بوی بهبود از اوضاع بازار می‌آید

احمد میر خدایی | روزنامه‌نگار

شاخص مدیران خرید اقتصاد (شامخ) که در پایان سال گذشته به پایین‌ترین رقم تاریخی سقوط کرده بود، حالا به محدوده میانگین تاریخی برگشته و گرچه همچنان پایین‌تر از عدد۵۰، یعنی مرز میان رکود و رونق، قرار دارد، اما از بازیابی تدریجی کسب‌وکارها و فعالیت‌های اقتصادی حکایت دارد.‌شامخ کل اقتصاد در تیرماه با بهبود نسبت به‌ماه قبل به ۴۸/۳ رسید. این رقم اگرچه همچنان از تداوم رکود خبر می‌دهد و برای شانزدهمین‌ماه متوالی زیر مرز۵۰ قرار گرفته، ‌ فاصله اقتصاد با شرایط بحرانی ماه‌های گذشته را کمتر کرده است. به‌بیان‌دیگر، فعالیت بنگاه‌ها هنوز به محدوده رونق نرسیده‌  اما شدت افت فعالیت‌ها کاهش یافته است.

تولید و خدمات به محدوده بهبود رسید
مهم‌ترین نشانه مثبت در گزارش تیرماه عبور شاخص مقدار تولید و ارائه خدمات کل اقتصاد از مرز۵۰ است. این شاخص که در ماه‌های گذشته در محدوده رکودی قرار داشت، در تیرماه افزایش فعالیت بنگاه‌ها نسبت به‌ماه قبل را ثبت کرده است. این تغییر را می‌توان یکی از نخستین نشانه‌های ملموس از برگشت تدریجی فعالیت اقتصادی دانست؛ به‌ویژه پس از ماه‌هایی که بسیاری از کسب‌وکارها با افت شدید فعالیت مواجه بودند.‌البته این بهبود هنوز به همه بخش‌های اقتصاد سرایت نکرده است. فروش و سفارش‌های جدید همچنان وضعیت مناسبی ندارند و ضعف تقاضا یکی از موانع اصلی بر سر راه تثبیت شرایط کسب‌وکارهاست. صادرات و اشتغال نیز همچنان با محدودیت روبه‌رو هستند و نشان می‌دهند فاصله میان افزایش تولید و بهبود عمومی فضای کسب‌وکار هنوز قابل‌توجه است.

سود شرکت‌های بورس  از مرز 2620همت فراتر رفت
آمار‌ها نشان می‌دهد جمع کل سود خالص شرکت‌های بورس از مرز 2620همت فراتر رفته است.‌تازه‌ترین داده‌های مالی شرکت‌های بورس و فرابورس تصویری قابل توجه از ابعاد اقتصادی بازار سرمایه ایران ارائه می‌دهد. براساس این اطلاعات، مجموع سود خالص شرکت‌های بورس و فرابورس در ۱۲‌ماه گذشته به حدود ۲هزار و ۶۲۰همت رسیده است. از این میزان، ۲هزار و ۲۹۵همت متعلق به شرکت‌های بورس و ۳۲۴همت مربوط به شرکت‌های فرابورس است.‌ظرفیت سودسازی، دارایی‌ها، بدهی‌ها و سود انباشته شرکت‌ها تصویری مهم از ارزش و توان اقتصادی بازار سرمایه ارائه می‌کنند.‌در بخش درآمد نیز مجموع درآمد شرکت‌های بازار سرمایه در ۱۲‌ماه گذشته حدود ۱۰هزار و ۷۱۲همت بوده و درآمد آخرین فصل به حدود ۲هزار و ۹۴۹همت رسیده است.‌در همین حال مجموع دارایی شرکت‌های بورس و فرابورس به حدود ۲۹هزار و ۵۲۵همت و مجموع بدهی‌های آنها به حدود ۲۲هزار و ۹۰۱همت رسیده است.‌یکی دیگر از ارقام مهم، ۲هزار و ۴۰۲همت سود انباشته است؛ رقمی که شامل ۲هزار و ۱۲۱همت سود انباشته شرکت‌های بورسی و ۲۷۹همت سود انباشته شرکت‌های فرابورسی می‌شود.

تقاضا، حلقه مفقوده رونق
روند تیرماه نشان می‌دهد بنگاه‌ها تا حدی توانسته‌اند فعالیت خود را افزایش دهند، اما برای ادامه این مسیر، افزایش تولید به‌تنهایی کافی نیست. وقتی سفارش‌های جدید و فروش با همان سرعت رشد نمی‌کنند، افزایش فعالیت بنگاه‌ها نمی‌تواند به‌سرعت به یک روند پایدار تبدیل شود.‌بااین‌حال مقایسه وضعیت فعلی با ماه‌های بحرانی گذشته تصویر متفاوتی ارائه می‌کند. شامخ هنوز از رونق اقتصادی خبر نمی‌دهد، اما کاهش شدت رکود و عبور تولید و خدمات از مرز۵۰ می‌تواند نشانه‌ای از ترمیم تدریجی فعالیت‌ها باشد.‌ادامه این روند در ماه‌های آینده به این بستگی دارد که بهبود تولید بتواند خود را در سفارش‌های جدید و فروش و تقاضای مؤثر نشان دهد. اگر این اتفاق رخ دهد، فاصله فعلی شامخ با مرز رونق نیز می‌تواند به‌تدریج کمتر شود.