آمریکا حریف قدرت فضایی ایران نشد
گزارش اطلاعاتی پنتاگون نشان می‌دهد حملات آمریکا نتوانسته قابلیت‌های فضایی ایران را از بین ببرد
زهرا خلجی | روزنامه‌نگار
ایران با وجود حملات نظامی آمریکا به زیرساخت‌های فضایی‌اش همچنان در مدار رقابت فضایی باقی مانده است. تازه‌ترین گزارش اطلاعاتی پنتاگون، ایران را یک «قدرت فضایی در حال ظهور» توصیف می‌کند؛ ارزیابی‌ای که نشان می‌دهد توانایی‌های فضایی کشور فقط به تعداد ماهواره‌هایش محدود نمی‌شود. از فعالیت ماهواره‌های ایرانی و همکاری با چین و روسیه گرفته تا قابلیت ایجاد اختلال در سامانه‌های موقعیت‌یاب، مجموعه‌ای از توانمندی‌ها باعث شده حتی پس از حملات اخیر، آمریکا نتواند از پایان تهدید فضایی ایران صحبت کند. اما ایران دقیقا چه ظرفیت‌هایی در این حوزه دارد و چرا پنتاگون همچنان برنامه فضایی آن را جدی می‌گیرد؟
رقابت فضایی، فراتر از پرتاب ماهواره
براساس گزارش آژانس اطلاعات دفاعی آمریکا (DIA)، ایران با وجود آسیب‌دیدن برخی زیرساخت‌های مرتبط با فعالیت‌های فضایی در حملات آمریکا همچنان توانایی‌هایی دارد که می‌تواند برای نیروهای نظامی ایالات متحده در منطقه چالش ایجاد کند. به‌عبارت دیگر، از نگاه پنتاگون حمله به چند مرکز و زیرساخت فضایی به‌معنای پایان‌یافتن توانمندی‌های یک کشور در این حوزه نیست؛ به‌خصوص زمانی که آن کشور بتواند از فناوری‌های جایگزین و همکاری‌های خارجی برای ادامه فعالیت‌هایش استفاده کند.
پرتاب‌های موفق
یکی از اتفاقات مهم در برنامه فضایی ایران پرتاب موفق 3ماهواره با ماهواره‌بر سیمرغ در سال۲۰۲۴ بود. این پرتاب از این جهت اهمیت داشت که نخستین پرواز موفق سیمرغ محسوب می‌شد و نشان می‌داد ایران همچنان در مسیر توسعه توانایی‌های پرتاب فضایی خود حرکت می‌کند. البته داشتن ماهواره عملیاتی به‌تنهایی به‌معنای برخورداری از یک شبکه پیشرفته شناسایی و نظامی نیست. عملکرد هر ماهواره به عواملی مانند قدرت تصویربرداری، دقت حسگرها، ارتفاع و مدار حرکت و توانایی انتقال اطلاعات بستگی دارد.
GPS؛ میدان‌های مهم جنگ الکترونیک
یکی از بخش‌های قابل‌توجه گزارش پنتاگون به استفاده ایران از سامانه‌های اخلال در سیگنال‌های ماهواره‌ای مربوط می‌شود. آژانس اطلاعات دفاعی آمریکا مدعی است ایران در جریان عملیات موسوم به «خشم حماسی» از تجهیزات زمینی جنگ الکترونیک برای ایجاد اختلال در قابلیت‌های فضایی آمریکا استفاده کرده است. یکی از اهداف این تجهیزات مختل‌کردن سیگنال‌های GPS است؛ همان سامانه موقعیت‌یابی ماهواره‌ای که بسیاری از مردم آن را از طریق مسیریابی تلفن همراه می‌شناسند، اما کاربردهای بسیار گسترده‌تری در حوزه‌های نظامی، حمل‌ونقل، ارتباطات و زیرساخت‌های حیاتی دارد.
همکاری‌های خارجی
ایران برای تقویت توانایی‌های شناسایی و هدف‌گیری نظامی از تصاویر ماهواره‌ای چین استفاده کرده است. کشورها می‌توانند از طریق همکاری‌های تجاری، خرید اطلاعات یا مشارکت با سایر دولت‌ها به داده‌هایی دسترسی پیدا کنند که در گذشته به‌دست‌آوردن آنها بسیار دشوارتر بود. در ماه می سال۲۰۲۶، وزارت امور خارجه آمریکا 3شرکت چینی را به‌دلیل ارائه تصاویر ماهواره‌ای مرتبط با حملات نظامی ایران تحریم کرد.
ایران چند ماهواره در مدار دارد؟
ایران در حال حاضر حدود ۱۲ماهواره عملیاتی در فضا دارد. این تعداد در مقایسه با قدرت‌های بزرگ فضایی بسیار محدود است. برای نمونه، تعداد ماهواره‌های عملیاتی آمریکا بیش از هزار برابر این رقم اعلام شده است. بااین‌حال اهمیت فعالیت فضایی یک کشور را نمی‌توان فقط با شمارش ماهواره‌های آن سنجید. نوع مأموریت، کیفیت تجهیزات، توانایی دریافت و تحلیل اطلاعات و امکان استفاده از داده‌های سایر کشورها هم در این ارزیابی نقش دارند.
شریک روسی
روسیه هم یکی دیگر از شرکای فضایی ایران محسوب می‌شود. طبق گزارش آژانس اطلاعات دفاعی آمریکا، در سال‌های ۲۰۲۲ و ۲۰۲۴، روسیه 2ماهواره سنجشی برای ایران به فضا پرتاب کرده و گزارش‌هایی نیز از پرتاب‌های دیگری با پشتیبانی روسیه در سال۲۰۲۵ منتشر شده است. این همکاری‌ها نشان می‌دهد که حتی بدون برخورداری از تمام امکانات و زیرساخت‌های یک قدرت بزرگ فضایی، می‌توان از ظرفیت کشورهای دیگر برای دسترسی به اطلاعات و توسعه برنامه‌های فضایی استفاده کرد.
ادعای پوچ برتری فضایی آمریکا
یکی از نکات گزارش، فاصله میان ادعای مقام‌های نظامی آمریکا و ارزیابی برخی کارشناسان این کشور است. در مارس۲۰۲۶، برد کوپر، فرمانده سنتکام اعلام کرده بود که ارتش آمریکا پس از حمله به فرماندهی فضایی ایران به برتری فضایی برابر این کشور دست یافته است. اما تحلیلگران آمریکایی معتقدند نمی‌توان با هدف قراردادن چند مرکز فضایی از برتری کامل صحبت کرد. تاد هریسون، کارشناس هوافضا در مؤسسه امریکن اینترپرایز اشاره داشته است « اگر ایران همچنان بتواند قابلیت‌های فضایی آمریکا را مختل کند، ادعای برتری فضایی آمریکا با تردید مواجه می‌شود.» کاری بینگن، پژوهشگر ارشد مرکز مطالعات راهبردی و بین‌المللی آمریکا هم می‌گوید ایران توانایی‌هایی دارد که استفاده آمریکا از فضا را با چالش روبه‌رو می‌کند.
