شناسنامه ایران برای‌ نیکی‌ ‌و ‌نیکان‌

زهرا رفیعی| روزنامه نگار

یکی از شناخته‌شده‌ترین ماده‌یوزهای ایران که پیش‌تر با ثبت 5توله در خراسان شمالی به نمادی از امید برای بقای یوز آسیایی تبدیل شده بود حالا با 3توله‌اش در ذخیره‌گاه زیست‌کره توران سمنان دیده شده است. کسی از 2توله کم‌شده هلیا خبر ندارد. همزمان با کم‌شدن 2توله، خبری‌ از به دنیا آمدن 5توله دیگر از هلیا وایرال شد که شایعه بود، اما درست در همین روزهای سرشاز از نگرانی یک خبر خوب هم منتشر شده؛ نام‌گذاری و صدور شناسنامه برای 2یوزپلنگ بالغ با نام‌های «نیکی» و «نیکان».

صدور شناسنامه برای نیکی و نیکان
مدیر پروژه حفاظت از یوزپلنگ آسیایی درباره نیکی و نیکان می‌گوید: «نیکی» و «نیکان» (متولد سال ۱۴۰۲) از توله‌های نسل سوم «هرب» (یکی از زادآورترین ماده‌یوزهای شناخته‌شده کشور) هستند. هرب برای نخستین بار در سال 1395ثبت شد و الان حدود 10سال سن دارد و مسن محسوب می‌شود. هلیا (ماده)، هیوا (نر) و چند یوز دیگر از نسل دوم همین خط مادری هستند.
باقر نظامی بلوچی با بیان اینکه طرح نام‌گذاری نمادین برخی یوزها با هدف تقویت مشارکت بخش خصوصی و حتی دولتی اجرا شده است، می‌افزاید: به‌دلیل حمایت‌های بدون چشمداشت شرکت نیکران موتور در تأمین خودرو، تجهیزات، دارو و پشتیبانی حفاظتی و مشارکت شرکت ماموت در خرید فریزر 4تنی، تأمین تجهیزات و احیای پوشش گیاهی شناسنامه 2یوزپلنگ ایرانی به انتخاب آنها یعنی نیکی و نیکان صادر شد. با صدور شناسنامه نیکی و نیکان، تعداد یوزهای شناسنامه‌دار به 27قلاده رسیده است.

توله‌های هلیا هنوز بالغ نشده‌اند
مدیر پروژه حفاظت از یوزپلنگ آسیایی‌درباره اخباری که درباره هلیا منتشر شده است، می‌گوید: گم‌شدن 2توله هلیا ناشی از زادآوری بالا در کنار ناکارآمدی حفاظت از زیستگاهی است که برای حفاظت از آن چند دستگاه مسئول هستند، اما پاسخگو نیستند. باقر نظامی بلوچی توضیح می‌دهد: هنوز نمی‌توان درباره جدایی یا تلف‌شدن توله‌های هلیا با قطعیت صحبت کرد. زیستگاه اولیه این توله‌ها در خراسان شمالی‌ است و تا کمتر از یک‌ماه پیش هم در همان محدوده حضور داشتند. در مسیر جابه‌جایی آنها به مهم‌ترین زیستگاه یوزپلنگ در ایران یعنی منطقه حفاظت‌شده توران در شهرستان شاهرود استان سمنان، محدوده‌ای بینابینی به نام یوزکنام وجود دارد. در این منطقه گروهی از دوستداران محیط‌زیست به‌صورت داوطلبانه، حفاظت مشارکتی انجام می‌دهند که آنها هم هلیا را با توله‌هایش ثبت کرده‌اند. این خانواده برای رسیدن به پارک ملی توران، باید از جاده میامی به عباس‌آباد عبور کنند. از آنجا که یوزها در 17 تا 24ماهگی مستقل می‌شوند، احتمال اینکه این توله‌های 13-12ماهه مستقل شده باشند
کم ‌ و ممکن است در همین مسیر تلف شده باشند.

مشکل یوز ایرانی، زادآوری نیست
برخلاف تصور عموم‌، مشکل اصلی یوز ایرانی کاهش زادآوری نیست. باقر نظامی بلوچی، مدیر پروژه حفاظت از یوزپلنگ آسیایی‌تأکید می‌کند که نرخ زادآوری یوزها در ایران بالاست. یوزهای ماده دیگر مثل تلخاب، تلما و مهشاد گزارش زادآوری داشته‌اند ولی بخش عمده تلفاتشان ناشی از عوامل انسانی است؛ شکار، کشته‌شدن توسط انسان، تصادفات جاده‌ای و حمله سگ‌های بدون صاحب و اغلب این تلفات خارج از مرز مناطق حفاظت‌شده رخ می‌دهد.‌