گزارش
منطقجنگی ایران
چگونه ایران غولهای هزار میلیارد دلاری آمریکا را خسته میکند؟
علیرضا احمدی | روزنامهنگار
«تغيير در موازنه جنگ با تسليحات ارزانقيمت ايراني» يکي از اصليترين گزارههاي مدنظر تحليلگران نظامي و سياسي بينالمللي درباره جنگ تحميلي سوم است؛ موضوعي که نشاندهنده دست بالاي ايران در «نبرد نامتقارن» با دشمناني است که از پيشرفتهترين فناوريهاي تسليحاتي بهره ميبرند. به اذعان رسانهها و کارشناسان غربي و بينالمللي، موفقيتهاي نظامي راهبردي ايران در جنگ 40روزه ثابت کرد در نبردهاي نامتقارن، الزاماً برتري با طرفي نيست که پيشرفتهترين و گرانترين تسليحات را در اختيار دارد. جمهورياسلامي با تکيه بر پهپادهاي ارزانقيمت، قايقهاي تندرو، موشکهاي کوتاهبرد و شبکه گستردهاي از سامانههاي پدافندي بومي، هزينههاي سنگيني بر توان نظامي دشمن تحميل کرد. در چنين شرايطي برهم زدن معادلات اقتصادي در ميدان نبرد با راهبردهاي نظامي ايران، يکي از اصليترين محورهاي مورد توجه کارشناسان درباره جنگ تحميلي سوم بوده است؛ موضوعي که در ادامه به بخشهايي از آن اشاره ميشود.
ضربات اطلاعاتی سنگين
گزاره محوری: ايران در جريان جنگ در مقابل عمليات موساد، مراکز اطلاعاتي، جاسوسي و سايبري دشمن را
هدف قرار داد.
مهمترين اقدامها:
1- کشته شدن «آرنو فريون»، افسر اطلاعاتي فرانسه در اقليم کردستان عراق
2- کشته شدن يک نيروي اطلاعاتي رژيمصهيونيستي در حملات ايران به منطقه اقليم کردستان عراق
3- خروج نيروهاي ايتاليايي حاضر در اقليم کردستان عراق درپي حملات ايران در اسفندماه 1404
4- هدف قرار دادن مرکز اطلاعات نظامي ارتش رژيمصهيونيستي موسوم به «آمان» در منطقه «گليلوت» نزديک تلآويو
5- حمله موشکی به مراکز وابسته به «موساد» در تلآويو
6- حملهبه تاسيسات واحد سايبري و شنود الکترونيکي «يگان ۸۲۰۰» رژيمصهيونيستي (مسئول جمعآوري سيگنالهاي اطلاعاتي، رهگيري ارتباطات ديجيتال و عملياتهاي سايبري تهاجمي)
7- هدف قرار دادن شرکت صنايع نظامي «رافائل»، سازنده سامانههاي دفاعي ازجمله گنبد آهنين
8- هک و نفوذ به نهادهاي امنيتي و اطلاعاتي آمريکا و رژيمصهيونيستي، ازجمله افشاي دادههاي مرتبط با مقامهاي امنيتي و نيروهاي يگان ۸۲۰۰
هماوردی پهپادهای ارزان با تسليحات گران
گزاره محوری: در جنگ 40روزه ايران با پهپادهاي ارزان قيمت به مصاف گرانقيمتترين سامانههاي پدافندي و جنگندههاي آمريکايي و صهيونيستي رفت.
قيمت پهپادهاي ايراني
پهپادهاي رزمي - انتحاري ايران، بهويژه خانواده «شاهد»، با هدف توليد انبوه و هزينه پايين طراحي شدهاند.
نوع پهپاد قيمت تقريبي (براساس ارزيابي رسانههاي بينالمللي)
شاهد۱۳۶ : ۲۰ تا ۵۰ هزار دلار
شاهد۱۳۱: حدود ۲۰ هزار دلار
آرش: حدود 20هزار دلار
نکته ويژه: کارشناسان بينالمللي معتقدند مزيت اصلي اين پهپادها «ارزان بودن»، «توليد انبوه» و «قابليت فرسايشي» است.
قيمت سامانههاي دفاعي آمريکا و اسرائيل
آمريکا و رژيمصهيونيستي براي رهگيري پهپادهاي ايراني از سامانههايي استفاده ميکنند که هر شليک آنها، ميليونها دلار هزينه دارد.
