گزارش
آخرین منزل
روایت لحظاتی که رواق دارالذکر در حرم امام رضاع میزبان پیکر رهبر شهید شد
رابعه تیموری | روزنامهنگار
پیکر رهبر شهید انقلاب بعد از تشییعی باشکوه روی دستان مردم سوگوار، در رواق دارالذکر بارگاه امام هشتم(ع) آرام گرفت تا یکی از مجاوران و همسایگان ابدی غریبالغربا باشد. در این خاک مقدس که رهبر شهید از ساکنان تازهوارد آن است، پیکر بزرگان صاحبنامی مدفون شده که امام رضا(ع) مانند نگینی مجاورانش را به دور خود گرد آورده است. در آیین و مراسم بدرقه رهبر شهید صحنههای زیبایی رقم خورد که تا همیشه در یاد و خاطره زائران امام رضا(ع) باقی خواهد ماند.
آخرین وداع
شاید بسیاری از سوگواران رهبر شهید که از تهران تا قم و مشهد، کوی به کوی، او و خانوادهاش را همراهی کردند، تا لحظه خواندن تلقین بر پیکرها باور نداشتند که تا وداع ابدیشان چندان نمانده است. وقتی صدای قرائت تلقین رهبر شهید و نوه خردسالشان از بلندگوهای حرم در حیاط و شبستانهای آن پیچید، یکی از تلخترین لحظاتی بود که درودیوار حرم رضوی شاهد بود. خیابانهای اطراف حرم بعد از خاکسپاری هم خالی از جمعیت نشد و عدهای با گریههای بیصدایشان شام غریبان رهبر شهید را سر کردند و عدهای با خواندن نماز لیلهالدفن برای آرامش ابدی او. عدهای هم در روشنایی شمعهای کوچکی که در پیادهروها و گوشهوکنار حرم روشن کرده بودند، آخرین قولوقرارهایشان را با رهبر شهید گذاشتند تا حرفهایشان ناگفته در گلویشان نماند. سفارش و خواست رهبر انقلاب و خانواده رهبر شهید بوده که شهدا در رواق دارالذکر به خاک سپرده شوند تا دسترسی زائران به مزارشان آسان باشد. پس از اعلام محل تدفین، کسانی که آمادهسازی این رواق را برای خاکسپاری بر عهده داشتند، شاهد نوحهخوانی و هقهق افراد بسیاری بودند که آن شب تا صبح نتوانستند از این خاک عزیز دل بکنند و از رواق دارالذکر دور شوند.
دلیل انتخاب رواق دارالذکر
رواق دارالذکر حرم مطهر رضوی محل دفن پیکر مطهر رهبر شهید انقلاب و خانواده شهید ایشان است؛ رواقی آکنده از معنا که برای آشنایان سلوک زیارت، تنها یک مکان نیست، بلکه نشانی روشن از ادب در برابر ساحت قدسی امام رئوف(ع) است. براساس اطلاعاتی که در سایت آستان قدس رضوی منتشر شده است، «این رواق در پایینپای حضرت قرار دارد؛ همان مسیری که رهبر شهید انقلاب در تشرفهای خود به حرم رضوی همواره بر آن مقید بودند. ایشان معمولا از مسیر دارالزهد وارد میشدند، اما آنچه این تشرف را به الگویی ماندگار از زیارت مؤدبانه بدل میکرد، توقف معنوی در پایینپای حضرت بود. برای ایشان زیارت تنها رسیدن به ضریح نبود، آدابی داشت که با جان به آن پایبند بودند. پیش از هر چیز از پایینپای ضریح مطهر به روضه منوره مشرف میشدند، پس از آن با عبور از رواق دارالذکر اذن دخول میگرفتند و سپس وارد رواق دارالسرور میشدند؛ جایی که توقفی کامل داشتند و درنگی از سر حضور. در همان لحظه اذن کامل را بر زبان جاری میکردند، لحظهای که برای همراهان و خادمان تنها یک رفتار آیینی نبود بلکه درسی روشن از نسبت میان اقتدار و بندگی به شمار میآمد.»
