ماده سیاه رنگی که از دل صخره به عطاری راه یافت
سالهای طولانی در تاریکی شکاف صخرهها و دل کوهستانها میماند و آرامآرام از سنگها بیرون میآید؛ مادهای قیرمانند که در میان مردم با نامهایی مانند مومیایی، مومنایی، اشک کوه، عرق کوه و شیره کوه شناخته میشود. این ماده طبیعی که در برخی مناطق کوهستانی ایران ازجمله ایلام، لرستان، فارس، خوزستان و کهگیلویه و بویراحمد یافت میشود، قرنهاست در طب سنتی مورد توجه قرار دارد و هنوز هم در برخی عطاریها عرضه میشود. با وجود باورهای فراوان درباره خواص مومیایی، کارشناسان تأکید میکنند شناخت دقیق این ماده، نحوه جمعآوری و شیوه مصرف آن اهمیت زیادی دارد و استفاده از آن نباید بدون آگاهی انجام شود.
اسیدهای فولویک و هیومیک از مهمترین ترکیبات موجود در مومیایی هستند که بهدلیل ویژگیهای آنتیاکسیدانی و نقش آنها در ساختار شیمیایی مومیایی، مورد توجه پژوهشگران قرار گرفتهاند. همچنین در نمونههای مختلف این ماده، وجود عناصری مانند پتاسیم، کلسیم، منیزیم، آهن، روی، مس و سلنیوم گزارش شده است. یک استاد دانشگاه و پژوهشگر حوزه گیاهان دارویی در ایلام به همشهری میگوید: «مومیایی یک ماده واقعی است که از آن با همین نام یاد میشود و در برخی مناطق از شکاف صخرهها و سنگها خارج میشود. این ماده برای برخی مشکلات گوارشی، بعضی شکستگیهای خاص و نیز برخی آسیبهای داخلی کاربرد دارد، اما نحوه استفاده از آن کاملا تخصصی است و باید براساس روشهای مشخص انجام شود. میزان مصرف، نحوه استفاده و اینکه برای چه منظوری بهکار گرفته شود، همگی اصول و ضوابط خاص خود را دارد و نباید بدون آگاهی از آن استفاده کرد.» اکبر فرامرزی ادامه میدهد: «اگر قرار باشد درباره مومیایی کار میدانی انجام شود، باید به مناطقی مراجعه کرد که این ماده بهصورت طبیعی از صخرهها ترشح میکند. همچنین بهتر است جمعآوری مومیایی توسط افراد محلی و کسانی که در این زمینه مهارت و تجربه دارند، انجام شود.»
فرامرزی همچنین درباره وجود مومیایی در استان ایلام اضافه میکند: «مومیایی معمولا در مناطقی با صخرههای بلند و درههای عمیق یافت میشود. البته استان لرستان نیز ازجمله مناطقی است که چنین شرایطی را دارد و در صخرههای بلند آن، بهدلیل وجود مواد معدنی، امکان یافتن مومیایی توسط افراد محلی وجود دارد.»