مأموریت بزرگ در مراسم میلیونی

مریم سرخوش | روزنامه‌نگار

  عملیات امدادرسانی به مراسم تشییع و بدرقه رهبر شهید، یکی از بزرگ‌ترین مأموریت‌های تاریخ اورژانس پیش‌بیمارستانی کشور و استان تهران بود؛ مأموریتی که از زائرشهرها تا مصلی و مسیر تشییع را در برگرفت و با وجود حضور میلیونی مردم، بدون حتی یک فوتی ناشی از ازدحام به پایان رسید. پشت این موفقیت، روزها برنامه‌ریزی، هماهنگی میان ده‌ها دستگاه اجرایی و طراحی چندلایه برای انتقال بیماران در زمین، مترو و آسمان است؛ از استقرار صدها ناوگان امدادی و بیمارستان‌های صحرایی گرفته تا اجرای نخستین تجربه انتقال ریلی بیماران و آماده‌باش اورژانس هوایی. اسماعیل فراهانی، قائم‌مقام اورژانس تهران و دبیر کمیته امداد و فوریت‌های پزشکی مراسم تشییع و بدرقه رهبر شهید در گفت‌وگو با همشهری از پشت‌صحنه این عملیات، مهم‌ترین چالش‌ها، تدابیر مدیریتی، نقش مردم در موفقیت امدادرسانی و درس‌آموخته‌های بزرگ‌ترین عملیات درمانی کشور می‌گوید.

