دشمنان خاموش آرامش

«اضطراب»، این احساس آشنا و فرساینده، بخش‌ طبیعی تجربه انسانی است؛ اما گاهی مانند یک «هشدار دود» حساس عمل می‌کند که نه برای آتش‌سوزی واقعی که برای سوختن یک تکه نان تست به صدا درمی‌آید. به باور ناتاشا رینولدز، روان‌درمانگر سیستم هشدار مغز ما که برای محافظت از ما طراحی شده، گاهی در تشخیص تهدیدهای واقعی از خطرات خیالی دچار اشتباه می‌شود و اینجاست که اضطراب روزمره از کنترل خارج می‌شود؛ اما مشکل اصلی زمانی تشدید می‌شود که ما نادانسته با الگوهای فکری و رفتاری خود، به این هشدارهای کاذب دامن می‌زنیم.
بخش بزرگی از این هشدارهای بی‌مورد، ریشه در تله‌های ذهنی ما دارند؛  الگوهایی مانند «فاجعه‌سازی» که ما را وامی‌دارد تا همیشه بدترین سناریوی ممکن را محتمل‌ترین بدانیم، یا «تفکر سیاه‌وسفید» که در آن هر اتفاقی یا کاملا خوب است یا کاملا بد و هیچ طیف خاکستری‌ای وجود ندارد. این افکار با «خودگویی منفی» و سرزنش‌گری درونی تقویت می‌شوند و اعتمادبه‌نفس ما را برای مقابله با چالش‌ها تضعیف می‌کنند. در واقع، ما با بزرگ‌نمایی خطر و دست‌کم گرفتن توانایی‌های خود، اضطراب را به مهمانی ناخوانده و دائمی در ذهنمان تبدیل می‌کنیم.
این تله‌های ذهنی به رفتارهایی دامن می‌زنند که اضطراب را در یک چرخه معیوب قفل می‌کنند. به‌گفته جنیفر اندرز، روانشناس، «اجتناب» بدترین و رایج‌ترین این رفتارهاست. ما از موقعیت‌ها، افراد یا حتی افکاری که ما را مضطرب می‌کنند دوری می‌کنیم، به این امید که آرامش پیدا کنیم؛ غافل از آنکه این دوری گزیدن، ترس ما را قدرتمندتر و اضطراب را در بلندمدت شدیدتر می‌کند. رفتارهای دیگری مانند «جلب رضایت دیگران» و «اطمینان‌جویی مداوم» نیز در همین دسته قرار می‌گیرند؛ راهکارهای موقتی که با وابسته کردن ما به تأیید بیرونی، ریشه اضطراب را عمیق‌تر می‌کنند.
اما خبر خوب این است که شکستن این چرخه‌ها ممکن است. نخستین گام، آگاهی است؛ اینکه بتوانیم در لحظه، الگوی فکری خود را نام‌گذاری کنیم: «من در حال فاجعه‌سازی هستم.» گام بعدی، به چالش کشیدن فعالانه این افکار است. از خود بپرسیم: «اگر همه‌چیز خوب پیش برود چه؟» تکنیک‌های «زمینگیرسازی» مانند تنفس عمیق شکمی، پیاده‌روی یا تمرکز بر حواس پنج‌گانه نیز می‌توانند سیستم عصبی را آرام و از حالت هشدار خارج کنند. در نهایت، همانطور که جاستین گروسو، روانشناس تأکید می‌کند، کمک‌گرفتن از یک متخصص می‌تواند مسیر قدرتمندی برای شناخت عمیق‌تر خود و یافتن راهکارهایی پایدار برای بازگرداندن آرامش به زندگی باشد.