کاخی که روستا را بلعید
محلهای که امروز با نام «پاسداران» شناخته میشود، در گذشته «سلطنتآباد» نام داشت؛ آبادی خوشآبوهوا در شمالشرق تهران، میان ازگل، لویزان و رستمآباد. این محدوده در دوره ناصرالدینشاه، وقتی برای ساخت اقامتگاه ییلاقی سلطنتی انتخاب شد، بهتدریج پا به تاریخ تهران گذاشت. ساخت کاخ از سال ۱۲۳۶ آغاز شد و حدود ۳۰ سال طول کشید. با این حال، پس از پایان کار، ناصرالدینشاه فقط حدود 8سال فرصت کرد از این مجموعه استفاده کند. این کاخ یکی از بزرگترین مجموعههای ییلاقی دوره قاجار بود و بخشهایی مانند کاخ بیرونی 2طبقه، اندرونی، حوضخانه، برج ساعت، کلاهفرنگی، تکیه و برج کبوترخانه را در خود جای میداد. برای تأمین آب کاخ، مسیر برخی قناتها که پیشتر به سمت اصفهانک و دولاب میرفت، به سلطنتآباد منحرف شد؛ تغییری که به کمآبی و آسیبدیدن روستاهای اطراف انجامید. از سوی دیگر، برای رفتوآمد راحتتر شاه، راهی ویژه ساخته شد که بخشی از زمینهای کشاورزی را از میان برد. این مسیر بعدها به یکی از خیابانهای مهم تهران تبدیل شد؛ همان خیابانی که امروز با نام پاسداران میشناسیم. پس از سقوط قاجار، سلطنتآباد هم دستخوش تغییر شد. در دوره رضاشاه، بخشی از کاخ به دفتر ولیعهد اختصاص یافت. در سالهای بعد، پس از کودتای ۲۸ مرداد، دادگاه دکتر محمد مصدق در تالار آیینه همین کاخ برگزار شد.
در دوره پهلوی دوم، زمینهای سلطنتآباد بهتدریج در اختیار ارتش قرار گرفت. کارخانه مهماتسازی، ساختمانهای اداری و سکونتگاههای وابسته به آن در منطقه شکل گرفت. تا اواسط دهه30 این محدوده هنوز در سرشماریها بهعنوان روستا ثبت میشد، اما از دهه40 با گسترش تهران، سلطنتآباد کمکم در بافت شهری حل شد. پس از انقلاب نیز نام آن از «سلطنتآباد» به «پاسداران» تغییر یافت. امروز از آن مجموعه باشکوه، تنها بخشهایی مانند عمارت حوضخانه، تالار آیینه و برج سلطنتآباد باقی مانده است.