در این 4روز، بزرگ‌ترین چالش غیرمنتظره‌ای که اورژانس استان تهران با آن روبه‌رو شد، چه بود؟
خوشبختانه با برنامه‌ریزی‌ها و هماهنگی‌هایی که از قبل انجام شده بود، چالش جدی نداشتیم. تنها در روز یکشنبه و همزمان با برگزاری نماز، در یکی از نقاط به‌دلیل تلاقی مسیر ورود و خروج جمعیت و همچنین گرمای هوا، ازدحام ایجاد شد و تعدادی از افراد دچار بی‌حالی شدند. نیروهای عملیاتی بلافاصله وارد عمل شدند و خدمات درمانی را در محل ارائه کردند. به جز این مورد، در همه محورهای تحت پوشش از زائرشهرها تا مصلی و همچنین مسیر تشییع در روز دوشنبه، مشکل حادی نداشتیم.
به‌نظر شما مهم‌ترین تصمیم مدیریتی که باعث موفقیت این عملیات شد، چه بود؟
برآوردها از حضور بیش از ۲۰میلیون نفر حکایت داشت؛ بنابراین از همان ابتدا می‌دانستیم با عملیاتی متفاوت روبه‌رو هستیم. به همین دلیل از تمام ظرفیت‌های اورژانس کشور، دانشگاه‌های علوم پزشکی، نیروهای مسلح، بخش خصوصی و سایر دستگاه‌های دارای امکانات درمانی استفاده کردیم. عملیات را در 3سطح طراحی کردیم؛ انتقال زمینی با آمبولانس، موتورلانس و اتوبوس‌آمبولانس، انتقال ریلی از طریق مترو و انتقال هوایی با 7فروند بالگرد و ۱۰پد فرود در محدوده مصلی. این طراحی چندلایه باعث شد در هر شرایطی امکان امدادرسانی و انتقال بیماران وجود داشته باشد.
به‌نظر می‌رسد حضور نیروهای امدادی در میان مردم هم نقش مهمی در این موفقیت داشت.
دقیقا همینطور است. هدف ما این بود که مراسم بدون حتی یک فوتی به پایان برسد. برای همین تلاش کردیم خدمات درمانی تا حد ممکن به مردم نزدیک باشد؛ به‌گونه‌ای که هر فرد در فاصله کمتر از ۵۰متر بتواند یک تیم امدادی، آمبولانس، اتوبوس‌آمبولانس یا ایستگاه سلامت را ببیند و درصورت نیاز به آن مراجعه کند. همچنین بیمارستان‌های صحرایی با ۸۰۰تخت فعال بودند و خدمات به‌صورت لایه‌لایه، از درمان در محل تا انتقال به بیمارستان‌های اصلی، ارائه می‌شد.
تجربه نخست انتقال ریلی بیماران چه دستاوردی داشت؟ آیا از این ظرفیت در آینده هم استفاده خواهد شد؟
سال‌ها به‌دنبال ایجاد آمبولانس ریلی بودیم تا در شرایطی مانند ترافیک یا انسداد مسیرها بتوان از ظرفیت مترو برای انتقال بیماران استفاده کرد. این طرح محقق نشد، اما در این مراسم برای نخستین‌بار به‌صورت عملیاتی از آن استفاده کردیم و 6بیمار از طریق مترو منتقل شدند. تجربه موفقی بود و می‌تواند در مراسم‌ بزرگ و حتی مدیریت بحران‌های آینده مورد استفاده قرار گیرد.
همزمان با این مراسم، مأموریت‌های عادی اورژانس تهران هم ادامه داشت. چگونه هر دو حوزه را مدیریت کردید؟
خدمات اورژانس تعطیل‌بردار نیست. مردم در هر شرایطی با اورژانس تماس می‌گیرند و باید پاسخ دریافت کنند. به همین دلیل با افزایش ظرفیت، استفاده از نیروهای داوطلب، همکاری سازمان‌های همکار و دانشگاه‌های علوم پزشکی، تنها ۳۰درصد توان عملیاتی را به پوشش مراسم اختصاص دادیم و ۷۰درصد ظرفیت اورژانس همچنان به مأموریت‌های روزمره مانند بیماران قلبی، مادران باردار، حوادث ترافیکی و سایر تماس‌های مردمی اختصاص داشت.
یکی از نکات قابل توجه، پایین‌بودن نسبت انتقال بیماران به مراکز درمانی بود. این موضوع ناشی از چه عواملی بود؟
این موضوع حاصل مجموعه‌ای از اقدامات بود؛ از آموزش‌های گسترده و انتشار ۴۰کلیپ آموزشی درباره گرمازدگی و مراقبت‌های لازم گرفته تا استقرار بیمارستان‌های صحرایی، ایستگاه‌های سلامت و حضور گسترده نیروهای امدادی. بخش عمده بیماران در همان محل درمان شدند و تنها افرادی که نیاز به خدمات تخصصی داشتند به بیمارستان منتقل شدند. همچنین مدیریت مناسب جمعیت، ایمنی مسیرها و استفاده گسترده از حمل‌ونقل عمومی باعث شد موارد آسیب‌دیدگی شدید و حوادث ترافیکی بسیار محدود باشد.
به‌نظر شما کدام رفتار مردم بیشترین کمک را به نیروهای امدادی کرد؟
همراهی مردم مثال‌زدنی بود. هم توصیه‌های آموزشی را رعایت کردند و هم در زمان عبور خودروهای امدادی، مسیر را به سرعت باز می‌کردند. تصویری که از باز شدن راه آمبولانس در میان جمعیت منتشر شد، فقط یک قاب نبود؛ نماد فرهنگ همکاری و همدلی مردم با نیروهای امدادی بود و نقش مهمی در موفقیت عملیات داشت.

مکث
اورژانس استان تهران چه نمره‌ای گرفت؟
قضاوت نهایی با مردم است، اما اگر بخواهم از نگاه عملکردی پاسخ بدهم، معتقدم نمره کامل را خواهیم گرفت. هدف اصلی ما این بود که با وجود جمعیت میلیونی، گرمای هوا و حضور سالمندان، کودکان و افراد دارای بیماری زمینه‌ای، مراسم بدون فوتی به پایان برسد و به این هدف رسیدیم. حتی 2بیمار دچار ایست قلبی با انتقال سریع توسط بالگرد به بیمارستان رسیدند و هردو نجات پیدا کردند. این موفقیت حاصل برنامه‌ریزی، تلاش شبانه‌روزی همه نیروهای امدادی و البته همراهی مردم بود.