مهار جنگ در بازار کالاهای اساسی

احمد میرخدایی | روزنامه‌نگار

در شرایط کنونی که کشور با نوسانات شدید قیمتی و تحریم‌های خارجی دست‌به‌گریبان است، این پرسش مطرح می‌شود که نظام تأمین و توزیع کالاهای اساسی باید بر چه الگویی استوار باشد؟ سؤالی که میزگرد اقتصادی تلویزیون همشهری با حضور قاسم نوده‌فراهانی، رئیس اتاق اصناف ایران و مجیدرضا حریری، فعال اقتصادی مورد بحث و بررسی قرار گرفت.

 شبکه توزیع مویرگی‌ نقطه قوت بازار است
 قاسم نوده‌فراهانی، رئیس اتاق اصناف ایران: آنچه کشور ما را در شبکه توزیع متمایز می‌کند، وجود یک شبکه مویرگی بی‌نظیر است. در بحران کرونا ‌درحالی‌که کشورهای اروپایی قفسه‌های خالی را تجربه کردند، در ایران این اتفاق نیفتاد. در جنگ‌های اخیر هم چنین نشد.  روزهای ابتدایی جنگ، خرید مردم تا ۸۰ درصد افزایش یافت، اما از روز سوم به سطح عادی بازگشت. ستاد تنظیم بازار از همان روز اول با تشکیل ستاد بحران در اتاق اصناف، مانع از خالی ماندن قفسه‌ها شد.
 مجیدرضا حریری،فعال اقتصادی: در ایام نوروز با وجود سفر ۱۱ میلیون مسافر به استان‌های شمالی، هیچ کمبودی احساس نشد. نانوایان ۲۴ ساعته کار کردند و آرد سهمیه‌ای چند‌ماه جلوتر در اختیارشان قرار گرفت. با وجود نارضایتی گسترده از وضعیت معیشت، مردم این نارضایتی را به آشوب نکشیدند و در مقابل فشارهای خارجی ایستادگی کردند. این وفاق حول «میهن» در افکار عمومی جهان احترام آفرید.

گرانی یا کمبود؟ ریشه‌های افزایش قیمت
  نوده‌فراهانی: مشکل امروز کشور نه کمبود کالا که گرانی است. کالا به‌مقدار کافی موجود است، اما قیمت‌ها به‌طور مداوم افزایش می‌یابد. ریشه گرانی در کارخانه‌های بزرگ و نحوه تأمین مواداولیه است. تولیدکننده‌ای که نگران تأمین مواداولیه برای ماه‌های آینده است، قیمت را به‌گونه‌ای محاسبه می‌کند که ریسک‌های آتی را پوشش دهد و این هزینه به دوش مردم می‌افتد. واحدهای صنفی خرد در انتهای زنجیره، نقشی در تعیین قیمت ندارند.
 حریری: نرخ ارز متغیر کلیدی است. نرخ ارز تخصیص‌یافته به نهاده‌های دامی از ۳۱ هزار تومان به ۷۰ هزار تومان رسیده، اما قیمت نهایی کالاها ۳ تا ۴ برابر افزایش یافته است. این اختلاف نشان می‌دهد که غیراز نرخ ارز، عوامل دیگری نیز در بازی هستند. وقتی پنیر‌ و تخم‌مرغ همگی با قیمت دلار سنجیده می‌شوند، یعنی یک آسیب ریشه‌ای.
انحصار به جای رقابت 
  حریری: ما در یک اقتصاد الیگارش زندگی می‌کنیم که گروه‌های محدودی آن را اداره می‌کنند. از سال ۱۳۹۷ تاکنون، بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار ارز صادراتی به کشور بازنگشته است. همان کسانی که در لیست بدهکاران کلان بانکی هستند، بیشترین ارز را نیز دریافت کرده‌اند. نمونه‌هایی داریم که یک شخص به‌تنهایی ۱۴ درصد بدهی‌های کلان بانکی‌ دارد‌ یا فردی هزاران میلیارد تومان بدهی انباشته دارد، درحالی‌که مردم برای وام ازدواج با مشکل مواجهند.

نظارت، شفافیت و شرایط جنگی
  حریری: امروز همه مسیر کالا در سامانه‌های جامع تجارت ثبت می‌شود و قابلیت ردیابی دارد. سؤال اینجاست که چرا از این داده‌ها برای کنترل مؤثر استفاده نمی‌شود؟ در شرایط جنگی، باید به‌شدت با متخلفان برخورد کرد. اقتصاد آزاد بدون 2 پیش‌شرط شفافیت و رقابت، به اقتصاد انحصار تبدیل می‌شود. در شرایط جنگی، اولویت ‌ تأمین معیشت مردم است، حتی اگر به‌قیمت تعطیلی موقت برخی کارخانه‌ها تمام شود. اکنون زمان لوس بازی اقتصاد آزاد نیست، بنابراین باید به شدت با گرانفروشی و انحصار برخورد شود.

  نوده‌فراهانی: وقتی هر روز تأسیسات نظامی هدف قرار می‌گیرد، باید صادقانه به مردم گفت در شرایط جنگی هستیم. مردم ما در 8 سال دفاع‌مقدس با درآمد ارزی سالانه ۱۲ میلیارد دلار کشور را اداره کردند؛ حالا با درآمد بیش از ۱۳۰ میلیارد دلاری، نباید مردم در تأمین مایحتاج اولیه درمانده باشند. مردم اگر بدانند در شرایط جنگی هستند، خودشان مدیریت مصرف می‌کنند.

سبد کالا به‌جای کالابرگ
 نوده‌فراهانی: کالابرگ کارآمد نیست. به‌جای آن‌ باید سبد کالای مشخص شامل مرغ، لبنیات، تخم‌مرغ، برنج و روغن به‌صورت رایگان در اختیار هر خانوار قرار گیرد. در شرایط جنگی، حاکمیت موظف است پروتئین و کالری مورد نیاز مردم را تأمین کند.
  حریری: سبد کالا باید برای هر خانوار ماهانه 3 مرغ، 5 کیلو لبنیات و سایر اقلام ضروری را اختصاص دهد.