گزارش
بابک زنجانی در گرگان دنبال چیست؟
ماجرای سرمایهگذاری در بافت تاریخیگرگان درحالی مطرح شده که میراث فرهنگی تأکید دارد هنوز واگذاری انجام نشده است
راحله عبدالحسینی| روزنامه نگار
بافت تاریخی گرگان با وسعت حدود ۱۵۷ هکتار، یکی از ارزشمندترین بافتهای تاریخی کشور و نخستین بافت تاریخی ثبتشده در فهرست آثار ملی است؛ بافتی که علاوه بر بناها و خانههای تاریخی، همچنان محل زندگی مردم است و بازار، مسجد، امامزاده و کسبوکارهای مختلفی در آن جریان دارد. با این حال، انتشار خبرهایی درباره واگذاری ۵۰هکتار از این محدوده به یک شرکت خصوصی با مدیریت بابک زنجانی، ابهامها و انتقادهایی درباره سرنوشت این بافت و ساکنان آن ایجاد کرده است.
هنوز هیچ واگذاری انجام نشده است
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی گلستان در گفتوگو با همشهری اظهار کرد: بافت تاریخی گرگان حدود ۱۵۷ هکتار وسعت و بهدلیل ارزشهای تاریخی و فرهنگی، قابلیتهای زیادی برای احیا و سرمایهگذاری دارد. بخشی از این محدوده با مشارکت میراث فرهنگی، شهرداری و سرمایهگذاران بخش خصوصی احیا شده و هماکنون در قالب فضاهای اداری، گردشگری، اقامتی و فروشگاههای صنایعدستی مورد استفاده قرار میگیرد. یکی از ویژگیهای مهم بافت تاریخی گرگان این است که زندگی در آن همچنان جریان دارد.
فریدون فعالی درباره حضور بابک زنجانی در بافت تاریخی گرگان و ماجرای سرمایهگذاری او در این شهر توضیح داد: مسئولان یک شرکت تحت مدیریت بابک زنجانی، پس از سفر به استان گلستان و بازدید از بافت تاریخی گرگان، برای سرمایهگذاری در این محدوده اعلام آمادگی کرده است و این موضوع بهمعنای واگذاری۵۰هکتار از بافت تاریخی نیست. او ادامه داد: سرمایهگذار ممکن است برای احیای یک محله، کفسازی و جدارهسازی، تملک برخی املاک و اجرای پروژههای گردشگری اقدام کند، اما تمام این اقدامات باید براساس ضوابط بافت تاریخی و پس از طی مراحل قانونی انجام شود. سرمایهگذاری در بافت تاریخی الزاماً بهمعنای تملک و تغییر کاربری همه خانههای تاریخی نیست و نوع پروژه براساس ضوابط و مجوزهای صادرشده تعیین خواهد شد. بازارچه صنایعدستی، اقامتگاه سنتی، بوتیکهتل و فروشگاه ازجمله کاربریهایی هستند که میتوانند در چارچوب ضوابط در این بافت شکل بگیرند.
نوع مداخله مشخص شود
پژوهشگر میراث فرهنگی گلستان با تأکید بر ضرورت تعیین دقیق نوع مداخله در بافت تاریخی گرگان، گفت: باید روشن شود که هدف از این اقدام، احیای بافت فرسوده، ایجاد تراکم و ساختوساز است یا اینکه موضوع در قالب احیای محلههای تاریخی دنبال میشود.
اینکه همه این محدوده توسط یک نفر خریداری و سپس مرمت شود، مورد تأیید نیست؛ زیرا بافت تاریخی نباید احیای موضعی داشته باشد، بلکه باید جریان زندگی در آن حاکم باشد. اگر قرار باشد این بافت مرمت و احیا شود و دوباره در جریان زندگی شهری قرار بگیرد، اینکه این کار توسط یک فرد یا دولت انجام شود، تفاوتی ندارد، اما ابتدا باید مشخص شود که قرار است چه اقداماتی در این محدوده
صورت بگیرد.
