برباد رفته

علیرضا احمدی | روزنامه‌نگار

| «جنگ علیه ایران به یک فاجعه استراتژیک تبدیل شد»؛ این محوری‌ترین ارزیابی کارشناسان و رسانه‌های آمریکایی و بین‌المللی از یادداشت تفاهم تهران و واشنگتن است که روز جمعه نهایی خواهد شد؛ تحلیلی که نتیجه ارزیابی ادعاهای اولیه ترامپ و دستاوردهای او از جنگ 40روزه است.
پس از اینکه آمریکا و رژیم‌صهیونیستی در 9اسفند 1404حملات هوایی علیه ایران را آغاز کردند، رئیس‌جمهور آمریکا مجموعه اهدافی را مطرح کرد که ترسیم‌کننده چشم‌انداز مورد انتظار واشنگتن و تل‌آویو در جنگ علیه تهران بود؛ راهبردهایی که طیف متنوعی از اهداف را دربرمی‌گرفت. اکنون ‌ پس از تفاهم به‌دست‌آمده میان ایران و آمریکا، تحلیل‌گران بین‌المللی متفق‌القول، براین اعتقادند که کاخ‌سفید نه‌تنها به هیچ‌یک از اهداف اولیه و اعلامی خود در قبال جمهوری‌اسلامی دست نیافته، بلکه مجبور به عقب‌نشینی و امتیازدهی به ایران شده‌است.

صنعت هسته‌ای ایران
  اهداف اعلامی اولیه ترامپ:
   تحقق «غنی‌سازی صفر» 
   عدم‌اجازه غنی‌سازی به ایران حتی برای اهداف غیرنظامی
   نابودسازی زیرساخت‌های هسته‌ای ایران
   از میان بردن کامل توانایی غنی‌سازی ایران
   خارج کردن اورانیوم غنی شده از ایران

  آنچه در عمل اتفاق افتاد:
  براساس یادداشت تفاهم اصل برنامه به رسمیت شناخته شده‌است.
  مذاکرات 60روزه بر محور «موضوع غنی‌سازی» متمرکز خواهد بود، نه «سرنوشت غنی‌سازی»
  محور مذاکرات آینده، رقیق‌سازی اورانیوم غنی شده در داخل کشور است، نه خروج آنها از کشور
  ترامپ در حاشیه اجلاس «جی7» از موضع قبلی خود عقب نشست و گفت: «اصلا تحویل گرفتن مواد غنی شده ایران نیز الزامی ندارد، زیرا این مواد ارزش خاصی ندارند».
  رئیس‌جمهور آمریکا پس از نهایی شدن یادداشت تفاهم با ایران، 25خرداد در گفت‌وگو با «نیویورک تایمز»، از هدف اعلامی «غنی‌سازی‌ صفر» عقب نشست و گفت: «ایران به غنی‌سازی سطح پایین اورانیوم محدود خواهد شد؛ سطحی که هرگز نمی‌تواند برای اهداف نظامی استفاده شود».
  به اذعان منابع غربی، ازجمله رویترز (26خردادماه 1405) جنگ تغییر قابل‌توجهی در توانایی هسته‌ای ایران ایجاد نکرده ‌است.
  ایران همچنان توان تولید رادیودارو، تولید برق هسته‌ای و غنی‌سازی اورانیوم را دارد.

تسلیم کردن ایران
 اهداف اعلامی اولیه ترامپ:
   تکرار سناریوی ونزوئلا در ایران
   تسلیم شدن بی‌قید و شرط ایران
   تأکید تهران بر اینکه تسلیم آمریکا شده است
   امضای یک «توافق خوب» برای آمریکا با ایران با دربرگیری موشکی و...
   دستیابی به توافق «سریع» و «خوب» با ایران

 آنچه در عمل اتفاق افتاد:
  پذیرش پیش شرط‌های ایران برای مذاکره و تفاهم با وجود تأکید بر تسلیم شدن ایران
  مجبور شدن آمریکا به تن‌دادن به یک توافق 2مرحله‌ای با ایران
  امتیازدهی به ایران برای پیشبرد سریع مذاکرات، برخلاف ادعاهای ترامپ
  پذیرش اصل «اقدام در برابر اقدام» برای به نتیجه رساندن توافق با ایران

نابود کردن توان نظامی ایران
 اهداف اعلامی اولیه ترامپ: 
   به قعر دریا فرستادن نیروی دریایی ایران
   نابود کردن نیروی هوایی
   نابود کردن بیش از 80درصد از توان پدافند هوایی ایران
   وارد آوردن ضربات حداکثری به توان موشکی ایران و نابودکردن 80درصد از قدرت ایران در این حوزه
   از بین بردن «کامل» توان نظامی ایران
   از میان بردن ارتش ایران
   کاهش چشمگیر توانایی نظامی متعارف ایران برای اعمال قدرت در منطقه
آنها باید مقداری موشک داشته باشند چون دیگران ‌ مقداری ‌ دارند.

