نقشه اقتصادی برای سفرهای نوروزی

سیده زهرا عباسی | روزنامه‌نگار

جاذبه‌های جهانی، طبیعت منحصربه‌فرد، اقلیم 4 فصل، وجود شهرها و روستاهای گردشگری و تاریخی و تمدنی، فرهنگ، لباس،غذا و صنایع‌دستی متنوع و همه این ویژگی‌ها موجب شده ایران در حوزه گردشگری حرف‌های زیادی برای گفتن داشته باشد. یک ایرانی می‌تواند تمام ایران را بگردد در عین حال هنوز همه جای ایران را ندیده باشد. با همه این ظرفیت‌ها و میل شهروندان به سفر، اما آمار سفر داخلی خوش‌بینانه نیست. گزارش مرکز پژوهش‌ها نشان می‌دهد که در طول سال گذشته یعنی‌1403 فقط 30درصد مردم به سفر رفته‌اند. کارشناسان کاهش قدرت خرید، افزایش شدید هزینه‌های حمل‌ونقل و اقامت، نبود بسته‌های سفر ارزان و زیرساخت‌های ضعیف را موجب افت تقاضا در بازار گردشگری می‌دانند. رحیم یعقوب‌زاده، مدرس دانشگاه علم و فرهنگ و پژوهشگر حوزه گردشگری با حضور در تلویزیون اینترنتی همشهری درباره سفر ارزان و برنامه‌ریزی‌شده به‌عنوان راهکاری برای این روزهای ایران صحبت کرد.‌

سفر ارزان یا اقتصادی چیست؟
هرچند ایده‌آل این است که با توجه به ظرفیت‌ها و مزیت‌های ایران انواع گردشگری را در جای خود فعال کنیم و در کنار آنها رویکرد سفر ارزان را هم داشته باشیم؛ با این حال، سفر ارزان معمولا در شرایط خاص اقتصادی پیش می‌آید؛ تورم و کمبود درآمد گردشگری را از سبد هزینه‌های خانوار کم می‌کند یا سهم آن را کاهش می‌دهد. برای مثال بهار سال‌1403، 48درصد ایرانی‌ها به سفر نرفتند. طبیعی است که در این شرایط، این سؤال پیش می‌آید که چگونه می‌توانیم با توجه به فشارهای اقتصادی با حداقل هزینه‌ها سفر کنیم. اقامت، غذا، حمل‌ونقل و خدمات در سفر ارزان مورد توجه است.

تجربه‌های جهانی سفر ارزان
در تمام دنیا سفر ارزان وجود دارد و در برخی مناطق به‌ویژه اروپا سال‌هاست به این موضوع پرداخته می‌شود. در ایران اما به فراخور شرایط سفر ارزان مورد توجه قرار می‌گیرد و اینطور نیست که مسئولان در سطح کلان برنامه‌ریزی برای این رویکرد داشته باشند. 
در مثال‌های جهانی، سفر همراه با کار (گردشگر کار انجام می‌دهد و غذا و اقامتش رایگان است)، کار داوطلبانه در سفر (کمک به کشاورزان یا موارد مشابه و دریافت غذا و اقامت رایگان و حتی دستمزد اندک) یا سفر با کوله‌پشتی رواج دارد. اما در ایران می‌شود گفت سیاست مشخص و عملیاتی در این زمینه وجود ندارد.

مثال جالب ایرانی 
سازمان‌های متولی سفر و همچنین وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی باید از الگوهای جهانی استفاده کنند و سفر ارزان را در ایران رواج دهند ولو اینکه این الگوها را بومی کنند. کارهای داوطلبانه در کشور ما وجود دارد، اما نه به‌عنوان گردشگر. یک مثال جالب در این زمینه وجود دارد و آن، اردوهای جهادی است. این رویکرد و اقدام جالب را ‌می‌توان در حوزه گردشگری هم مثل اردوهای جهانی با علاقه‌مندی و آمادگی ذی‌نفعان و ساکنان محلی برای گردشگران فراهم کرد. در زمینه آموزش رویکرد سفر ارزان در حوزه گردشگری، رسانه‌ها و مسئولان بیشترین تأثیر را دارند.

معیارهای سفر ارزان
ابتدا باید این را بپرسیم که چه کنیم هم سفر ارزان داشته باشیم و هم جامعه محلی منتفع شود؟ پاسخ روشن است. هرچه افرادی که با رویکرد سفر ارزان سفر می‌کنند بیشتر باشند تعداد سفر افزایش پیدا می‌کند و این، به نفع جامعه محلی است. اگر در شرایط بد اقتصادی سفرهای ارزان رواج پیدا کند اتفاقا می‌تواند تأثیر منفی اقتصادی را کاهش دهد. برنامه‌ریزی برای مکان و زمان سفر، سفر در زمان غیرپیک، تهیه فهرستی از ملزومات، انتخاب اقامتگاه ارزان‌تر در زمان پیک، تهیه برخی از ملزومات در مبدأ، تهیه برخی ملزومات در بازارهای محلی مقصد، استفاده از چادر و کمپینگ در برخی مقاصد و... ازجمله معیارهای تأثیرگذار در سفر  ارزان است.