گزارش
عملیات نیمهشب علیه کلیسای انجیلی
بنای کلیسای انجیلی مشهد چند سال بعد از خروج از فهرست ثبت ملی تخریب شد؛ عامل تخریب مجوز نداشت
راحله عبدالحسینی | روزنامهنگار
کلیسای انجیلی مشهد بامداد پنجشنبه 14خرداد طی 2ساعت چنان تخریب شد که از آن جز تلی از خاک بر جای نماند. خبر از سوی فعالان میراث فرهنگی منتشر شد و چند ساعت بعد یعنی عصر جمعه اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی خراسان رضوی اعلام کرد، عملیات تخریب متوقف شده و یک روز بعد (شنبه) هم دادستان عمومی و انقلاب مرکز خراسان رضوی خبر داد که بررسیهای حقوقی و ثبتی این پرونده برای روشن شدن تمامی ابعاد موضوع در دستور کار دستگاه قضایی قرار گرفته است.
خروج بنا از فهرست آثار ملی
با وجود بسته بودن محوطه و جلوگیری از ورود عکاسان، تصاویر تخریب کلیسای انجیلی مشهد از فاصله دور و از سوی برخی فعالان میراث فرهنگی در فضای مجازی منتشر شد. با انتشار تصاویر، این پرسش مطرح شد که چگونه بنایی که سال 1384ثبت ملی شده است، اینچنین بیمحابا زیر هجوم بولدوزر رفته است؟
سرپرست معاونت میراث فرهنگی ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی خراسان رضوی در پاسخ به این پرسش میگوید که این بنای تاریخی در سالهای گذشته از فهرست آثار تاریخی خارج شده، اما همچنان در نقشههای مصوب حریم بافت تاریخی مرکزی و طرح تفصیلی حوزه مرکزی مشهد بهعنوان بنایی واجد ارزش تاریخی شناسایی شده و هرگونه اقدام عمرانی در آن مستلزم رعایت الزامات قانونی و اخذ مجوزهای لازم است.
حمید حلاج مقدم به همشهری میگوید: «در یکماه گذشته هم درخواست نقل و انتقال مالکیت ملک کلیسای انجیلی مشهد به ادارهکل میراث فرهنگی ارائه شد. در پاسخ به این استعلام، ضمن تأکید بر ضرورت حفاظت، مرمت و نگهداری بنا، هرگونه اقدام عمرانی منوط به اخذ مجوزهای قانونی از میراث فرهنگی و شهرداری اعلام شد؛ عاملان تخریب مجوزی از میراث فرهنگی نداشتند.»
او توضیح میدهد: «به محض اطلاع از آغاز عملیات تخریب، با حضور یگان حفاظت میراث فرهنگی، مأموران انتظامی و با دستور مقام قضایی، عملیات تخریب متوقف شد و بخشی از بنا از گزند تخریب در امان ماند. مستندسازی خسارات، بررسی ابعاد موضوع و پیگیری حقوقی تخریب انجامشده با اولویت در حال انجام است و تمامی افراد یا نهادهای دخیل در این اقدام باید در برابر قانون پاسخگو باشند.»
محمدرضا قلندر، شهردار مشهد هم با تأکید بر اینکه ماجرا از طریق دادستانی در حال پیگیری است، به همشهری میگوید: «کلیسای انجیلی مشهد مالک خصوصی دارد که برای تخریب از شهرداری مشهد هیچ استعلامی انجام نداده و شهرداری مشهد هم برای این کار هیچ مجوزی صادر نکرده و این تخریب شبانه انجام شده است.»
تخریب کامل ساختمان کلیسا
یک فعال میراثفرهنگی، خراسانپژوه و رئیس هیأت مدیره انجمن توسعه گردشگری چهارباغ خراسان درباره خروج این بنا از فهرست ثبت ملی در بیخبری کامل به همشهری میگوید: «یکی از مشکلات میراث فرهنگی همین است که خروج بناها از فهرست آثار ملی را به هیچکس حتی به فعالان میراث فرهنگی اعلام نمیکند. اگر این موضوع اعلام عمومی بشود، فعالان میراث برای خارج نشدن از فهرست ثبت ملی تلاش میکنند یا گوش به زنگ حفاظت از بنا و جلوگیری از تخریب هستند.»
رضا سلیماننوری با بیان اینکه در زمان خروج از فهرست آثارملی، احتمالا مالک کلیسا قدرت زیادی داشته یا میراث فرهنگی از عهده دفاع برنیامده است، میافزاید: «داستان دعوای مالکان خصوصی بناهای تاریخی با وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی در صدور حکم خروج این آثار از فهرست آثار ثبت شده ملی داستان امروز و دیروز نیست.»
او با بیان اینکه با توقف عملیات، فقط جلوی خروج تختهها، سنگها و درهای بنا گرفته شده است، میگوید: «کلیسای انجیلی مشهد شامل 2بناست. یکی بهعنوان ساختمان همراهان که محل اقامت کشیش یا خانوادههایی که از شهرهای دیگر میآمدند، بوده و دیگری ساختمان کلیسا. هر دو ساختمان تخریب شده؛ بهطوری که دیگر امکان بازسازی هم وجود ندارد و بخشی از هویت فرهنگی ما
از بین رفته است.»
کلیسای انجیلی مشهد در یک بلوک فرهنگی واقع شده بود؛ جایی که اقلیتها (مسیحیها و بخشی از یهودیها) در دوران پهلوی دوم در آن ساکن شدند. کلیسای انجیلی مشهد در دهه 30 ساخته شده و از دهه60 کاربری مذهبی ندارد.
او درباره فرقه انجیلی در مسیحیت نیز توضیح میدهد: «فرقه انجیلیها پروتستان هستند و زیرنظر واتیکان و پاپ نیستند.»
حمید حلاج مقدم ، سرپرست معاونت میراث فرهنگی ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی خراسان رضوی:
این بنای تاریخی در سالهای گذشته از فهرست آثار تاریخی خارج شده، اما همچنان در نقشههای مصوب حریم بافت تاریخی مرکزی و طرح تفصیلی حوزه مرکزی مشهد بهعنوان بنایی واجد ارزش تاریخی شناسایی شده است
