نهضت تنباکو در پارس فیلم

علیرضا محمودی؛ روزنامه‌نگار


«شیر خفته»(۱۳۵۵) ساخته دکتر اسماعیل کوشان تنها فیلم سینمای ایران است که روایتی از نهضت تحریم تنباکو به رهبری آیت‌الله میرزاحسن شیرازی را عرضه می‌کند. در ‌ماه رمضان ۱۳4سال قبل درحالی‌که استقلال کشور توسط دولت‌های روس و انگلیس تا آنجا مخدوش شده بود که پول توجیبی دربار با یک‌طرفه‌ترین قراردادهای تجاری تامین می‌شد، مردم با رهبری بالاترین مرجع دینی زمانه ‌علیه وابستگی اقتصادی کشور به بیگانگان برخاستند. نهضت تنباکو که قلب تپنده آن فتوای میرزای شیرازی است، طلیعه مبارزات استقلال‌طلبانه مردم ایران است که خواستار استقلال اقتصادی و آزادی سیاسی بودند .شادروان اسماعیل کوشان که برخی او را با تأسیس نخستین استودیو فیلمسازی‌ ایرانی و تداوم این حرفه پدر صنعت سینمای ایران می‌دانند، 50سال پیش با ساخت فیلم«شیر خفته» تلاش کرد دین خود را به تحولات تاریخ معاصر کشورش در حد ساخت فیلمی باشکوه ادا کند؛ تولیدی مشترک با همکاری یک استودیوی فیلمسازی از آلمان غربی. عزت‌الله انتظامی در نقش محمود‌خان میرزای سفارت انگلیس در کنار منوچهر فرید، فرخ ساجدی و آرام در کنار چند بازیگر آلمانی تلاش می‌کنند که تصویری از تقابل ایرانیان با بیگانگان در میانه دوران قاجار را بازسازی کنند.‌امروز و نیم‌قرن پس از شکست تجاری و انتقادی «شیر خفته» در گیشه و نقد منتقدان در هنگام و پس از اکران، تماشای تنها فیلم داستانی نهضت تنباکو بیش از هر احساسی تمنای ایرانیان برای وارستگی سیاسی و اقتصادی را به مخاطبان جوان منتقل می‌کند؛ احساسی که به‌رغم بی‌دقتی‌های روایی، کم‌کاری‌های تولیدی و آسان‌گیری‌های تکنیکی در ساخت محسوس و زنده است.«شیر خفته» را یک فیلم50ساله از یک رویداد صدساله بدانیم.