گزارش
تله لایک برای نسل آلفا
بلاگری و یوتیوبری به رؤیای شغلی نسل آلفا تبدیل شده؛ شهرتی که میتواند هزینه سنگینی برای آینده داشته باشد
رابعه تیموری | روزنامهنگار
ضربالمثل «غوره نشده مویز شده» حکایت حال امیرمحمد، آرین و دیگر بلاگرهای نوجوانی است که در فضای مجازی راه صدساله را یکشبه طی کردهاند و پیش از آنکه وارد دنیای بزرگسالی شوند، به درآمدی هنگفت و شهرتی قابل توجه رسیدهاند. این بلاگرهای کمسن و سال که توانستهاند برای دیده شدن و کسب درآمد، فضای مجازی را به خدمت بگیرند، پس از پایان دوران اوجشان و حتی در بطن میدانداری خود در فضای مجازی، از آسیبها و پیامدهای این نوع کسب درآمد در امان نیستند و تبعات آن را تا بزرگسالی به دوش میکشند؛ تبعاتی که به زندگی و آینده خودشان محدود نمیشود و در ترویج و گسترش سبک زندگی مجازی و افزایش گرایش نسل آلفا به مشاغلی مانند بلاگری تأثیر بسزایی دارد.
شانس یا استعداد؛ مسئله این نیست!
در ماههای اخیر بلاگرها و یوتیوبرهای نوجوان و جوانانی مانند امیرمحمد، آرین و نیما از پرهیاهوترین چهرههای شبکههای اجتماعی بودهاند و استقبال و ابراز احساسات عجیبوغریب هوادارانشان توجهها را جلب کرده است. همراه شدن رگههای هوش و خلاقیت این چهرههای کمسن و سال فضای مجازی با چاشنی شانس و اقبال، به این چهرههای فضای مجازی کمک کرده در کسب شهرت و محبوبیت از سایر بلاگرهای هم سن و سالشان سبقت بگیرند. خوشاقبالی امیرمحمد از کجفهمی اکسپلور درباره ذائقه موسیقیایی کاربران ترکزبان و عربزبان اینستاگرام ناشی شده که با پیشنهاد بازدید ویدئوهای آوازخوانی ترکی او به این کاربران، باعث رشد فالوئرهای پیج اینستاگرام و مشهور شدن این بلاگر نوجوان ایرانی نهچندان خوشصدا شده است. در مورد نیما رضایی یا همان نیما تکیدو که حواشی ایونت هواداری ایرانمال بیش از همیشه نام او را بر سر زبانها انداخت، میتوان گفت درآمد ماهانه ٢١هزار دلاریاش بیش از آنکه زاییده خوشاقبالی او باشد، مدیون تیزهوشی این یوتیوبر خوشذوق در شناخت زبان ارتباطی و محتواهای مورد علاقه نوجوانان است؛
اما در ماجراهای کسب شهرت و درآمد این چهرههای مجازی، آنچه بیش از میزان شانس و استعدادشان اهمیت دارد نقش آنها در تشویق نوجوانانی مانند آرین برای ورود به جرگه شاخهای مجازی است. آرین یکی از صدها نوجوانی است که با تولید و انتشار ویدئوهایی از اختراعات و ابداعات کودکانه خود سعی میکند فالوئرهای بیشتری جذب کند و پا جای پای شاخهای مجازی بگذارد.
رسانههای اجتماعی دفتر کار نسل آلفا
ماجرای گره خوردن آینده شغلی نوجوانانی مانند امیرمحمد و آرین به فضای مجازی، مختص نوجوانان ایرانی نیست و بسیاری از نوجوانان نسل آلفا در گوشه و کنار دنیا ترجیح میدهند بهجای داشتن دفتر کار و مشاغل سنتی، در رسانههای اجتماعی پلههای ترقی شغلی و اجتماعی را طی کنند. براساس پژوهشهای جدیدی که پلتفرم تجارت اجتماعی«whop» منتشر کرده، بیش از ٣٠درصد نوجوانان ١٢تا١۵ساله برای کسب درآمد به شبکههای مجازی مانند یوتیوب و تیکتاک فکر میکنند و رویای پولدار شدن از طریق اقتصاد دیجیتال را در سر میپرورانند. این پلتفرم به الگوبرداری نوجوانان از سلبریتیهایی مانند آدیسون ری، چارلی داملیو و خابی لام اشاره میکند که در سایه فعالیت در رسانههای اجتماعی به شهرت و ثروت دلاری دست پیدا کردهاند.