هزينه هر موشک رهگير سامانه دفاعی(براساس ارزيابي رسانههاي بينالمللي)
پاتريوت آمريکا : حدود ۴ تا ۵ ميليون دلار
تاد آمريکا: ۱۲ تا ۱۵ ميليون دلار
SM-3 دريايي آمريکا: ۱۰ تا ۲۰ ميليون دلار
گنبد آهنين رژيمصهيونيستي: حدود ۵۰ هزار دلار
فلاخن داوود رژيمصهيونيستي: صدها هزار تا بيش از
يک ميليون دلار
نکته ويژه: براساس بررسيهاي بينالمللي، ازجمله ازسوي روزنامه آمريکايي نيويورکتايمز، براي سرنگوني هر پهپاد، 2تا 3راکت شليک ميشود و هزينه يک ساعت پرواز يک جنگنده اف-۱۶ به همراه شليک 2 راکت APKWS II حدود ۶۵هزار دلار است.
مزيت راهبردي پهپادهاي
ارزان قيمت
فرسايش مالي دشمن
کاهش ذخاير رهگيرها
اشباع سامانههاي دفاعي
ايجاد فشار رواني و اقتصادي
راهبرد آفندی ايران
گزاره محوری: نيروهايمسلح ايران، با توجه به تحريمهاي شديد بينالمللي، براي تقويت توان آفندي ايران، بهجاي جنگندههاي گرانقيمت، روي شهرهاي موشکي تمرکز کردهاند.
مزيتهاي راهبردي
1- افزايش بقاپذيري نيروها در برابر حمله اوليه
2- امکان پاسخ سريع و گسترده
3- استقلال نسبي از زنجيره تأمين خارجي
4- توليد انبوه و بوميسازي فناوري
اهميت راهبردي
موشکهاي بالستيک بهعنوان ابزار پاسخ متقابل سريع مطرح است.
پراکندگي پايگاهها، احتمال انهدام کامل توان تهاجمي را کاهش ميدهد.
ايجاد «عدمقطعيت براي دشمن» درباره محل و زمان شليک اهميت ويژهاي دارد.
مقايسه عملياتي
نيازمندی جنگندهها:
1- قطعات يدکي پيچيده
2- آموزش گسترده خلبان
3- باندهاي هوايي آسيبپذير
وضعيت موشکها:
نياز به نيروي انساني کمتر
آمادهسازي عملياتي سريعتر
شليک از پايگاههاي زيرزميني با آسيبپذيري کمتر
قايقهای تندرو در برابر ناوها
گزاره محوری: راهبرد «قايقهاي تندرو» در برابر ناوهاي آمريکايي، بخشي از دکترين «نبرد نامتقارن دريايي ايران» است که اين روزها ثمربخشي آن، بيش از پيش مورد توجه رسانهها و تحليلگران نظامي قرار گرفته است.
ويژگیهای راهبردی:
سرعت و تحرک بالا
قايقهاي تندرو سپاه قادرند با سرعت زياد در آبهاي خليجفارس حرکت کنند و به سرعت به اهداف نزديک شوند يا محل را ترک کنند.
سطح مقطع راداري کم
اين شناورها بهدليل ارتفاع کم از سطح آب، ديرتر ازسوي رادارها شناسايي ميشوند. همين موضوع رهگيري آنها را براي ناوهاي آمريکايي دشوار ميکند.
هزينه پايين
ساخت اين قايقها در مقايسه با ناوشکنها و کشتيهاي جنگي مدرن بسيار ارزانتر است. بنابراين ايران ميتواند تعداد زيادي از آنها را توليد و درصورت نابودي، سريع جايگزين کند.
راهبردهاي عملياتي
توانايي حمله گروهي و غافلگيري ناوهاي بزرگ
توان بالاي عمليات در آبهاي کمعمق و محدود، مثل تنگهها و سواحل
هدف اصلی: خنثيسازي برتري تکنولوژيک و آتش سنگين ناوهاي بزرگ از طريق اشباع و غافلگيري
دلفينها در برابر ناوها
گزاره محوری: زيردرياييهاي سبک ايران که از آنها بهعنوان «دلفينهاي خليجفارس» ياد ميشود، از اجزاي مهم دکترين جنگ نامتقارن دريايي ايران و همچنين از اهرمهاي برتريساز در برابر ناوهاي آمريکايي به شمار ميروند.
