تربت حیدریه پایتخت فرش «بلوچی خراسان»

تاریخچه فرش بلوچی مشخص نیست اما پژوهش‌ها نشان می‌دهد بافت فرش در میان عشایر و روستاییان بلوچ ریشه‌ای کهن دارد و از دیرباز به‌عنوان یک نیاز اساسی برای زندگی در شرایط سخت آب‌وهوایی منطقه (پوششی برای کف، عایق سرما و گرما) و هم به‌عنوان ابزاری برای نمایش ذوق و هنر زنان بلوچ موردتوجه بوده است. مواداولیه فرش بلوچی درگذشته پشم گوسفندان و طرح‌ها و نقوش فرش بلوچی نیز شامل نقوشی چون «شانه» که نمادی از شانه‌زدن و آراستگی است، «لچک» که به معنی سربند زنان بلوچ است، شتر (نمادی از زندگی عشایری و سفر)، «گل» (با الهام از طبیعت) و نقوش هندسی پیچیده بوده است.
فرش بلوچی در واقع از قبایل کوچ‌نشین بلوچ سرچشمه می‌گیرد که عمدتا در منطقه ایران، افغانستان و پاکستان امروزی زندگی می‌کنند. این فرش‌ها بیانگر هویت فرهنگی بلوچ‌ و سنت‌ها و شیوه زندگی آنهاست. سبک زندگی کوچ‌نشینی بلوچ‌ها نه‌تنها بر تکنیک‌های فرشبافی، بلکه بر مواد مورد استفاده آنها نیز تأثیر گذاشته است. با توجه به ماهیت عشایری این جوامع، فرش‌های بلوچی اغلب در شرایط ساده‌ای تولید می‌شود که خلاقیت و فردیت خودجوش را در هر قطعه پرورش می‌دهد. مردم بلوچ از فرش‌های خود نه‌تنها برای تزیین، بلکه به‌عنوان وسایل کاربردی روزمره در چادرهای خود استفاده می‌کنند. علاوه بر کیفیت فرش بلوچی که نتیجه استفاده از پشم مرغوب است، یکی دیگر از ویژگی‌های بارز فرش‌های بلوچی تکنیک گره‌زنی آنهاست. به‌دلیل همین ویژگی‌هاست که در روزهای گذشته فرش تربت‌حیدریه با نام «بلوچی خراسان» ثبت ملی شد. در این منطقه در سال به‌طور میانگین 7 هزار مترمربع فرش تولید می‌شود که 90درصد آن به کشورهای اروپایی صادر و 10درصد جذب بازارهای داخلی می‌شود. در گذشته در منطقه تربت‌حیدریه نزدیک به ۲۴ هزار بافنده در 3شهرستان تربت‌حیدریه، زاوه و مه‌ولات فعال بودند که شمار آنها اکنون به ۱۰ هزار نفر کاهش یافته و برای نزدیک به ۶ هزار نفر از آنان کارت شناسایی صادر شده‌است.