پیوند سه‌جانبه عربستان، پاکستان و ترکیه به نفع ایران است یا به ضررش؟

عربستان، پاکستان و ترکیه به سمت یک پیمان دفاعی سه‌جانبه رفته‌اند؛ یعنی یک سازوکار امنیتی که طی آن، امنیت این کشورها به یکدیگر گره می‌خورد. در نگاه اول یک چیز خیلی به چشم می‌آید: ایران در این پیمان نیست. پس آیا منطقه دارد ایران را کنار می‌گذارد؟ ماجرا را باید از زاویه دیگری هم دید.
چتم‌هاوس، یکی از قدیمی‌ترین و معتبرترین اندیشکده‌های سیاست خارجی بریتانیا که تحلیل‌هایش در محافل دیپلماتیک و سیاستگذاری غرب مورد توجه است، درباره همین تحولات نکته مهمی دارد: جنگ ایران به شکل‌گیری آرایش‌ها و گروه‌بندی‌های جدید منطقه‌ای سرعت داده است.
مهم‌تر اینکه چتم‌هاوس می‌گوید کشورهای خلیج‌فارس هنوز آمریکا را ضروری می‌دانند، اما همزمان آن را «غیرقابل اعتماد» می‌بینند و برای همین به‌دنبال متنوع‌ کردن شرکای امنیتی خود هستند. درباره عربستان، پاکستان و ترکیه هم این روند را نوعی «هجینگ» یا ایجاد گزینه‌های جایگزین در کنار ساختارهای امنیتی موجود می‌دانند. این تغییر کوچک نیست.
سال‌ها یک فرض مهم در منطقه وجود داشت: آمریکا قدرت برتر است، ایران را مهار می‌کند و امنیت متحدانش را تضمین می‌کند. حالا دست‌کم بخش دوم این محاسبه ترک برداشته است.
ضمن اینکه وزیر خارجه سعودی گفته هدف توافق مکه حمایت از یک محیط منطقه‌ای امن‌تر است تا به نفع مردم 3کشور باشد. این اعترافی است برای تأمین امنیت منطقه منهای آمریکا.
بنابراین ساختار سیاسی منطقه آرام‌آرام 3تغییر را از سر می‌گذراند: پذیرش ایران به‌عنوان قدرتی که نمی‌توان از معادلات حذفش کرد، کاهش اعتماد به تضمین امنیتی آمریکا و افزایش همگرایی کشورهای منطقه با یکدیگر.
و این روند برای اسرائیل یک خطر راهبردی دارد: منطقه‌ای که امنیتش را بیشتر درون منطقه جست‌وجو کند می‌تواند از نظمی که بر محور آمریکا و عادی‌سازی با اسرائیل بنا شده فاصله بگیرد. 2گزاره آخر تحلیل و استنتاج است و خود چتم‌هاوس نگفته که این روند به «محو عادی‌سازی» یا «محو اسرائیل» منتهی می‌شود.
در هر دو حالت، ابتکار عمل تا حد زیادی در اختیار حماس باقی می‌ماند. این همان طراحی هوشمندانه‌ای است که با کمترین امکانات، دشمن را وادار می‌کند برای رسیدن به هدف خلع سلاح، ابتدا هزینه تحقق مطالبات حماس را بپردازد. همین منطق، سبک جنگ و مذاکره حماس را همزمان توضیح می‌دهد.