میراث محرم

گروه سرزمین من

محرم در ایران فقط به عزاداری محدود نمی‌شود؛ هر منطقه، شهر یا روستا شیوه ‌خاص خود را از سوگواری دارد؛ روایت‌هایی که در طول قرن‌ها شکل گرفته و همچنان در حافظه فرهنگی جوامع محلی زنده مانده‌اند. این تنوع در فهرست میراث فرهنگی ناملموس کشور نیز بازتاب یافته است؛ به‌گونه‌ای که تاکنون ۴۹۱عنصر آیینی مرتبط با محرم و صفر به ثبت رسیده‌ است. در میان این آثار، تعزیه تنها آیین عاشورایی ایران است که تاکنون در فهرست میراث فرهنگی ناملموس یونسکو به ثبت رسیده و ۱۱عنصر نیز به‌دلیل قرار گرفتن در معرض خطر، در فهرست میراث ناملموس نیازمند پاسداری ثبت شده‌اند.‌سیما حدادی، رئیس اداره ثبت و پاسداری از میراث فرهنگی ناملموس، می‌گوید: از مجموع ۴۹۱ عنصر آیینی مرتبط با محرم و صفر، ۴۸۰عنصر در فهرست معرف میراث فرهنگی ناملموس و ۱۱عنصر در فهرست میراث ناملموس نیازمند پاسداری ثبت شده‌اند.

11اثر در معرض خطر
از میان 491 اثر ثبت ملی شده مرتبط با محرم 11اثر تعزیه‌های کردی کرمانشاه، ترک‌های شمال خراسان، اصفهان، کردهای شمال خراسان، دیلمان، روستای توت اردکان در یزد، روستای چلیچه چهارمحال و بختیاری، مرودشت فارس، مراسم سوم امام قزوین، پیش‌خوانی پیش‌واقعه‌های تعزیه اصفهان و موسیقی آیینی عاشورا و تاسوعای قم‌ در معرض خطر فراموشی قرار دارند.

تنها هنر جهانی محرم
«تعزیه» به‌عنوان هنر نمایشی آیینی در سال ۲۰۱۰ در فهرست میراث ناملموس یونسکو به ثبت رسید. تعزیه در لغت به معنی عرض تسلیت گفتن است و آن اگرچه پیش از اسلام هم رواج داشته است، اما در ادبیات مذهبی ایران تعزیه‌خوانی یا شبیه‌خوانی، به‌عنوان شکلی ویژه از نمایش یا درام مذهبی بر بنیاد فرهنگ عاشورا و وقایع تاریخی کربلا نهاده شده است. نشانه‌های اولیه تعزیه‌خوانی در زمان دیلمیان و پس از آن دوران آل بویه دیده می‌شود که در دوران قاجار به اوج خود رسید.