کلیسای جمجمهها
در روستای کوچک چرمنه در جنوب غربی لهستان بنایی مذهبی قرار دارد که در نگاه نخست بیش از آنکه یادآور نیایش باشد، انسان را با واقعیت عریان مرگ روبهرو میکند. کلیسای چرمنه که به «کلیسای جمجمهها» شهرت دارد یکی از منحصربهفردترین بناهای مذهبی اروپاست؛ کلیسایی که دیوارها، سقف و حتی تزئینات داخلی آن با استخوانها و جمجمههای انسان پوشیده شده است. این کلیسا سال ۱۷۷۶ میلادی به همت یک کشیش محلی به نام واتسلاو توماشک و با همکاری یک گورکن ساخته شد. منطقه چرمنه در سدههای هفدهم و هجدهم میلادی بارها شاهد فجایع انسانی گسترده بود. جنگهای خونین 30ساله، درگیریهای محلی و همهگیریهای مرگبار، بهویژه طاعون، جان دهها هزار نفر را گرفت. گورستانهای محلی دیگر ظرفیت دفن قربانیان را نداشتند و استخوانها بهتدریج از دل خاک بیرون میآمدند.در چنین اوضاعی ایده گردآوری بقایای انسانی و انتقال آنها به فضای کلیسا شکل گرفت. هدف صرفا حل یک بحران بهداشتی یا کمبود فضا نبود، بلکه نگاهی عمیقتر و آیینی پشت این اقدام قرار داشت. در سنت مسیحیت کاتولیک، مرگ مرحلهای گذرا در مسیر رستگاری تلقی میشود. در آن دوره چیدمان اسکلتها در کلیسا نوعی «موعظه خاموش» بود؛ یادآوری دائمی فناپذیری انسان و برابری همه در برابر مرگ، فارغ از طبقه اجتماعی، سن یا جایگاه. جمجمهها و استخوانها به شکلی منظم و نمادین در دیوارها و سقف جای گرفتهاند و در مرکز کلیسا محراب همچنان کارکرد مذهبی خود را حفظ کردهاند. برخی از بقایا به سربازان، قربانیان طاعون، کودکان و حتی روحانیون تعلق دارند. گفته میشود تعداد استخوانهای بهکاررفته قابل مشاهده به دهها هزار میرسد و بقایای بیشتری نیز در سرداب زیر کلیسا نگهداری میشود.