گزارش
روایتهای تحریفشده از انقلاب57
نگاهی به ریشههای نارضایتی اجتماعی، خطاهای حکومت پهلوی وضرورت روایت منصفانه تاریخ در گفتوگو با خسرو معتضد
ریحانه مرتضوی | خبرنگار
سالها پیش در کشور ما حوادث بزرگی رخ داد. مردمی که معترض بودند، به رهبری مرد بزرگی چون امام خمینی (ره) انقلاب عظیمی را رقم زدند و رژیمی را که وابسته به غرب بود کنار زدند و حکومت اسلامی را جایگزین آن کردند. این رویدادهای تاریخی، مانند همه وقایع دنیا، ممکن است در طول زمان دچار تغییر، تحریف یا برداشتهای نادرست شود؛ اما کسانی که میتوانند حقیقت را ثبت و حفظ کنند، تاریخنگاران هستند. تلویزیون همشهری میزبان یکی از پژوهشگران تاریخ معاصر، خسرو معتضد بود و این گزارش روایت این پژوهشگر از روزهای دهه 50است.
آیا در انقلاب خشونت سازمانیافته وجودداشت؟
برای پاسخ به این پرسش، میتوان به خاطرات ارتشبد قرهباغی رجوع کرد. او توضیح میدهد که شرایط آن روزها پیچیده بود. برخی میگویند او به شاه خیانت کرد اما این سخنان بیشتر شایعه است. وقتی روزانه هزاران نفر از ارتش جدا میشدند عملا کاری از فرماندهان بر نمیآمد. او درباره واقعه17شهریورنیز میگوید که «اگر تا ظهر صبر میکردند جمعیت بهطور طبیعی متفرق میشد؛ اما تصمیمات عجولانه باعث درگیری شد.» اعتراض و شعار دادن در همه دنیا وجوددارد، مدیریت درست میتواند از خشونت جلوگیری کند.
آیا انقلابیون خط قرمز داشتند؟
گروههایی مانند مجاهدین خلق و چریکهای فدایی خلق شیوه مبارزه مسلحانه و ترور را دنبال میکردند؛ اما نیروهای موسوم به«خط امام» عمدتا روشهای مسالمتآمیز مانند تظاهرات در پیش میگرفتند وکمتر به خشونت روی میآوردند. تخریبهایی هم رخ داد، اما بیشتر واکنشی بود، برای مثال حمله به مشروبفروشیها ریشه در نارضایتی مذهبی داشت و پس از انقلاب بسیاری از آن اماکن تبدیل به رستوران شد.
نقش آمریکا و وابستگی حکومت پهلوی
درباره نقش آمریکا نیز باید گفت این کشور دوچهره داشت: در گذشته تصویری مثبت از آزادیخواهی نشان میداد، اما پس از جنگ جهانی دوم بهتدریج بهدلیل منافع نفتی وسیاسی، در امور ایران مداخله کرد. حمایت از کودتای 28مرداد 1332و نفوذ گسترده اقتصادی و نظامی، باعث بیاعتمادی مردم شد. ایران میلیاردها دلار سلاح از آمریکا خرید، درحالیکه بخش بزرگی از جامعه در فقر زندگی میکرد. برخی امروز تلاش میکنند با مستندها و تصاویر گزینشی، دوران پیش از انقلاب را کاملا مرفه و بیمشکل جلوه بدهند؛ درحالیکه واقعیت اینگونه نبود. درست است که قیمتها در آن زمان ارزانتر بود اما شکاف طبقاتی، فقر عمومی و وابستگی شدید اقتصادی مشکلات جدی جامعه ایران بود. در نهایت، انقلاب نتیجه مجموعهای از نارضایتیهای انباشته، بیعدالتیها و اشتباهات سیاسی بود، نه صرفا حاصل خشونت یا تخریب چند گروه محدود.
آیا دوران قبل از انقلاب وضعیت اقتصادی خوب بود؟
وضع زندگی در گذشته آنگونه که امروز برخی تبلیغ میکنند، «بهشت» نبود. حقوقها کم بود و مردم به سختی زندگی میکردند. جمعیت ایران بسیار کمتر بود، اما فقر و کمبود امکانات گسترده وجود داشت. حتی گزارشهای ارتش آمریکا نشان میدهد بسیاری از سربازان ایرانی دچار سوء تغذیه و بیماری بودند. بنابراین تصویرسازی از آن دوران بهعنوان دورهای بینقص، با واقعیتهای تاریخی سازگار نیست. از سال56 نارضایتی عمومی آغاز شده بود. جبهه ملی نامهای محترمانه به شاه نوشت و خواستار رعایت قانون اساسی شد، اما پاسخی دریافت نکرد درحالیکه در دمکراسیها اعتراضات با مذاکره مدیریت میشود، در ایران به جای گفتوگو برخورد نظامی صورت گرفت.
ماجرای سینما رکس و بیاعتمادی عمومی
برخلاف شایعات، این حادثه کار ساواک نبود. اسناد نشان میدهد فردی به نام « تکبعلی» وگروه تجزیهطلبها در این فاجعه نقش داشتند؛ اما چون اعتماد مردم به حکومت از دست رفته بود، جامعه آن را به حکومت نسبت داد.
در همینه زمینه :
