کوتاه تر از گزارش
میراثیکه از زیر زمینبیرون آمد
راحله عبدالحسینی؛ روزنامهنگار
گاهی بزرگترین کشفیات میراث فرهنگی نه از دل کاوشهای باستانشناسی، بلکه از گوشهای فراموششده در یک خانه قدیمی سر برمیآورند. یک کشف اتفاقی پژوهشگران را با سندی روبهرو کرد که حالا میتواند بخشی از تاریخ نظریه معماری ایران را بازنویسی کند. این دفترچه دستنویس با قدمت ۱۱۱سال متعلق به میرزاجعفرخان معمارباشی، سالها در زیرزمین خانهای خاک میخورد تا اینکه پیدا شد. این دفترچه ۲۹۰صفحهای از سوی سایت سیمرغنامه (موزه و گنجینه آنلاین آثار تاریخ، فرهنگ و هنر ایرانزمین) منتشر شده و در اختیار علاقهمندان قرار گرفته است. این دفترچه دستنویس در میان وسایل قدیمی «علیمحمدخان معمارباشی صانعی» پیدا شد؛ معماری که از محمدعلیشاه قاجار لقب «صنیعالسلطان» را دریافت کرده بود. موزه آبگینه یکی از شاهکارهای معماری او به شمار میرود. صفا نیازمند، دانشآموخته معماری و نوه علیمحمدخان معمارباشی صانعی، ۱۵سال پیش هنگام جستوجو در زیرزمین خانه مادریاش در محله شمیران این دفترچه را پیدا کرد.
او به همشهری میگوید: «سوای اهمیت این دفترچه که خودش یک نسخه خطی ارزشمند است، محتوای آن اهمیت بسیار بیشتری دارد. میرزا جعفرخان کاشی، معمار معروفی که کاخ سبز سعدآباد و هفتکاسه معلق مسجد سپهسالار را ساخته، این دفترچه را به پدربزرگم داده است. ترسیمها و اشکال این دفترچه از هر برنامه نقشهکشی کامپیوتریای دقیقتر است.» میرزاجعفرخان کاشی که به «رستم معماران ایران» ملقب بود، از معماران صاحبسبک تهران در اواخر دوره قاجار و اوایل پهلوی اول به شمار میرفت. بهگفته صفا نیازمند، یکی از شگفتیهای این دفترچه، آموزش منظم اصول و فنون معماری از سوی جعفرخان کاشی است که در میان معماران آن دوره چندان مرسوم نبود. او برای بررسی بیشتر، دفترچه را در اختیار باوند بهپور، پژوهشگر رسالات هندسی و معماری ایرانی قرار داد. بررسیهای چهارساله بهپور نشان داد که این دستنوشته میتواند حلقهای گمشده در تاریخ نظریه معماری ایران باشد. صفا نیازمند به توصیه باوند بهپور این دفترچه را به سیمرغنامه (موزه و گنجینه آنلاین آثار تاریخ، فرهنگ و هنر ایرانزمین) سپرد تا پس از عکاسی حرفهای نسخه دیجیتال و باکیفیت آن در این پایگاه منتشر شود. ایمان افسریان، مدیرمسئول و سردبیر سیمرغنامه به همشهری میگوید: «تصمیم گرفتیم نسخه دیجیتال آن را منتشر کنیم تا دسترسی رایگان برای همگان فراهم شود.»
در همینه زمینه :
