ثبت ملی قرارهای شبانه

راحله عبدالحسینی |روزنامه‌نگار

 حماسه تجمع خودجوش مردمی از همان روز اول حمله دشمن آغاز شد و رنگ و بوی معنوی گرفت؛ تجمعاتی که همچنان ادامه دارد و راوی دفاع از انقلاب اسلامی و میهن است. گستردگی تجمع‌ها در شهرهای کشور و حضور چشمگیر مردم موجب شده است که این رویداد معنوی به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین زنجیره‌های انسانی در روزهای جنگ تحمیلی سوم در حوزه میراث معنوی در دستور ثبت ملی قرار بگیرد.

آیین رزم
با آغاز جنگ تحمیلی سوم از 9اسفند 1404تجمع‌های شبانه مردمی در ۴۰۰ شهر کشور شکل گرفت. به‌گفته علی دارابی، معاون میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی کشور این زنجیره انسانی در ۵۵ میدان پایتخت شکل گرفت که نشان‌دهنده گستردگی، اهمیت و بی‌نظیربودن آن است. به همین دلیل مقدمات ثبت ملی آن به‌عنوان بخشی از میراث معنوی مردم در دست اقدام است و به‌زودی سند رسمی آن ثبت می‌شود. مدیرکل ثبت حریم آثار و حفظ و احیای میراث معنوی و طبیعی هم ارزش و اهمیت تجمعات شبانه در طول جنگ تحمیلی سوم را از نوع رجزخوانی‌هایی می‌داند که در آیین رزم و بزم ایران از دیرباز رواج داشته‌است. علیرضا ایزدی به همشهری می‌گوید: «این نوع رجزخوانی‌ها و آماده‌باش‌ها در آیین رزم و بزم از دیرباز در فرهنگ ایرانی ریشه داشته است و نمونه‌های بسیاری از آن به صراحت در شاهنامه فردوسی دیده می‌شود.»

رجزخوانی در شاهنامه
در شاهنامه فردوسی، عوامل متعددی در تحقق یا شکست آرمان‌های قهرمان مؤثر است. یکی از آنها رجز و رجزخوانی است که در تقویت یا تضعیف روحیه طرفین نزاع و سرنوشت نهایی آنان نقش بسزایی دارد. غالبا پهلوان قبل از اینکه از زبان شمشیر استفاده کند، از سلاحی برنده‌تر و تأثیرگذارتر با عنوان رجز و رجزخوانی یا به تعبیری شمشیر زبان بهره می‌گیرد. رجزخوانی یکی از گفتارهای ویژه ادبیات حماسی است. نگاهی به لغتنامه دهخدا نشان می‌دهد که رجز در زبان فارسی به‌معنای مفاخره‌کردن و بیان مردانگی و شرافت خویشتن، مباهات و فخرفروشی به‌کار رفته است و ترکیباتی همچون رجزخواندن، رجزخوانی و رجزگویان در زبان فارسی رواج یافته است. در اصطلاح ادبی نیز به شعری می‌گویند که مبارزان در مفاخره و مباهات در بیان مردانگی‌ها به‌ویژه در میدان جنگ بر زبان می‌راندند. 
مدیرکل ثبت حریم آثار و حفظ و احیای میراث معنوی و طبیعی ادامه می‌دهد: «تجمعات شبانه آیینی است که با شروع جنگ تحمیلی سوم به‌صورت خودجوش و داوطلبانه از سوی مردم برگزار می‌شود؛ مانند روحیه رجزخوانی، دلاوری و جنگاوری ایرانیان که از گذشته تا‌کنون بوده‌است. از این‌رو مقدمات ثبت معنوی این حماسه انجام شده است و به‌زودی ابلاغ رسمی آن نیز برگزار می‌شود.»‌

علیرضا ایزدی مدیرکل ثبت حریم آثار و حفظ و احیای میراث معنوی و طبیعی: 
رجزخوانی‌ها و آماده‌باش‌ها در آیین رزم و بزم از دیرباز در فرهنگ ایرانی ریشه داشته است و نمونه‌های بسیاری از آن به صراحت در شاهنامه فردوسی دیده می‌شود

ثبت ملی رویدادهای جنگ
مدیرکل ثبت حریم آثار و حفظ و احیای میراث معنوی و طبیعی با اشاره به اقدامات انجام شده در حوزه ثبت ملی رویدادهای معنوی و ملموس با آغاز جنگ تحمیلی سوم تا‌کنون می‌گوید: «ثبت مکان رویدادها و یادمان‌های دفاع‌مقدس و دوران انقلاب اسلامی از وظایف ماست که در حوزه ملی و بین‌المللی انجام می‌شد. با شروع جنگ تحمیلی سوم در راستای ثبت مکان رویدادها، آثار شاخصی که در حوزه فرهنگی تأثیرگذار است از بین 149اثری که در حوزه میراثی و تاریخی از سوی دشمن آسیب دید، مورد پایش قرار گرفت و کارهای لازم برای ثبت ملی آنها انجام شده یا در دست انجام است. مهم‌ترین آن هم ثبت بیت‌رهبری، رونمایی از لوح مدرسه شجره طیبه میناب و ثبت مکان رویداد دشت مهیار اصفهان است.»