شهید نامدار مبارزه با استبداد
نهضت مشروطه که با همراهی مردم و روحانیت رقم خورد، گامی بهسوی شکست قدرت مطلقه و استبداد شاهنشاهی بود. مردمی که تا پیش از آن هیچ نقشی در تعیین سرنوشت خود و میهنشان نداشتند، برای درهم شکستن قدرت مطلقه شاه به میدان آمدند و از جان خود برای احقاق حق مایه گذاشتند. تهرانیها مثل این روزها که مبارزه با استکبار و ایستادگی مقابل دژخیمان آمریکایی - صهیونیستی را در خیابانهای پایتخت معنا کردهاند، در تاریخ پرافتخار پایتخت بارها در برابر ظلم ایستادهاند. یکی از شاهدان این مدعا، مسجد و مدرسه معمارباشی در قلب تهران است؛ جایی که تهرانیها نخستین شهید مشروطه را تقدیم میهن کردند.
در میانه سال ۱۲۸۵ شمسی، فضای سیاسی تهران بهشدت ملتهب بود. در یکی از همین روزها، شیخ محمد واعظ اصفهانی بر بالای منبر به انتقاد از عملکرد عینالدوله پرداخت و سخنانی تند علیه او به زبان آورد. این موضعگیری خشم عینالدوله را برانگیخت و او در نوزدهم تیر همان سال گروه بزرگی از نیروهای قزاق را برای بازداشت واعظ راهی محله چالمیدان کرد. مأموران واعظ را در نزدیکی مدرسه میرزاقنبرعلی دستگیر کردند و تصمیم داشتند او را از مسیر امامزاده یحیی به اقامتگاه عینالدوله منتقل کنند. وقتی که نیروهای حکومتی از مقابل مسجد معمارباشی عبور میکردند، طلاب مدرسه از ماجرا باخبر شدند و برای جلوگیری از انتقال شیخ به خیابان آمدند. درگیری میان طلاب و قزاقها بالا گرفت و این میان، طلبهای 22ساله به نام سیدعبدالحمید با اصابت گلوله قزاقها به شهادت رسید. خبر کشتهشدن سیدعبدالحمید موجی از خشم و اندوه میان تهرانیها به راه انداخت. مردم لباس خونین و سیاه او را بر سر نیزه کردند و راهی مسجد جامع بازار تهران شدند. شهادت این طلبه جوان و حرکت مردم بهسوی مسجد جامع بازار، سرآغاز تحصن مسجد جامع بزرگ بازار تهران بود. بعد از آن بود که کشتار بزرگ متحصنین رقم خورد و سپس خروج اعتراضی علما از تهران به قم شکل گرفت. بعد از خروج علما، متحصنین مقابل سفارت انگلیس بست نشستند تا اینکه سرانجام فرمان مشروطیت در 14مرداد 1285شمسی صادر شد.
