یادداشت
ظرفیت پنهان دانشآموزان ایرانی در رقابتهای جهانی
پدرام یوسفی؛ سرپرست یکی از تیمها در رویداد iWISE
در سالهای اخیر، حضور دانشآموزان ایرانی در رویدادهای بینالمللی، بهویژه رقابتهای علمی، روباتیک و مسابقات مرتبط با نوآوری و اختراع، بارها نشان داده است که ظرفیت علمی و خلاقانه نسل جوان ایران در سطحی بسیار قابلتوجه قرار دارد. تجربه این رقابتها نشان میدهد که پروژههای ارائهشده توسط تیمهای ایرانی اغلب از نظر پیچیدگی فنی، نگاه صنعتی و عمق ایدهپردازی، در سطحی بالاتر از بسیاری از نمونههای مشابه قرار میگیرند.
نخستین اهمیت این موفقیتها در موضوع استعدادیابی و پرورش توانمندیها نهفته است. شرکت در رقابتهای بینالمللی فرصتی فراهم میکند که دانشآموزان تواناییهای خود را در فضایی چالشبرانگیز محک بزنند، خلاقیتشان را به نمایش بگذارند و مسیر رشد علمی خود را جدیتر دنبال کنند. این تجربهها نهتنها به توسعه مهارتهای علمی میانجامد بلکه موجب شکلگیری اعتمادبهنفس و عزتنفس در نسل جوان میشود؛ سرمایهای انسانی که برای آینده هر کشور حیاتی است. از سوی دیگر، این رقابتها بستر مناسبی برای مقایسه سطح علمی و فکری دانشآموزان کشورهای مختلف فراهم میکند. مشاهده پروژههای ارائهشده در این رویدادها نشان میدهد که تیمهای ایرانی غالبا با طرحهایی پیچیدهتر و کاربردیتر وارد میدان میشوند. درحالیکه برخی تیمها با پروژههایی سادهتر حضور پیدا میکنند، بسیاری از دانشآموزان ایرانی بهدنبال ارائه راهکارهای پیشرفته و کاربردی برای مسائل واقعی هستند. این تفاوت نشاندهنده ظرفیت بالای تفکر مهندسی و خلاقیت در میان جوانان ایرانی است.
بعد فرهنگی این رویدادها نیز قابلتوجه است. حضور در مسابقات جهانی فرصتی برای آشنایی با فرهنگها، شیوههای تفکر و سبکهای مختلف آموزشی در کشورهای گوناگون ایجاد میکند. دانشآموزان در این فضا ضمن تقویت مهارتهای ارتباطی، به درک عمیقتری از تفاوتهای فرهنگی دست مییابند. این تعاملات همچنین موجب تقویت زبان مشترک علمی، بهویژه زبان انگلیسی و افزایش توانایی ارائه و گفتوگو در محیطهای بینالمللی میشود. شرکت در چنین رقابتهایی افزون بر تجربه علمی، در آینده تحصیلی و حرفهای دانشآموزان نیز تأثیرگذار است. حضور در رویدادهای بینالمللی بهعنوان بخشی از رزومه علمی، فرصتهای آموزشی و شغلی گستردهتری را برای آنان فراهم میکند و مسیر پیشرفت را هموارتر میسازد.
با این حال، نکته مهمی که بارها در این تجربهها مشاهده شده، نیاز جدی این استعدادها به حمایت است. بسیاری از دانشآموزان ایرانی از توان علمی و مهارتی بالایی برخوردارند و حتی بدون آموزشهای ویژه، با تکیه بر تلاش شخصی و جستوجوی مستقل به دستاوردهای چشمگیر میرسند. اما کمبود حمایتهای مالی و امکانات اجرایی، مانعی جدی در مسیر توسعه پروژههای آنان محسوب میشود. درصورتی که این ظرفیتها با پشتیبانی مناسب همراه شود، میتوان انتظار داشت ایران به یکی از پیشگامان نوآوری دانشآموزی در جهان تبدیل شود.
درنهایت، آنچه بیش از هر چیز اهمیت دارد، توجه جدی به سرمایه انسانی کشور است. مغزهای متفکر جوان، اگر مورد حمایت قرار نگیرند، ناگزیر به جستوجوی فرصتها در خارج از کشور خواهند شد؛ پدیدهای که به «فرار مغزها» معروف است و پیامدهای آن برای توسعه علمی و اقتصادی کشور قابل چشمپوشی نیست. دانشآموزان ایرانی بارها نشان دادهاند که توانایی درخشش در عرصههای جهانی را دارند. اکنون پرسش اصلی این است که آیا بستر لازم برای شکوفایی کامل این استعدادها در داخل کشور فراهم خواهد شد یا خیر. حمایت از این نسل، نهتنها سرمایهگذاری برای آینده علمی کشور بلکه گامی اساسی در مسیر توسعه و پیشرفت ملی است.