منطق راهبردي استفاده از زيردرياييهاي سبک
1- پنهانکاري در محيط کمعمق
2- ايجاد تهديد نامرئي براي ناوهاي بزرگ
3- کاهش سرعت عمليات ناوهاي آمريکايي
4- ايجاد بازدارندگي رواني در برابر دشمن
مزيتهاي راهبردي
هزينه نسبتا پايين نسبت به زيردرياييهاي سنگين
ساخت و نگهداري سادهتر
نياز کمتر به زيرساختهاي پيچيده
مناسب براي آبهاي کمعمق
ايجاد تهديد دائمي، حتي بدون درگيري
قابليت عملياتي ويژه در برابر ناوهاي آمريکايي در تنگه هرمز
زير دريايي کلاس غدير
ويژگیهای اصلی:
1- مناسب براي آبهاي کمعمق
2- طراحي شده براي مانور در خليجفارس
3- داراي توانايي پنهانکاري
4- مجهز به اژدرهاي پيشرفته مانند «والفجر» و توانايي پرتاب موشکهاي زيرسطحي
مينهای دريايی در برابر عمليات دريايی
گزاره محوری: راهبرد بهرهگيري از «مينهاي دريايي» يکي از کمهزينهترين و در عين حال، مؤثرترين ابزارهاي جنگ نامتقارن دريايي، بهويژه در برابر عملياتهاي پرهزينه ناوهاي آمريکايي است.
ويژگي سلاح پنهان زير آب
آسيب يا انهدام کشتيها
ايجاد انسداد در مسيرهاي دريايي
افزايش هزينه عمليات دريايي دشمن
ارتقاي بازدارندگي در عمليات دريايي دشمن
اهميت راهبردي
ايجاد عدمقطعيت در مسيريابي دشمن
هزينهسازي براي عملياتهاي دريايي دشمن
دشواري و پرهزينه بودن مينروبي (نياز به شناورهاي تخصصي مينروب، پهپادهاي زيرسطحي و تيمهاي غواصي نظامي)
مناسب براي جنگ نامتقارن
وجود توان مسدودسازي يک مسير راهبردي با نيرويي کوچک
مزيتهاي ويژه
هزينه بسيار پايين توليد و عملياتيسازي
هزينه بالاي عمليات پاکسازي
اثرگذاري بلندمدت بر عمليات دريايي دشمن
کاهش تمايل شرکتهاي کشتيراني به عبور از مناطق پرريسک
دوشپرتابهای غولکش
گزاره محوری: در جریان جنگ تحمیلی سوم سامانههای پدافندی کوتاهبرد و ارزان، ازجمله دوشپرتابها و سامانه مجید، نقش مهمی در مقابله با غولهای پرنده آمریکایی داشتند.
محورها
1- بررسیها نشان میدهد بخش مهمی از شکار غولهای پرنده آمریکایی در جریان جنگ 40روزه توسط «سامانه پدافندی مجید» انجام شدهاست.
2- سامانههای ارزانقیمت دوشپرتاب و همچنین سامانه مجید تعداد قابل توجهی از پهپادهای پیشرفته آمریکایی و اسرائیلی را شکار کردهاند.
انواع شکارها
جنگنده پیشرفته اف-15
جنگنده فوقپیشرفته اف-35
پهپاد پیشرفته هرمس 900
پهپاد پیشرفته ام.کیو9
مقایسه قیمتی (براساس ارزیابیهای بینالمللی)
اف-35: بین 80 تا 110میلیون دلار
اف-15: بین 80 تا 100میلیون دلار
پهپاد ام.کیو9: حدود 30میلیون دلار
پهپاد هرمس 900: بین 20 تا 30میلیون دلار
سامانه مجید: حدود چندصدهزار دلار
دوشپرتاب ایرانی: بین 10 تا 80هزار دلار
جنگنده ایرانی شگفتیساز
گزاره محوری: عملیات موفق جنگنده اف-5 ایرانی در کویت، علاوهبر عبور از سد سامانههای گرانقیمت پدافندی، خسارتهای قابلتوجهی به دشمن وارد کرد.
