10 روزی که ماندگار شد

لیلا شریف | روزنامه‌نگار 

 «دهه فجر» که در 4دهه اخیر به یک نام آشنا در میان ایرانی‌ها تبدیل شده است، در 3سال ابتدایی انقلاب با نام‌های دیگری شهرت داشت. رسیدن به این نام و مراسم گره‌خورده با این دهه، حاصل خلاقیت و پیشنهادهایی است که در دهه60 از سوی شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی به ثمر نشست. از پیشنهاد نام برای روزهای پیروزی انقلاب اسلامی تا نحوه برگزاری جشن‌ها، ضرب سکه و طراحی آرم مخصوص برای روزهای جشن، نکاتی هستند که در خاطرات مردم و مسئولان آن روزگار عیان هستند. نیم نگاهی به این خاطرات می‌تواند دریچه‌ای باشد برای شرح روایت‌های کمتر شنیده یا شاید فراموش‌شده از تلاش‌هایی که در سال‌های ابتدایی انقلاب اسلامی به خلق جشن‌های«دهه فجر» و فعالیت‌های خاص این روزها ختم شد.

جشن روزهای انقلاب
روزهای پس از 22بهمن سال1357، حال و هوای خاصی داشت و کمتر کسی به‌دنبال این بود که در ساختاری از قبل تعیین شده، بستری برای ابراز شادی مردم مهیا کند، اما در بهمن1358تا حدودی برنامه‌ریزی‌های منسجم‌تری شکل گرفت. با پیگیری دولت موقت، ستادی برای برپایی جشن پیروزی با نام «هفته انقلاب» ایجاد شد. در واقع 7روز در بهمن سال 58 به‌عنوان روزهای برپایی جشن، مشخص شدند. این جشن در 15بهمن‌ماه و بهشت زهرا(س) برگزار شد و در آن زمان حاج سیداحمدخمینی پیامی را از سوی بنیانگذار انقلاب قرائت کردند. روزنامه اطلاعات در مورد نخستین جشن بعد از انقلاب نوشته بود:« از نخستین ساعات بامداد مردم تهران با اتوبوس‌های شرکت واحد، اتومبیل‌های شخصی، کامیون و وانت و هر وسیله دیگری که در اختیار داشتند، از نقاط مختلف شهر خود را به بهشت‌زهرا(س) رساندند. انبوه جمعیت در ساعت 9:30 بامداد به قدری بود که مردم از چند کیلومتری محل برگزاری مراسم، وسایل‌نقلیه را رها کردند و پیاده به طرف بهشت زهرا(س) به حرکت درآمدند. این برنامه که قرار بود از ساعت 9:30 بامداد انجام شود، به‌علت ترافیک سنگین و نرسیدن مهمانانی که از کشور‌های مسلمان و نهضت‌های آزادی‌بخش دعوت شده بودند به تعویق افتاد و در ساعت 10:45 آغازشد.»

دستور کار مجلس در بهمن59
در بهمن سال59، نزدیک 10‌ماه از شروع به‌کار نخستین دوره مجلس شورای اسلامی گذشته بود، در 12بهمن بحثی پیرامون نامگذاری‌ این روز شکل گرفت. مرحوم آیت‌الله هاشمی رفسنجانی در آن زمان ریاست جلسه علنی 12بهمن59 را برعهده داشت و در مورد عظمت روز12بهمن نکاتی را مطرح کرد. یکی از نمایندگان بین صحبت‌های رئیس مجلس اشاره کرد:« با امضای 39نفر از برادران طرحی به‌صورت ماده واحده به مجلس آمده است که روز 12بهمن را «روز رحمت» یا «روز امام» نامگذاری و تعطیل رسمی اعلام کنیم.» رئیس مجلس می‌گوید امروز امکان بررسی این طرح وجود ندارد و باید به کمیسیون ارجاع شود و از نمایندگانی که به این مناسبت تاریخی توجه داشته‌اند، تشکر می‌کند اما آن میان یکی از نمایندگان اعتراض می‌کند که 12بهمن را باید روز «دوبرابرکار» اعلام کنید نه روز تعطیل.

ضرب سکه به مناسبت 22بهمن
ضرب سکه‌های 20ریالی یکی از اقداماتی بود که از سوی مسئولان جمهوری اسلامی در 22بهمن سال1360 انجام شد. این سکه‌ها با نشان‌هایی از 22بهمن همراه بودند که در یک سوی آن کلمات «سومین سالگرد پیروزی خون بر شمشیر» درج و در سوی دیگر نیز ۲۲گل لاله به پاسداشت ۲۲بهمن ۱۳۵۷ ضرب شده بود.

طراحی آرم دهه فجر
یکی از تصاویری که با دهه فجر گره خورد، مربوط به آرمی است که مخصوص این دهه طراحی شد. براساس اطلاعات موجود، برای طراحی آرم دهه فجر، طراحان مختلفی، آرم پیشنهاد دادند ولی طرح حسین خسروجردی تصویب و در نهایت با پیگیری اعضای کمیته هنری، این نقاش مشغول طراحی آرم شد. 

نامی که ماندگار شد
12بهمن تا 22بهمن از سال 1360با یک نام مشخص گره خورد و به روایت تاریخ، 44سال است که این 10روز به نام «دهه فجر» در میان مردم شناخته می‌شود. اما ماجرای این نامگذاری ریشه در یک ابتکار و پیشنهاد جالب داشت. ماجرا این بود که حجت‌الاسلام عبدالمجید معادیخواه وزیر وقت ارشاد اسلامی به شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی پیشنهاد داد که 12بهمن را به‌عنوان نقطه شروع و 22بهمن را روز پایانی جشن‌های انقلاب انتخاب کنند و با الهام از آیات «والفجر- ولیال عشر» سوره فجر دست به انتخاب نام زدند و «دهه فجر» به نامی ماندگار در تاریخ انقلاب تبدیل شد. در آن زمان یک ابهام نیز مطرح شد که این فاصله زمانی در واقع 11روز است، به همین دلیل سپیده‌دم 22بهمن به‌عنوان نخستین فجر انقلاب اسلامی تعیین وآن ابهام هم مرتفع شد.

سراسری شدن یک آیین انقلابی

دهه فجر در سال‌های ابتدایی دهه۶۰ به‌تدریج گسترش پیدا کرد و به آیینی سراسری در کشور تبدیل شد. شواهد موجود در مطبوعات آن دوره نشان می‌دهد که برگزاری جشن‌های سالگرد انقلاب، تنها به تهران و مراکز رسمی خلاصه نشد و شهرها و حتی مناطق دورتر نیز به‌طور فعال در این مناسبت مشارکت داشتند. روزنامه‌های اطلاعات و کیهان در گزارش‌های خود از دهه فجر سال‌های ابتدایی دهه۶۰، به برپایی جشن‌ها، راهپیمایی‌ها و برنامه‌های فرهنگی در شهرهایی چون مشهد، تبریز، اصفهان، شیراز و اهواز اشاره کرده‌اند و از حضور گسترده مردم در میادین اصلی شهرها نوشته‌اند. نقش مساجد، مدارس، انجمن‌های فرهنگی و نهادهای محلی در آذین‌بندی معابر و اجرای برنامه‌ها برجسته شده است؛ امری که نشان می‌دهد دهه فجر به‌تدریج از یک مناسبت دولتی به رویدادی مردمی بدل شد.