ساکنان فضای مجازی
علیرضا شریفی یزدی، روانشناس اجتماعی، بزرگسالان و نوجوانان را به دو گروه ساکنان فضای مجازی و مهاجران این فضا تقسیم میکند و میگوید: «افرادی که پیش از نیمه دوم دهه ٧٠ به دنیا آمدهاند، بخش قابل توجهی از عمر خود را در فضایی به دور از فضای مجازی گذراندهاند و در بزرگسالی با شخصیتی شکل گرفته به فضای مجازی مهاجرت کردهاند، اما نوجوانان نسل آلفا و زد از وقتی چشم باز کردهاند، خود را در بطن فضای سایبری دیدهاند و الگوهای رفتاری خود را از این بستر دریافت کردهاند.» او دوران شیوع کرونا را در شکلگیری سبک زندگی دیجیتال نوجوانان مؤثر میداند و توضیح میدهد: «دوران کرونا که یکی از بزرگترین بحرانهای اجتماعی عصر حاضر بود، باعث شد که اعضای خانواده زمان قابل توجهی را در فضای مجازی بگذرانند و نیازهای متعددشان مانند تحصیل و آموزش، اشتغال و سایر فعالیتهای روزمره مانند خرید را در فضای ابری جستوجو کنند.» شریفییزدی بهدست پنهان سرمایهگذاران فضای مجازی در تثبیت این سبک زندگی اشاره میکند و میگوید: «پس از برچیده شدن بساط کرونا هم سرمایهگذاران فضای مجازی نتوانستند از پتانسیل پولسازی این فضا چشمپوشی کنند و با تبلیغات گسترده، طیفهای مختلف بهویژه نسل زد و آلفا را به ادامه زیست در فضای مجازی تشویق کردند.»
پیامدهای فراز و فرودهای آسانسوری
علیرضا شریفی یزدی، روانشناس اجتماعی، افسردگی شدید و بازماندن از مراحل رشد طبیعی را از پیامدهای زیست مجازی برای نوجوانان برمیشمرد و میگوید: «اوج و فرودهای شدید و مقطعی بودن شهرت و محبوبیت، از ویژگیهای ذاتی بلاگری فضای مجازی است و نوجوانان بعد از تجربه شهرت و کسب درآمدی غیرمنتظره در این فضا، نمیتوانند به روال و مسیر عادی زندگی خود برگردند.»
شریفی یزدی رسیدن به ثروت و محبوبیت زودهنگام را برای شخصیت نوجوانان آفت میداند و توضیح میدهد: «هر روز نوجوانان بلاگر زیادی به من مراجعه میکنند که بعد از دیده شدن انفجاری و رشد آسانسوری در فضای مجازی، به مرحله گم شدن و کاهش جذابیت در این فضا رسیدهاند، اما بهدلیل اینکه از نظر سنی پتانسیل فکری و روحی تطابق با شرایط را نداشتند دچار ناکامی، سرخوردگی، کاهش اعتمادبهنفس و احساس عدمامنیت شدهاند.»
اینروانشناس اجتماعی، ارتقای سواد رسانه نوجوانان و توجه به نیازهای عاطفی و شخصیتی آنها را برای پیشگیری از گرفتار شدن به دام فضای مجازی ضروری عنوان میکند و میگوید: «اگر خانواده و آموزشوپرورش، سواد رسانهای را به نوجوان آموزش دهند، این نسل میتواند تصمیمگیری بهتری داشته باشد و بهجای جستوجوی راههای کوتاهمدت و میانبر در فضای مجازی بهدنبال مسیری بگردد که آینده شغلی مناسب و قابل اتکایی برای آنها ایجاد کند.» او خانوادهها را هم نیازمند داشتن سواد رسانه میداند و میگوید: «در موارد زیادی خانوادهها در گرایش فرزندانشان به بلاگری نقش زیادی دارند و اگر بخواهیم مسیر صحیح را به نوجوانان آموزش دهیم باید در مرحله اول سواد رسانه والدینشان را ارتقا دهیم.»
در همینه زمینه :
