منطق پیروزی در کشاکش تاریخ

علی‌اصغر قائمی | عضو شورای شهر تهران 

‌‌مفهوم «پیروزی» و «فتح» در اندیشه دینی و سیاسی همواره با خوانش‌های متفاوتی روبه‌رو بوده است. بسیاری از افراد پیروزی را پدیده‌ای دفعی و لحظه‌ای می‌پندارند که در یک لحظه تمام اهداف محقق شود. با این حال، بررسی تحلیلی تاریخ صدر اسلام و تطبیق آن با شرایط پیچیده امروز نشان می‌دهد که پیروزی یک فرایند تدریجی، مرحله‌بندی‌شده و نیازمند صبر و تثبیت است. این نوشتار به بررسی مدل تدریجی پیروزی با نگاهی به غزوات پیامبر اکرم(ص) نظیر بدر، خیبر و فتح مکه می‌پردازد و سپس این منطق را به تقابل‌های ژئوپلیتیک معاصر، به‌ویژه رویارویی با هژمونی آمریکا و اهمیت راهبردی «تنگه هرمز» بسط می‌دهد. در نهایت، اصل «شکرگزاری» به‌عنوان یک فریضه دینی و شرط لازم برای استمرار پیروزی‌ها واکاوی می‌شود.

بازتعریف مفهوم پیروزی و فتح
در گفتمان‌های سیاسی و اجتماعی، کلمه «پیروزی» غالبا بار معنایی قاطعانه‌ای دارد. افکار عمومی معمولا پیروزی را به‌معنای پایان قطعی یک مناقشه و نابودی کامل جبهه مقابل تفسیر می‌کنند. 
این نگاه صفر و صدی باعث می‌شود هرگونه دستاورد نسبی یا مرحله‌ای به‌عنوان شکست یا ناکامی تلقی شود.‌با درک این آسیب شناختی باید مفهوم پیروزی را بازتعریف کرد و در مسیر تحقق آرمان‌های بزرگ نباید انتظار داشت که همه‌‌چیز به‌صورت آنی و در یک لحظه دگرگون شود. این بازتعریف صرفا لفاظی زبانی نیست‌  بلکه ضرورت راهبردی برای حفظ روحیه و امید در جوامعی است که درگیر مبارزات طولانی‌مدت هستند. وقتی جامعه بداند که هر گام رو به جلو، حتی اگر کوچک باشد، بخشی از یک اقدام بزرگ‌تر برای دستیابی به فتح نهایی است، در برابر سختی‌ها و مقاومت‌های دشمن تاب‌آوری بیشتری از خود نشان می‌دهد.
‌الف: تثبیت گام‌به‌گام پیروزی‌ها در سیره نبوی
برای تبیین بهتر این مدل ذهنی، باید به سراغ مستندات تاریخی و سیره پیامبر اسلام(ص) رفت. تاریخ صدر اسلام آزمایشگاهی بی‌نظیر برای درک سنت‌های الهی در پیروزی و شکست است.
ب: غزوه بدر: نخستین گام در تثبیت قدرت
جنگ بدر نخستین رویارویی نظامی تمام‌عیار مسلمانان با مشرکان مکه بود‌که مسلمانان با وجود تعداد کمتر پیروز شدند. اما پیامبر اکرم(ص) پس از این پیروزی، بلافاصله به سمت فتح کامل جزیره‌العرب حرکت نکرد‌  بلکه این پیروزی را پایه‌ای برای «تثبیت» قدرت سیاسی و نظامی در مدینه قرار داد. پیروزی بدر کالبد جامعه نوپای اسلامی را تقویت کرد، اما پایان کار نبود.
نبرد خیبر: غلبه بر تهدیدات داخلی و منطقه‌ای
پس از بدر و دیگر نبردها، فتح خیبر نقطه عطف دیگری بود که پایگاه‌های اقتصادی و نظامی یهودیان معاند را در هم شکست. با این حال، حتی پس از خیبر نیز‌ پیامبر اکرم(ص) بلافاصله مکه را فتح نکرد‌ بلکه پس از جنگ خیبر، حدود یک‌سال زمان برد تا شرایط برای فتح مکه فراهم شود. این تأخیر زمانی نه نشانه ضعف بود و نه نشانه شکست‌ بلکه نشان‌دهنده یک استراتژی مرحله‌ای و مبتنی بر حکمت بود.
ج: فتح مکه: قله‌ای پس از پیمودن دامنه
فتح مکه ثمره سال‌ها صبر، تثبیت گام‌به‌گام و مدیریت بحران بود. پیامبر گرامی اسلام(ص) با پیروزی‌های مرحله‌ای چنان هژمونی قدرتمندی ساخت که در نهایت‌  مکه بدون خونریزی فتح شد. این الگو برای مخاطب امروز روشن است: تأخیر در پیروزی‌های مقطعی یا عدم‌تحقق فوری هدف نهایی به‌معنای توقف مسیر پیشرفت به‌سوی هدف متعالی نیست.