  آنچه در عمل اتفاق افتاد:
  اهداف ترامپ در نابود کردن توان نظامی ایران نه‌تنها محقق نشد بلکه ایران در طول جنگ ضربات سنگینی به اهداف آمریکایی وارد کرد؛ از جمله:
  1     انهدام حداقل 42فروند هواگرد، از جنگنده و آواکس گرفته تا بالگردهای آپاچی و انواع پهپادهای رزمی – شناسایی ازجمله پهپاد پیشرفته ‌ام.کیو.9
  2      وارد آمدن ضربات و خسارت‌‎های سنگین به حداقل15پایگاه‌ آمریکایی در منطقه
  3     برخی تخمین‌های بین‌المللی از وارد آمدن آسیب‌های 4میلیارد دلاری به تجهیزات آمریکایی در جریان جنگ خبر داده‌اند.
  4     گزارش منابع آمریکایی نشان می‌دهد حداقل به بیش از ۲۲۸ساختمان، آشیانه هواپیما، سامانه‌های راداری و تجهیزات نظامی آمریکا آسیب سنگین وارد شده ‌است.
  5     براساس گزارش‌های غربی، ایران در جریان جنگ حداقل14رادار راهبردی آمریکا در سطح منطقه را منهدم کرده‌است.
  6     آخرین ضربات وارد شده به اهداف آمریکایی در جریان تبادل آتش روزهای پایانی هم مهر تأیید دیگری بود بر ادعاهای ترامپ درباره نابود کردن توان نظامی ایران؛ از جمله:
  انهدام محل استقرار جنگنده‌های اف.35و اف.15و اف.16در پایگاه هوایی و مرکز کنترل الازرق اردن
  اصابت به 18هدف راهبردی در پایگاه‌های هوایی «علی‌السالم» و «احمدالجابر» کویت و همچنین پایگاه هوایی «شیخ عیسی» در بحرین
  انهدام رادار راهبردی «ای.آر۳۲۷» در بحرین

کنترل تنگه هرمز
 اهداف اعلامی اولیه ترامپ: 
  در دست گرفتن تسلط راهبردی بر تنگه هرمز
   بی‌اثرسازی سیطره ایران بر تنگه هرمز
   بین‌المللی اعلام کردن آبراهه تنگه هرمز
  ائتلاف‌سازی‌ بین‌المللی برای بازگشایی تنگه هرمز
   گرفتن «سلاح تنگه‌هرمز» از دست ایران
   عبور و مرور از تنگه هرمز بدون هیچ هزینه‌ای
   اعمال محاصره دریایی برای وادار کردن ایران به بازگشایی تنگه‌هرمز

  آنچه در عمل اتفاق افتاد:
  تثبیت «مدیریت ایرانی» بر تنگه هرمز در متن یادداشت تفاهم ایران و آمریکا
  تن دادن به آزادی عمل ایران در تنگه هرمز
  براساس تفاهم تهران و واشنگتن، ایران حق دریافت هزینه خدمات دریانوردی را از کشتی‌های عبوری خواهد داشت.
  دست کشیدن از ادعای بین‌المللی بودن تنگه هرمز با پذیرش حاکمیت ایران و عمان برای اداره تنگه‌هرمز در متن یادداشت تفاهم
  مخالفت بسیاری از کشورهای اروپایی و آمریکایی برای مشارکت با آمریکا در بازگشایی‌ تنگه هرمز و افزایش اختلاف آمریکا، ناتو و اتحادیه اروپا در این زمینه

تغییر رژیم
 اهداف اعلامی اولیه ترامپ: 
  کمک به مردم ایران برای «آزادی»
   نابودی تمدن ایران بدون احیا شدن
   محو کردن ایران از نقشه جهان
   تغییر رهبری در ایران
   تعیین رهبر آینده برای ایران
   حل و فصل کردن موضوع ایران (جمهوری اسلامی) یک‌بار برای همیشه
   تسلیح و حمایت از گروهک‌های تجزیه‌طلب برای ورود به درگیری با ایران
   مطرح کردن رضا پهلوی به‌عنوان آلترناتیو «ایران آینده»