جاوید ایمانیان در گفتوگو با همشهری با اشاره به اینکه پس از مشخص شدن نوع مداخله باید برنامه مدیریت تدوین شود، افزود: در این برنامه باید دقیقاً مشخص شود چشمانداز رسیدن به طرح چیست، چه ساختمانهایی قرار است تملک شوند، چه ساختمانهایی ممکن است تملک نشوند و صرفاً مرمت و احیا شوند و در نهایت چه اتفاقی قرار است برای کل محدوده بیفتد؟ درباره کلیت موضوع میتوان گفت که احیای بافت تاریخی و ورود سرمایهگذاری به این حوزه میتواند اتفاق خوبی باشد، اما برای اینکه بدانیم قرار است چه اقدامی انجام شود، ابتدا باید نوع مداخله، برنامه مدیریت، چشمانداز، کاربریها و حدود نوسازی، بازسازی و مرمت مشخص شود.
مکث
بافت تاریخی با مردم معنا مییابد
ستاره حجتی | روزنامهنگار |
چرخ توسعه در گلستان سالهاست میان تصمیمهای بزرگ و واقعیتهای محلی گرفتار مانده است.
تجربه طرح آفتاب در دهه۸۰ که به تخریب گسترده بخشهایی از بافت تاریخی گرگان انجامید، نشان داد که اجرای طرحهای بزرگ بدون توجه به هویت تاریخی و مشارکت ساکنان، نهتنها باعث توسعه نمیشود، بلکه سرمایههای فرهنگی و اجتماعی شهر را نیز از بین میبرد. با این حال، در روزهای اخیر، انتشار خبرهایی درباره حضور بابک زنجانی بهعنوان سرمایهگذار و احتمال تملک و باززندهسازی ۵۰هکتار از بافت تاریخی، بار دیگر این پرسش را مطرح کرد که آینده این محدوده باید در اختیار چهکسی باشد و منافع آن به چه گروهی برسد. اصل مسئله نام سرمایهگذار نیست؛ چه بابک زنجانی باشد و چه هر سرمایهگذار دیگری. مسئله این است که باززندهسازی بافت تاریخی اگر به سود ساکنان و جامعه محلی نباشد، خیلی زود از یک برنامه فرهنگی و اقتصادی به پروژهای نمایشی تبدیل میشود. بافت تاریخی فقط مجموعهای از خانههای قدیمی و گذرهای سنتی نیست؛ هویت محله، صنایعدستی، خوراک محلی، مهارتهای بومی، روابط همسایگی و سرمایه اجتماعی نیز بخشی از دارایی آن است. باززندهسازی زمانی موفق است که این سرمایهها به خلق ثروت برای مردم همان محله منجر شود. ورود سرمایهگذار بزرگ میتواند بهعنوان محرک و تسهیلکننده مفید باشد، اما نباید جایگزین جامعه محلی شود.
از سوی دیگر، مرمت بناها باید همزمان با فعالسازی اقتصادی انجام شود. خانه تاریخی میتواند به اقامتگاه کوچک، کارگاه صنایعدستی، کافه محلی یا مرکز گردشگری تبدیل شود، به شرط آنکه مالکیت یا مدیریت آن تا حد امکان در اختیار ساکنان و کنشگران محلی باقی بماند. در این صورت، درآمد و اشتغال نیز در محله شکل میگیرد و پول در چرخه اقتصاد محلی میماند. مهمتر از همه، عدالت اقتصادی بخشی از حفاظت میراث است. اگر افزایش قیمت زمین و خرید گسترده املاک به خروج ساکنان قدیمی منجر شود، هرقدر هم که بافت مرمت شود، بخش مهمی از هویت و زندگی خود را از دست خواهد داد.
بنابراین تصمیم درباره آینده بافت تاریخی گرگان نباید صرفا در اتاقهای مدیریتی گرفته شود. دولت و مدیریت شهری باید نقش تسهیلگر داشته باشند و جامعه محلی نیز در تصمیمگیری، مالکیت و بهرهمندی از منافع باززندهسازی نقش اصلی داشته باشد. چه بابک زنجانی دستاندرکار باشد و چه هر سرمایهگذار دیگری.
