یورش گارد به همافران

ابوذر چهل‌امیرانی؛ روزنامه‌نگار

سخنرانی مهندس مهدی بازرگان، نخست‌وزیر دولت انقلابی، در جمع هزاران نفری مردم و تظاهرات مردمی در حمایت از بازرگان و همچنین حمله گارد شاهنشاهی به همافران، مهم‌ترین اخبار امروز ۲۰ بهمن ۱۳۵۷ بود که تهران را برای روز سرنوشت‌ساز 22بهمن آماده می‌کرد. مطلب زیر با توجه به مندرجات پرتال امام خمینی(ره)، بنیاد تاریخ‌پژوهی و دانشنامه انقلاب اسلامی و سایر منابع تنظیم شده است.

صبح‌ روز 20بهمن‌ماه 1357گروه‌هایی از طبقات مختلف مردم تهران به همراهی گروه‌هایی از همافران نیروی هوایی شاهنشاهی و ۶۰ سرباز نیروی زمینی، تظاهراتی به پشتیبانی از امام، مهندس بازرگان و جمهوری اسلامی برپا کردند. خبرگزاری پارس شمار راهپیمایان را یک میلیون نفر برآورد کرد. در این تظاهرات قطعنامه‌ای در ۷ماده قرائت شد و در آن بر ادامه مبارزه تا پیروزی نهایی، تأیید انتخاب رهبر انقلاب در مورد مهندس بازرگان به ریاست دولت موقت، اطاعت نیروهای انتظامی، ارتش، ژاندارمری و شهربانی از بازرگان و... تأکید شد.

سخنرانی بازرگان در دانشگاه تهران
همچنین صبح 20 بهمن  مهدی بازرگان، نخست‌وزیر دولت موقت انقلابی و منتخب امام خمینی، در یک سخنرانی با حضور ده‌ها هزار نفر از مردم در دانشگاه تهران و خیابان‌های اطراف آن که شعار «سلام بر بازرگان، نخست‌وزیر ایران!» سر می‌دادند، برنامه دولت خود را اعلام کرد. بازرگان در این سخنرانی اظهار کرد: «دولت آقای بختیار با این قصد و داعیه روی کار آمد که آزادی پس گرفته شده از مطبوعات را مجدداً برگرداند و حکومت‌های نظامی شهرستان‌ها را منحل سازد و تعطیل کند. آزادی اجتماعات بدهد، باقیمانده زندانیان سیاسی را تصفیه نماید؛ البته نه تصفیه به‌معنای استالینی، بلکه به‌معنای انسانی و شاه را هم روانه خارج کند و وعده‌های دیگر.» نخست‌وزیر دولت موقت ادامه داد: «قسمت‌هایی از این برنامه‌ها انجام شد و بنده باید برای رعایت انصاف ‌ بگویم که دولت‌های قبلی نکردند و نتوانستند یا نخواستند. ایشان شکایت و گله دارد که چرا از اعمال من تقدیر نمی‌کنید. بحث بر سر اینها نیست. اینها به جای خود محفوظ، آنچه مورد اشکال و ایراد و اختلاف است ایراد قانونی بودن دولت ایشان و نشستن‌شان و گفتنشان سر جای همان غاصبین و دشمنان ملت و تمکین کامل نکردن به خواسته ملت و انقلاب است.»

درگیری گارد و همافران نیروی هوایی
ظاهرا قرار بود عصر 20 بهمن بختیار در حضور مهندس بازرگان از سمت نخست‌وزیری استعفا دهد. اما این امر را به روز یکشنبه 22بهمن موکول کرد. بختیار می‌خواست آخرین شانس خود را برای حفظ قدرت، با استفاده از قدرت همه‌جانبه ارتش، امتحان کند. شاید یکی از دلایل واقعه خونین پادگان دوشان‌تپه همین بود.‌مهم‌ترین واقعه آن روز درگیری شب‌هنگام نیروهای گارد با همافران بود. در این روز تلویزیون اعلام کرده بود که فیلم بازگشت امام خمینی(ره) به ایران را پخش خواهد کرد. عوامل رژیم پهلوی پیش از پخش برنامه، تظاهراتی را که در همان روز در حمایت از شاه و بختیار در امجدیه (ورزشگاه شهید شیرودی تهران) برگزار شده بود پخش کردند. پخش این تظاهرات واکنش منفی همافران نیروی هوایی را در پی داشت. پس از استهزای موافقان شاه توسط همافران و به‌خصوص زمانی که تلویزیون تصاویر مربوط به ورود امام را پخش کرد و همافران به شادی پرداختند و صلوات فرستادند، نیروهای گارد شاهنشاهی که در پادگان مستقر بودند، به سالن هجوم بردند و همافران را به گلوله بستند.صدای تیراندازی‌ها در پادگان دوشان‌تپه (خیابان پیروزی، نیروی هوایی)، مردم شرق تهران را به خیابان کشاند. مردم ابتدا تصور می‌کردند که به مقر امام(مدرسه علوی) حمله شده است اما صدای شلیک گلوله‌ها از پادگان و با توجه به گزارش اندک نفراتی که توانسته بودند از مهلکه بگریزند، توجه مردم را به پادگان نیروی هوایی جلب کرد. تداوم صدای شلیک و همهمه و فریادهایی که از درون مرکز آموزش نیروی هوایی به گوش می‌رسید مردم را به خیابان‌ها کشاند. گروه گروه مردم در حوالی خیابان تهران‌نو و شهباز به خیابان‌ها ریختند و تکبیرگویان یکدیگر را از واقعه‌ای که در نیروی هوایی رخ داد باخبر کردند و مردم در اطراف میدان‌ فوزیه سابق ( امام حسین( ع ) فعلی)به هم پیوستند و به سمت خیابان تهران‌نو به راه افتادند. پادگان دوشان‌تپه توسط مردم محاصره شد. برخی از مردم می‌خواستند به کمک همافران بشتابند، اما گروهی دیگر این کار را خطرناک می‌دانستند. مردم تا صبح خیابان‌های اطراف پادگان دوشان تپه را ترک نکردند و در آنجا ماندند. درگیری میان همافران و افراد گارد جاویدان که از شب پیش آغاز شده بود، تا قبل از ظهر روز بیست و یکم نیز ادامه داشت. امام در پیامی به ملت ایران، حمله لشکر گارد به نیروی هوایی را محکوم کردند. امام به ارتش اخطار کردند که هرچه زودتر لشکر گارد به مقر خود بازگردد والا تصمیم آخر را خواهند گرفت. امام اطلاعیه‌های حکومت نظامی را خدعه و خلاف شرع دانستند و از مردم خواستند با حضور در خیابان‌ها توطئه حکومت نظامی را خنثی کنند.در پی تظاهراتی که در گرگان در حمایت از دولت موقت بازرگان برپا شد، پلیس به صف تظاهرکنندگان حمله کرد که در نتیجه عده‌ای شهید و مجروح شدند. مردمی که در این تظاهرات حضور داشتند شمار شهدا را بیش از ۱۱ نفر و مجروحان را ۳۵ نفر اعلام کردند. روزنامه کیهان این خبر را مربوط به روز ۲۰بهمن دانست.