  آنچه در عمل اتفاق افتاد:
  براساس یادداشت تفاهم ایران و آمریکا، واشنگتن متعهد به احترام به حاکمیت و تمامیت ارضی جمهوری‌اسلامی ایران شده‌است.
  پذیرش این بند ازسوی کاخ‌سفید، به‌معنای تضعیف جریان‌های ضدایرانی و‌  اپوزیسیون خارج‌نشین است.
  درصورت دستیابی به توافق نهایی، آمریکا برای نخستین‌بار در48سال گذشته، براساس یک قطعنامه الزام‌آور شورای‌امنیت، متعهد به عدم‌دخالت در امورداخلی ایران و برنامه‌ریزی علیه آن خواهد شد.
  دونالد ترامپ در حاشیه اجلاس «جی.7» از هدف «تغییر رژیم» عقب نشست و گفت:«من به تغییر رژیم اعتقادی ندارم. این اتفاق باید خودش [از درون] بیفتد».
  جی.دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا نیز در روزهای اخیر طی گفت‌وگویی رسانه‌ای، تأکید کرد که هدف اقدامات ترامپ به قدرت رساندن رضا پهلوی نبوده ‌است.
  رسانه‌های بین‌المللی و آمریکایی نیز در روزهای اخیر بارها بر شکست ترامپ در تحقق راهبرد «تغییر رژیم» تأکید کرده‌اند.

راهبرد نابود‌سازی‌ اقتصاد ایران
‌ اهداف اعلامی اولیه ترامپ: 
  فروپاشی اقتصاد ایران
  به صفر رساندن صادرات نفت ایران
  به مرحله انفجار رساندن ذخایر نفتی ایران
  نابودی زیرساخت‌های اقتصادی ایران، ازجمله پل‌ها و نیروگاه‌ها
  نابود کردن زیرساخت‌های انرژی و پترو شیمی ایران
  تلاش برای جایگزین‌سازی‌ محاصره اقتصادی با «گزینه نظامی»

 آنچه در عمل اتفاق افتاد:
  براساس مفاد یادداشت تفاهم، در توافق نهایی همه تحریم‌های آمریکا، شورای امنیت و سازمان ملل علیه ایران برداشته خواهد شد.
  در دوره ۶۰روزه اجرای تفاهم از طریق معافیت‌های تحریمی، فروش نفت و پتروشیمی، خدمات مالی و حمل‌ونقل دریایی ایران بدون محدودیت انجام خواهد شد.
  آمریکا متعهد شده طی ۶۰روز همه دارایی‌های بلوکه‌شده ایران را به‌گونه‌ای آزاد کند که امکان انتقال و استفاده از آنها بدون محدودیت وجود داشته باشد.
  براساس تفاهمنامه، آمریکا و شرکای منطقه‌ای آن باید برنامه‌ای برای سرمایه‌گذاری گسترده و بازسازی اقتصادی ایران ارائه کنند.
  منوط شدن آغاز فاز دوم (مذاکرات برای توافق دائمی) به اجرای دقیق بندهای اقتصادی و نظامی یعنی رفع محاصره، آزادی پول‌های بلوکه شده و معافیت‌های نفتی ایران
باید پول ایران را پس بدهیم؛ واقعا کسی دیگر روی دلار سرمایه‌گذاری‌نمی‌کند.

تضعیف برنامه موشکی ایران
 اهداف اعلامی اولیه ترامپ: 
  تعیین برنامه موشکی ایران به‌عنوان بخشی از مذاکرات
  نابود کردن 80درصد از توان موشکی ایران
  از میان بردن زیرساخت‌های تولید موشک و پهپاد در ایران

  آنچه در عمل اتفاق افتاد:
  براساس مفاد یادداشت تفاهم، برنامه دفاعی (موشکی و پهپادی)ایران‌ کاملا از دستورکار هر نوع مذاکره‌ای خارج شده‌است.
  با وجود ادعاهای ترامپ درباره نابودسازی حداکثری برنامه موشکی ایران، رسانه‌های آمریکایی در هفته‌های اخیر به کرات از احیای برنامه موشکی و پهپادی ایران خبر داده‌اند.
  در روزهای اخیر رسانه‌های بین‌المللی، ازجمله رویترز (گزارش 26خرداد)، تأکید کرده‌اند که قدرت راهبردی ایران در بسته نگه داشتن تنگه هرمز تا روز آخر، نشانه پابرجا ماندن قدرت موشکی ایران است.