گزارش
صادرات محصولات نانو به 60کشور
تجربه توسعه فناوری نانو در ایران میتواند الگویی برای سایر فناوریهای راهبردی کشور باشد
ساسان شادمان منفرد | روزنامهنگار
عماد احمدوند، دبیر ستاد توسعه فناوریهای نانو و میکرو، هفته گذشته مهمان تلویزیون اینترنتی همشهری بود و فرصتی شد که درباره توسعه این حوزه و موفقیتهای چشمگیر فناوریهای نانو در کشور در سالهای اخیر گفتوگویی داشته باشیم. شاید در ذهن بسیاری از مردم همچنان این پرسش مطرح باشد که فناوری نانو چیست و توسعه آن چه سودی برای کشور دارد؟ در اینجا خلاصهای از صحبتهای دبیر ستاد توسعه فناوریهای نانو و میکرو را ملاحظه میکنید.
فناوری نانو یعنی شناخت، کنترل و استفاده از تغییر خواص مواد در مقیاس حدود یک تا ۱۰۰نانومتر؛ جایی که مواد میتواند رفتار و ویژگیهایی متفاوت از مقیاسهای بزرگتر داشته باشد.
کاربرد فناوری نانو بسیار گسترده است؛ از رساندن هدفمند مواد دارویی به سلولهای سرطانی و ساخت پردازندههای پیشرفته گرفته تا تولید نانوحبابها، کاتالیستهای صنعتی و مواد مقاومتر و کمآلایندهتر.
ایران در حال حاضر در بسیاری از شاخصهای فناوری نانو جزء ۱۰کشور برتر جهان قرار دارد و هم در توسعه علمی و هم استفاده صنعتی از فناوری نانو به جایگاهی قابل توجه رسیده است.
ما در تدوین استانداردهای بینالمللی حوزه نانو یکی از کشورهای فعال جهان هستیم و از نظر تعداد استانداردهایی که با راهبری ایران تدوین شدهاند، جایگاه چهارم دنیا را در اختیار داریم.
تسلط بر فناوری نانو برای پیشرفت در حوزههایی مانند پزشکی، پتروشیمی، محیطزیست، فناوری کوانتومی، پردازندهها و حتی زیرساختهای هوش مصنوعی یک ضرورت است. بدون توانمندی در مقیاس نانو نمیتوان در بسیاری از فناوریهای آینده به یک تولیدکننده جدی تبدیل شد.
تجربه توسعه فناوری نانو در ایران میتواند الگویی برای سایر فناوریهای راهبردی کشور باشد؛ مسیری که از شناسایی استعدادهای انسانی در مدارس و دانشگاهها آغاز میشود، به خلق فناوری و ایجاد کسبوکار میرسد و در نهایت این توانمندیها را به صنایع متصل میکند.
رهبر شهیدمان تاکید جدی و عملیاتی داشتند تا از همه ظرفیتهای مادی برای قویشدن کشور و انقلابمان استفاده کنیم که ظرفیتهای علمی و فناورانه یکی از جدیترین آنهاست و نانو هم به واسطه گستره کاربردی که دارد، یک جایگاه ویژه در منظومه فکری رهبر شهید داشت.
هوش مصنوعی میتواند پژوهشهای حوزه نانو را سریعتر، کمهزینهتر و کارآمدتر کند. از سوی دیگر، تولید زیرساختها و پردازندههای مورد نیاز هوش مصنوعی در آینده نیز بدون تسلط بر فناوریهای مقیاس نانو امکانپذیر نخواهد بود.
تحریمها تأثیری دوگانه بر توسعه فناوری داشتهاند. محدود شدن دسترسی به محصولات خارجی در برخی حوزهها، صنایع داخلی را مجبور به حرکت به سمت بومیسازی کرد اما همزمان مسیر توسعه بازارهای صادراتی شرکتهای ایرانی را دشوار کرده است.
حدود 2 دهه قبل تقریبا تمام کاتالیستهای مورد استفاده در برخی صنایع پتروشیمی و فولاد وارداتی بود اما امروز حدود ۷۰درصد کاتالیستهای مورد استفاده در این صنایع نانوکاتالیستهایی هستند که توسط شرکتهای داخلی تولید میشوند.
بین 7تا ۱۰درصد بازار فروش محصولات نانوی ایران در چند سال گذشته مربوط به صادرات بوده است. ظرفیت فنی شرکتهای ایرانی بسیار بیشتر از این میزان است و درصورت کاهش محدودیتهای تحریمی، صادرات برخی شرکتها میتواند چند برابر افزایش پیدا کند.
محصولات نانوی ایران اکنون به حدود ۶۰کشور صادر میشود و هدف این است که تا افق سالهای ۱۴۱۰ تا ۱۴۱۲، حجم صادرات به این کشورها چند برابر شود و ایران در تولید محصولات پیشرفته نانویی در حوزههایی مانند سلامت، پردازشگرها و فناوری کوانتومی نقش پررنگتری پیدا کند.
یکی از بزرگترین موانع توسعه فناوری در ایران موانع ذهنی و فرهنگی است؛ باور به ناتوانی داخلی و عادت به استفاده از محصولات توسعهیافته در کشورهای دیگر فرصت تجربه فناوریها و روشهای جدید را محدود میکند.
جهتگیری جدید توسعه فناوری نانو باید از صرفا «ساخت یک محصول فناورانه» فراتر برود و به سمت خلق ارزش و ایجاد قابلیتهای ملی حرکت کند؛ تجربه توسعه فناوری، تبدیل آن به محصول و استفاده صنعتی باید آنقدر تکرار شود که به یک توانمندی پایدار ملی تبدیل شود.
هدف نهایی، حرکت کشور به سمت خلق قدرت مبتنی بر علم و فناوری است. فناوری نانو نیز باید در کنار سایر فناوریهای راهبردی به یکی از پایههای این قدرت ملی تبدیل شود.