پرهیز از نگاه صفر و صدی به موفقیت‌ها
یکی از کلیدی‌ترین محورها تفسیر نادرست از موفقیت‌های ناتمام است. در طول یک مبارزه طولانی، ممکن است در ابتدا برخی اهداف به‌صورت کامل محقق نشوند یا با موانعی روبه‌رو شوند. اگر جامعه یا نخبگان سیاسی دچار این خطای شناختی شوند که «همه‌‌چیز یا هیچ‌چیز»، به‌سرعت دچار افسردگی و ناامیدی خواهند شد. لذا نباید تصور کرد چون تمام اهداف فورا محقق نشده‌اند، پس جبهه حق شکست خورده است.
این نگاه تقلیل‌گرایانه دستاوردها را نادیده می‌گیرد و انرژی جامعه را به تحلیل می‌برد. مقاومت مسیری مستمر است که در آن دستاوردها انباشته و در نهایت منجر به تغییر موازنه قدرت می‌شود.

تقابل با هژمونی آمریکا
می‌دانیم که شرایط فعلی بسیار حساس و ملتهب است. رویارویی نظام اسلامی با ایالات متحده آمریکا یکی از پردامنه‌ترین تقابل‌های اساسی، اقتصادی و نظامی در دوران فعلی است. لذا نباید تصور کرد که می‌توان جایگاه و هژمونی آمریکا را در یک لحظه و با یک اقدام آنی نابود کرد. آمریکا به‌عنوان یک قدرت جهانی دارای شبکه‌ای از منافع و ابزارهای قدرت است؛ بنابراین مقابله با آن نیازمند راهبردی بلندمدت و فرسایشی است.‌به جرأت و با صدای بلند باید گفت که تا همین‌جا در کارنامه ما دستاوردهای بزرگی در مهار قدرت آمریکا به ‌دست آمده است. اینکه دشمن نتوانسته اراده خود را به‌طور کامل تحمیل کند خود یک پیروزی بزرگ مرحله‌ای است که باید تثبیت شود و مبنای گام‌های بعدی قرار گیرد.

تنگه هرمز و تقابل‌های ژئوپلیتیک
دشمنان این مرز و بوم(آمریکا، رژیم صهیونیستی و هم‌پیمانان آنان) به تمرکز بر «تنگه هرمز» تأکید می‌کردند.‌ تنگه هرمز یکی از حیاتی‌ترین آبراه‌های جهان است که بخش عمده‌ای از انرژی جهان از آن عبور می‌کند. دشمنان سعی دارند با اعمال فشار، حضور نظامی و تهدیدات امنیتی در این منطقه حساس به اهداف خود دست یابند.
خوشبختانه با قاطعیت می‌توان اعلام کرد که جمهوری اسلامی ایران در «موضع قدرت» قرار دارد و حضور و فشار دشمن نباید به‌عنوان برتری مطلق آنها تلقی شود. قدرت بازدارندگی در تنگه هرمز و تسلط بر شرایط ژئوپلیتیک منطقه نشان‌دهنده دست برتر جبهه مقاومت است. این رویارویی بخشی از همان مسیر طولانی مبارزه است که در آن تسلیم و عقب‌نشینی جایی ندارد.
شکرگزاری: فرضیه دینی و شرط استمرار پیروزی
در بینش توحیدی، پیروزی‌ها تنها حاصل تدابیر انسانی و ابزارهای مادی نیستند‌ بلکه «نعمت‌های الهی» محسوب می‌شوند که نیازمند شکر و سپاسند. شکرگزاری در اینجا صرفا یک عمل زبانی نیست‌ بلکه به‌معنای شناخت نعمت، استفاده درست از آن در مسیر حق و پرهیز از کفران و غرور است.
یعنی اگر جامعه‌ای قدردان پیروزی‌ها و دستاوردهای خود نباشد و نعمت‌های الهی را نادیده بگیرد، خداوند نعمت‌ها و پیروزی‌های بعدی را از آنها سلب خواهد کرد. شکرگزاری در واقع موتور محرک برای افاضه فضل بیشتر الهی و تضمین‌کننده استمرار موفقیت‌ها در مراحل بعدی است.
با نگاه به مقوله پیروزی در کشاکش درگیری‌های حق و باطل و با نگاهی به تاریخ صدر اسلام و واقعیات ژئوپلیتیک امروز باید پیروزی را به چشم نردبانی دید که برای رسیدن به بام باید پله‌ها را یکی‌یکی و با صبر و طمأنینه طی کرد. در جهانی که قدرت‌های استکباری همچون آمریکا با همراهی هم‌پیمانانش با تمام توان به میدان آمده‌اند حفظ روحیه مقاومت مستلزم درک این نکته است که دستاوردها انباشته خواهند شد و هرچند تدریجی، در نهایت موازنه قدرت را تغییر خواهند داد.
در این مسیر، پرهیز از نگاه‌های آرمان‌گرایانه غیرواقع‌بینانه(صفر و صدی)، درک اهمیت راهبردی مناطق حیاتی همچون تنگه هرمز و در نهایت تکیه بر سنت‌های الهی و شکرگزاری بابت نعمت‌های به‌دست‌آمده ارکان اصلی دکترین مقاومت را تشکیل می‌دهند. این نگاه نویدبخش آینده‌ای است که فتح نهایی، ثمره صبر و استقامت امروز خواهد بود.