خاطره‌بازی با شاعر شیرازی

فاطمه عباسی| روزنامه نگار

حافظیه امروز، با آن کلاه‌فرنگی فیروزه‌ای و ردیف منظم سروهای شیراز، تصویری تثبیت‌شده در حافظه جمعی ماست؛ اما این قاب آشنا، محصول یک قرن دگرگونی است. بیستم مهرماه، در تقویم رسمی روز بزرگداشت حافظ است؛ فرصتی برای فراتر رفتن از خوانش‌های مرسوم غزل و نگریستن به کالبد مکانی که قرن‌ها، بار این حافظه ادبی را به دوش کشیده است. عکاسی در ایران از اواخر عصر قاجار، شاهدی خاموش بر دگردیسی مزار شمس‌الدین محمد بود. پیش از آنکه آندره گدار فرانسوی در میانه دهه۱۳۱۰خورشیدی نقشه آرامگاه کنونی را بر ویرانه‌های بنای پیشین استوار کند، حافظیه خاک‌آلودتر، بی‌پیرایه‌تر و به زندگی روزمره مردم شیراز نزدیک‌تر بود؛ چهارطاقی کوچک، نرده‌های چوبی، سنگ‌مزار عریان دوره زندیه زیر آفتاب تند فارس و زائرانی با عبا و کلاه‌های نمدی که تفأل زدن را با طمانینه تجربه می‌کردند. تصاویر تاریخی پیش‌رو، بازخوانی بازنمایی همین مسیرند؛ از نخستین شیشه‌های عکاسان فرنگی و دوره‌گردان اواخر قاجار تا بنای یادبودی که همچنان سرپاست  در دوره پهلوی. در این گزارش تصویری، فریم‌هایی کمتر دیده‌شده از مزار حافظ در دهه‌های دور گردآوری شده است؛ قاب‌هایی تماشایی که حال‌وهوای حافظیه را پیش از رسیدن به شکل و شمایل امروزی‌اش پیش چشم می‌گذارند.