گزارش
رد پای بیابان در ایران
کانونهای گردوغبار ایران طی 2دهه گذشته دو برابر شده است
مجید جباری| روزنامه نگار
کانونهای بحرانی گردوغبار ایران در 2دهه گذشته دوبرابر شدهاست. بهگفته رئیس بخش تحقیقات بیابان مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، این آمار فقط یکی از نشانههای عمیقتر شدن بحران بیابانزایی در کشور است و خشکشدن تالابها، افت شدید منابع آب زیرزمینی، گسترش فرونشست زمین و افزایش فشار بر منابع طبیعی، تصویر نگران کنندهتری از آینده سرزمینی ایران ترسیم میکند.
افزایش وسعت کانونهای بحرانی
رئیس بخش تحقیقات بیابان مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور با بیان اینکه حدود ۲۰سال پیش وسعت کانونهای بحرانی گردوغبار نزدیک به ۷میلیون هکتار بود به همشهری گفت: این رقم به حدود ۱۴میلیون هکتار رسیده و وسعت این کانونها از 2دهه گذشته تاکنون 2برابر شده است.
محمد خسروشاهی وضعیت منابع آب زیرزمینی را نیز نگرانکننده توصیف کرد و افزود: تعداد چاههای آب کشور که پیشتر نیز در وضعیت نامناسبی قرار داشت به حدود ۹۰۰هزار تا یک میلیون حلقه رسیده است که بخش قابل توجهی از آنها فاقد مجوز هستند.
این استاد دانشگاه با اشاره به خشک شدن تالابها و دریاچههای کشور اظهار کرد: بسیاری از تالابهایی که در گذشته نقش مهمی در کنترل گردوغبار داشتند، امروز خود به کانون تولید گردوغبار تبدیل شدهاند. تالاب گاوخونی، بخشهایی از تالابهای سیستان و برخی دیگر از پهنههای آبی کشور نمونههایی از این پهنههای آبی هستند.
مقابله با بیابانزایی
رئیس بخش تحقیقات بیابان مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور گفت: مالچ نفتی سالها بهعنوان یکی از روشهای تثبیت خاک استفاده میشد، اما بهدلیل نگرانیهای محیطزیستی، استفاده از آن با محدودیتهایی مواجه شد. طی سالهای اخیر نمونههای متعددی از مالچهای پلیمری و زیستی در کشور آزمایش شده است. از میان حدود 8 تا ۱۰ نمونهای که مورد بررسی قرار گرفتهاند، فقط 2 تا 3نمونه توانستند مراحل آزمایشگاهی و پایلوت را با موفقیت پشت سر بگذارند. با همکاری سازمان منابع طبیعی، یکی از این مالچها در کرمان، یزد و خوزستان در مقیاس یک هکتار در حال آزمایش میدانی است و درصورت موفقیت، امکان استفاده گستردهتر از آن وجود خواهد داشت. محمد خسروشاهی با تأکید بر اینکه مقابله با بیابانزایی صرفا از طریق مالچ پاشی یا کنترل کانونهای گردوغبار امکانپذیر نیست، کاهش سطح آبهای زیرزمینی، فرونشست زمین، تخریب مراتع، چرای بیش از ظرفیت دام، کشاورزی نادرست و خشک شدن تالابها را از عوامل بیابانزایی دانست که برای مقابله با آنها باید رویکرد جامعتری اتخاذ شود.
راهاندازی سامانه برخط پایش تخریب سرزمین
دبیر ملی ستاد سیاستگذاری و هماهنگی مدیریت گردوغبار کشور از طراحی و راهاندازی سامانه برخط پایش تخریب سرزمین با همکاری دانشگاه تهران خبر داد و گفت: این اقدام گام مهمی برای شناسایی دقیقتر روند بیابانزایی و گسترش کانونهای گردوغبار در کشور است. این سامانه با پایش مستمر 3مولفه اصلی تخریب سرزمین شامل خاک، منابع آب و پوشش گیاهی، امکان ارزیابی سالانه یا دوسالانه وضعیت مناطق مختلف کشور را فراهم میکند.
بهزاد رایگانی افزود: با راهاندازی این سامانه، اطلاعات به روزتر و دقیقتری از روند تغییرات سرزمین در اختیار مدیران قرار میگیرد و میتوان کانونهای جدید گردوغبار، مناطق در معرض بیابانزایی و نقاط بحرانی را با دقت بیشتری شناسایی کرد.