تاریخچه دفن در ارض مقدس رضوی
آغوش گشودن امام غریب مهربان برای چهرههای سعادتمندی مانند رهبر شهید سابقهای دیرینه دارد و همجواری با غریبالغربا(ع) آرزویی است که ارادتمندان به این درگاه همیشه آن را در دل داشتند. پس از دفن امام رضا(ع) در بخشی از باغ حمیدبن قحطبه طوسی، پیکر افراد سرشناس زیادی از راههای دور و نزدیک برای دفن به خاک خراسان آورده شد، اما به گواه عزیزالله عطاردی، نویسنده کتاب «تاریخآستان قدس» تا چندین دهه بعد از شهادت امامرضا(ع) تدفین سایر اشخاص در محدوده زیر گنبد ممنوع بوده و اشخاص مشتاق همجواری ایشان در آرامستان نزدیک بقعه حضرت به خاک سپرده میشدند. عطاردی عصر حکومت سامانیان و غزنویان را زمان افزایش مقبرهسازی در گوشهوکنار حرم میداند و ساخت مقبره و خاکسپاری شخصیت ها و خاندان های بزرگ خراسان، امیران، دبیران، مالداران و متنفذان ایران در جوار امام هشتم را مقدمه تدفین افراد شاخص و صاحبنام دیگری برمیشمارد که پس از مرگ پیکرهایشان را از ماورا ءالنهر، خوارزم، هند، سند و سایر مناطق دوردست برای تدفین به مشهدالرضا میآوردند. براساس اسناد تاریخی در دوران حکومت تیموریان علاوه بر حفظ ممنوعیت دفن اشخاص زیر گنبد، خاکسپاری در دیگر قسمتهای مجاور بقعه شریف هم با محدودیتها و سختگیریهایی روبهرو میشود و پس از آن نیز دفن افراد معمولی در این مکان تابع قوانین و ضوابط سختگیرانهای شد که هنوز هم با وجود تغییرات فراوان پابرجا مانده است.
مکث
٢٨ هزار همسایه مشهور
شمار دفنشدگان نامدار حرم مطهر رضوی که رهبرشهید هم به جمع آنها پیوسته، به بیش از ٢٨هزارتن میرسد که در میان آنها خادمان قدیمی آستان قدس، چهرهها و شهدای سیاسی و نظامی، عالمان دینی، دانشوران، ادیبان و هنرمندان به چشم میخورند، اما دفنشدگان صحنها و رواق های حرم از صاحبنامترین ساکنان حرم رضوی هستند.
شیخ بهایی (محمدبن حسین عاملی) که آرامگاهش در رواق دارالسعاده قرار دارد، ازجمله این مشاهیر به شمار میآید و جزو عالمان و فقهای بزرگ شیعه و از شعرا و فلاسفه بوده است.
شیخ حر عاملی، صاحب کتاب مشهور «وسائلالشیعه» از دیگر نامداران مدفون در حرم رضوی است که پیکر ایشان در رواق دارالسعاده دفن شده است.
شیخ محمدتقی ادیب نیشابوری، استاد برجسته ادبیات و تفسیر قرآن در رواق دارالسیاده آرام گرفته و علامه محمد قزوینی، محقق و ادیب بزرگ در رواق دارالحکمه دفن شده است.
پیر پالاندوز در ضلع شرقی حرم، شیخ حسنعلی نخودکی در ضلع شمالی صحن انقلاب و علامه محمدتقی جعفری هم در رواق دارالزهد به خاک سپرده شدهاند. ایوان عباسی هم مزار محمدحسن ادیب نیشابوری است که از ادبای زبان فارسی و عربی، فیلسوف، ریاضیدان و عالم طب و نجوم بود.
