فناوریهای بومی مبتنی بر باد
راحله عبدالحسینی؛ روزنامهنگار
انرژی باد یکی از منابع طبیعی تجدیدپذیر که مورد استفاده انسان از گذشته تاکنون برای کشاورزی، تهویه، آسیاب کردن غلات و تولید انرژی بوده، وقتی به اقلیم گرم و خشک ایران میرسد با محیط سازگار میشود. این فناوری نهتنها بازتابدهنده هوشمندی معماران و مهندسان سنتی ایران است، امروزه الهامبخش طراحیهای نوین در حوزه انرژیهای پاک و معماری پایدار نیز شده است. شاخصترین این فناوریها در آسبادها و بادگیرها دیده میشود.
سیستان و خراسان؛ سرزمین آسباد
بهدلیل کمبود آب در مناطق شرقی ایران و وجود بادهای 120روزه، مردم برای ساخت آسیابها به جای استفاده از آب با استفاده از باد، آسبادها یا آسیاببادیها را راهاندازی و غلات را در آن آسیاب میکردند. آسبادهای عمودی برای اولینبار در ایران در منطقه خواف، نشتیفان و تربتحیدریه و بیشترین آسبادهای کشور در مناطق مختلف خراسان جنوبی با ساختارهای ویژه هر منطقه ساخته شدهاند. آسبادها 2طبقه ساخته شدهاند و از 3طرف محصور و جهت باز آن در معرض وزش باد است. چرخش پرهها اهرم بزرگ و سنگ زیرین را به حرکت در میآورد و عملیات آسیاب کردن شروع میشود.
بادگیر؛ خنککننده طبیعی در کویر
بادگیرها یکی از برجستهترین مظاهر معماری بومی ایران هستند که برای خنک کردن فضای داخلی خانهها، مساجد، آبانبارها و کاروانسراها استفاده میشدند. سازوکار بادگیر برای درامان ماندن از هرم گرمای شهرهای کویری مثل یزد، کاشان و اصفهان براساس اصول مهندسی است. هنگام وزش باد، هوای خنک توسط دهانهها وارد ستون بادگیر میشود. فشار هوا توسط دیوار نازک وسط ستون بادگیر کاهش پیدا میکند تا باد از دهانههای دیگر خارج نشود. در نهایت هوای خنک از مجرای بادگیر که در سقف ساختمان قرار دارد وارد فضای خانه میشود.
