گزارش
تعطیلات در ترافیک گم شد
چرا سفر در تعطیلات چندروزه جادهها و مقاصد تکراری را قفل میکند؟
زهرا رفیعی | روزنامهنگار
درحالیکه موج بازگشت مسافران از سفرهای پایان هفته گذشته، جادههای شمال و شمالغرب کشور را با ترافیک سنگین مواجه کرده، تصاویر منتشرشده از سرعین نیز از ازدحام شدید مسافران در خیابانهای این شهر،خبر میدهد؛ در برخی تصاویر، تراکم خودروها و مسافران به حدی است که خیابانهای شهر محل تردد و تجمع گردشگران شده است. همزمان، تصاویر جاده چالوس و دیگر محورهای پرتردد کشور بار دیگر صحنههایی از توقف طولانی خودروها، استراحت و حتی بازی مسافران در حاشیه جاده را به نمایش گذاشته است؛ تصاویری که یک سؤال ساده را پیش میکشد: آیا ساعتها ماندن در ترافیک و ازدحام، همچنان میتواند تجربهای از سفر و استراحت باشد؟
نسخه گردشگری برای تعطیلات پراکنده
محسن حاجیسعید، رئیس کانون راهنمایان گردشگری کشور، ترافیک جاده چالوس، سرعین و مسیرهای مشابه را تنها یک مشکل ترافیکی نمیداند و معتقد است: آنچه امروز در این مسیرها دیده میشود، نشانه مسئلهای عمیقتر در نظام گردشگری کشور است؛ مسئلهای که به مدیریت، ساماندهی تعطیلات و توزیع مکانی سفر بازمیگردد.
بهگفته او، فعالان گردشگری سالهاست بر ضرورت بازنگری در نظام تعطیلات تأکید کردهاند تا بار سفر از دورههای محدود زمانی خارج شود. حاجیسعید، 2 روزه شدن تعطیلات آخر هفته در سراسر کشور را یکی از راهکارهای اساسی برای توزیع سفر میداند و میگوید: بسیاری از کشورها با افزایش تعطیلات پایان هفته توانستهاند سفرها را در طول زمان توزیع کنند و حتی بهرهوری نیروی کار را افزایش دهند.
استانهای مختلف کشور ظرفیتهای فراوانی برای جذب گردشگر دارند؛ برای نمونه، مناطقی مانند شیرکوه یزد میتوانند با تعریف جشنوارههای محلی، رویدادهای طبیعی و برنامههای مناسبتی، بخشی از سفرها را از مقصدهای پرتراکم به سمت خود جذب کنند. ورود حجم بالای مسافر علاوه بر ایجاد مشکلات زیستمحیطی، زندگی روزمره ساکنان محلی را مختل و دستگاههای اجرایی را ناچار به پیشبینی گسترده برای تأمین خدمات و کالاهای مورد نیاز میکند. حاجیسعید برای مدیریت این وضعیت، ایجاد سامانههایی از سوی شهرداریها و دهیاریها را در مناطقی که با موج سفر روبهرو هستند پیشنهاد میکند تا ورود مسافران متناسب با ظرفیت پذیرش هر شهر یا منطقه مدیریت شود؛ روشی که بهگفته او، نمونههایی از آن در چین و ونیز اجرا شده و میتواند از ورود بیش از ظرفیت خودروها و گردشگران جلوگیری کند.
مدیریت مقصد به جای منع سفر
هانی رستگار، مشاور معاون گردشگری در امور هماهنگی امور استانها در گفتوگو با همشهری میگوید: ساماندهی تعطیلات سالهاست یکی از مطالبات حوزه گردشگری است و مسئله اصلی، نحوه توزیع تعطیلات در طول سال برای جلوگیری از تمرکز تقاضای سفر در نوروز، تابستان و چند تعطیلی مناسبتی است.
ایجاد یک تقویم ملی تعطیلات، تقویت تعطیلات منظم پایان هفته و استفاده از ظرفیت جشنوارهها و رویدادهای منطقهای میتواند امکان تعریف مقصدهای متناسب با اقلیم و ظرفیت استانها در فصلهای مختلف را فراهم کند. این موضوع در سند تحول دولت نیز با اشاره به توزیع نامتوازن سفر و ساماندهی تعطیلات مطرح شده و معرفی مقصدهای مکمل و جایگزین در کنار ساماندهی تعطیلات، بهعنوان
2 راهبرد برای توزیع زمانی و مکانی سفر مورد توجه بوده است. هانی رستگاران میگوید: ظرفیت مقصد فقط به تعداد تختهای اقامتی محدود نمیشود و باید عواملی مانند جاده، آب، انرژی، فاضلاب، پسماند، پارکینگ، محیطزیست، خدمات شهری، امداد و نجات و رضایت جامعه میزبان نیز درنظر گرفته شود.
در همین چارچوب، ایجاد سامانه تعیین ظرفیت برد جزیره هنگام میتواند الگویی برای سایر مناطق پرمخاطب باشد. تمرکز سفر نیز تنها ناشی از انتخاب مردم نیست و شناختهشدن مقصد، دسترسی، زیرساخت و تبلیغات در آن مؤثر است؛ بنابراین برای تغییر الگوی سفر، مقصدهای جایگزین باید از زنجیره کامل خدمات، دسترسی، اقامت، جاذبه، رویداد و اطلاعات برخوردار باشند تا انتخاب دوم و سوم مسافر نیز جذاب و قابل دسترس باشد.
اگر وضعیت تراکم مقصدها به شکل شفاف به مسافران اطلاع داده شود، آنها میتوانند زمان یا مقصد خود را تغییر دهند و از ظرفیت شهرها و روستاهای اطراف استفاده کنند؛ اقدامی که هم فشار بر مقصدهای پرتردد را کاهش میدهد و هم به توزیع منافع گردشگری کمک میکند.