عملیات: حمله به کمپ «بوهرینگ» آمریکا در کویت
زمان: نخستین روز جنگ
نیروی عملکننده: 2جنگنده اف-5 ایرانی
اهمیت: عبور از ساختار پدافندی چندلایه و گرانقیمت آمریکا در سطح منطقه
نتیجه: اجرای موفق عملیات و بازگشت سالم به آشیانه
نکات محوری
براساس برآورد اندیشکده AEI، این عملیات بیش از ۵میلیارد دلار خسارت به زیرساختهای آمریکا وارد کردهاست.
رادارهای پدافند پاتریوت در شناسایی عملیات جنگندههای ایرانی شکست خوردند.
جنگندههای قدیمی ایرانی در برابر مدرنترین جنگندههای دنیا، یعنی اف-۳۵، اف-۱۸ و اف-۱۶ به چنین پیروزی مطلقی دست یافتند.
شهرهای موشکی راهبردی
گزاره محوری: راهبرد بهرهگیری از شهرهای موشکی در برابر عملیات پرهزینه جنگندهها از دیگر نقاط برتری ایران در یک نبرد نامتقارن با دشمن آمریکایی-صهیونی بود.
مزیتهای ویژه شهرهای موشکی
پنهانسازی از دید ماهواره و شناسایی هوایی
حفاظت فیزیکی در برابر بمبهای متعارف
امکان جابهجایی در شبکه تونلی
کاهش اثر حملات اولیه (First Strike)
نیازهای عملیاتی دشمن
استفاده از جنگندههای پنهانکار گرانقیمت با هزینه عملیاتی بالا ازجمله اف-35
ضرورت بهرهگیری از بمبهای سنگرشکن گرانقیمت (حدود 4میلیون دلار)
صرف میلیونها تا صدهامیلیون دلار هزینه در هر موج حمله
نیاز به انجام عملیات اطلاعاتی دقیق لحظهای
موشکهای ساحل به دریا در برابر ناوشکنها
گزاره محوری: فراریدادن و همچنین خسارتزدن به ناوشکنهای آمریکایی با موشکهای ساحلبهدریای ارزانقیمت ایرانی یکی دیگر از نمودهای پیروزی ایران در یک نبرد نامتقارن با دشمن آمریکایی در هفتههای اخیر بودهاست.
یک موشک راهبردی
محور: در روزهای اخیر نام موشک کروز دریایی «ابومهدی مهندس» بهعنوان یک موشک «ناوکش» ایرانی بر سر زبانها افتادهاست.
قیمت: یکی از موضوعهای مهم مورد توجه، زمینگیرکردن ناوشکنهای آمریکایی با موشکهای کروز دریایی ارزانقیمت ایرانی است. برخی منابع بینالمللی معتقدند قیمت کروزهای ساحلبهدریا کمتر از یکمیلیون دلار است.
هزینههای عملیاتی ناوشکنها
هزینه ساخت: بین 2 تا 3میلیارد دلار
هزینه نگهداری سالانه: بیش از 80میلیون دلار
هزینه تسلیحات روی ناوشکن: حدود
30میلیون دلار
هزینه درگیری: بررسیها نشان میدهد هزینه درگیری ناوشکنها در برابر موشکهای ساحلبهدریا یک نبرد پرهزینه را رقم میزند. درحالیکه هر موشک کروز درنهایت حدود یکمیلیون دلار قیمت دارد، هر درگیری برای ناوشکن میتواند تا 30میلیون دلار هزینه داشته باشد.
چند نمونه مهم
در جریان جنگ تحمیلی سوم دشمن بارها به شهرهای موشکی یزد حمله کرد، اما شلیکها از این استان تا روز آخر همچنان ادامه داشت.
خنثیسازی یک موشک سنگرشکن مدل جی.بی.یو 39 در عمق 13متری یک منزل مسکونی در یزد، یک نمونه از هزینههای سنگین تسلیحاتی برای خاموشکردن آتش موشکی ایران در یزد بود که ناکام ماند.
از بسیاری از شهرهای ایران گزارشهایی منتشر شد که با وجود حملات گسترده به شهرهای موشکی، شلیکها همچنان ادامه یافت.
اذعان روزهای اخیر رسانههای آمریکایی به برجاماندن حداکثری قابلیتهای موشکی ایران، گواه ناکامی دشمن با وجود صرف هزینههای کلان بود.
در همینه زمینه :
