌های این صنعت فشار وارد کرد. در روز پنجشنبه، این نگرانی‌ها با تردید درباره بازده سرمایه‌گذاری‌های سنگین فناوری و گزارش ضعیف فروش کوالکام تشدید شد و موج فروش به سایر بخش‌های بازار سرایت کرد. درنتیجه، تمام رشد روز چهارشنبه بورس آمریکا در معاملات پنجشنبه از بین رفت.‌این اتفاق نشان داد که بازارها ابتدا از کاهش نااطمینانی سیاسی استقبال کردند، اما در مرحله بعد به پیامدهای احتمالی تغییر سیاستگذاری آمریکا برای یکی از مهم‌ترین موتورهای رشد بورس، یعنی صنعت هوش مصنوعی، واکنش نشان دادند.


‌جنگ آمریکا و ایران؛ ‌عامل تشدید کننده نا اطمینانی‌ 
‌‌جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران نیز از مسیر بازار انرژی و انتظارات تورمی بر بازارهای جهانی اثر گذاشته است. نگرانی درباره امنیت مسیر انتقال نفت در خلیج‌فارس و احتمال اختلال در عرضه، ریسک تازه‌ای برای اقتصاد جهان ایجاد کرده است.‌پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا و افزایش امیدها به کاهش تنش‌ها، قیمت نفت در روز چهارشنبه بیش از ۸درصد سقوط کرد. اما گزارش حملات تازه به نفتکش‌ها و نگرانی درباره امنیت انتقال انرژی، در روز پنجشنبه قیمت نفت را دوباره بالا برد. این نوسان نشان می‌دهد بازار هنوز به عادی‌شدن شرایط اطمینان ندارد.

‌ طلا؛ پناهگاه امن با نوسان‌های تازه
طلا ‌ در این روزها نوسانات قابل‌توجهی داشته است. قیمت جهانی این فلز پس از رسیدن به حدود ۳۸۷۰دلار در پایان اکتبر، با تضعیف دلار و کاهش بازده اوراق خزانه‌داری آمریکا دوباره صعود کرد و در معاملات پنجشنبه به محدوده ۴۱۴۶دلار رسید. با این حال، در معاملات صبح جمعه تا حدود ۴۰۴۴دلار کاهش یافت.‌رفتار طلا نشان می‌دهد که این فلز حتی در روزهای سقوط بورس هم الزاما روندی صعودی و یک‌طرفه ندارد. قیمت آن علاوه بر تقاضای پناهگاه امن، از نرخ بهره، ارزش دلار و انتظارات تورمی تأثیر می‌گیرد.

   نفت؛ نوسان میان امید به توافق و نگرانی از عرضه 
‌بازار نفت در روزهای اخیر به‌شدت تحت‌تأثیر اخبار جنگ و تحولات سیاسی قرار گرفته است. قیمت نفت برنت پس از افت بیش از ۸درصدی در روز چهارشنبه، در معاملات پنجشنبه ۳/۸۸درصد افزایش یافت و به ۹۸دلار و ۲۹سنت رسید. چشم‌انداز قیمت نفت به تحولات جنگ و امنیت مسیرهای انتقال انرژی وابسته است. کاهش تنش‌ها و بازگشت جریان عادی عرضه می‌تواند قیمت‌ها را پایین بیاورد و در مقابل، تشدید درگیری‌ها و اختلال در انتقال نفت احتمال جهش دوباره قیمت‌ها را افزایش می‌دهد.

فقط هوش مصنوعی مقصر نیست
یکی از مهم‌ترین دلایل ریزش، تردید درباره بازده سرمایه‌گذاری‌های سنگین در هوش مصنوعی است. شرکت‌هایی مانند مایکروسافت، گوگل و آمازون میلیاردها دلار برای ساخت مراکز داده و توسعه زیرساخت‌های هوش مصنوعی هزینه کرده‌اند. اکنون سرمایه‌گذاران می‌پرسند آیا درآمد حاصل از این سرمایه‌گذاری‌ها با هزینه‌های انجام‌شده تناسب دارد؟اما نگرانی‌ها به این موضوع محدود نیست. ارزش‌گذاری بالای شرکت‌های فناوری، هزینه تأمین مالی و تردید درباره رشد سودآوری این شرکت‌ها، فشار فروش را افزایش داده است. از سوی دیگر، نتایج انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا و نگرانی درباره احتمال سختگیری‌های بیشتر بر ساخت مراکز داده و مصرف انرژی نیز بر سهام فناوری اثر گذاشته است. عملکرد ضعیف‌تر برخی شرکت‌های تراشه‌ساز و خروج سرمایه‌گذاران از معاملات پرریسک نیز به گسترش موج فروش کمک کرد. درواقع، نگرانی از هوش مصنوعی جرقه مهمی بود، اما مجموعه‌ای از عوامل بازار را به سمت اصلاح سوق داد.

وال‌استریت؛ محو شدن ۳تریلیون دلار در یک روز
در معاملات پنجشنبه، شاخص اس‌اندپی ۵۰۰ با افت ۴/۴درصدی به ۷۳۵۳واحد رسید. داوجونز نیز ۱۸۳۳واحد، معادل ۳/۴درصد، کاهش یافت و در سطح ۵۱هزار و ۵۲۳واحد ایستاد. شاخص نزدک که سهم بالایی از شرکت‌های فناوری دارد، با افت ۵/۵درصدی به ۲۴هزار و ۳۱۵واحد رسید.آنطور که آمار‌ها نشان می‌دهد ارزش بازار شرکت‌های حاضر در شاخص اس‌اندپی ۵۰۰ حدود ۲/۹تریلیون دلار و نزدک 5/2تریلیون دلار کاهش یافت.‌بیشترین فشار فروش متوجه شرکت‌های فناوری و فعالان حوزه هوش مصنوعی بود. شاخص شرکت‌های تراشه در مقطعی حدود 11درصد سقوط کرد و در آستانه ثبت شدیدترین افت روزانه خود از مارس 2020 قرار گرفت.‌سهام شرکت‌های ای‌ام‌دی و میکرون نیز هرکدام حدود 15درصد و سهام انویدیا نزدیک به 9درصد کاهش یافت.‌نزدک نیز نسبت به سقف تاریخی خود در اکتبر حدود ۱۲درصد پایین‌تر آمد و وارد محدوده اصلاح قیمتی شد.