دولت موقت به میدان‌ آمد

سروش ‌جنابی | روزنامه‌نگار

۱۴و 15بهمن ۱۳۵۷، تحولات سیاسی و اجتماعی ایران وارد مرحله‌ای حساس و تعیین‌کننده شد. پس از بازگشت امام‌خمینی(ره) به کشور در ۱۲بهمن، فضای سیاسی کشور به‌شدت ملتهب بود و تقابل میان دولت منصوب رژیم پهلوی و نیروهای انقلابی به اوج خود نزدیک می‌شد. از این‌رو، ۱۴بهمن ۱۳۵۷ یکی از نقاط عطف انقلاب اسلامی ایران به‌شمار می‌رود. این روز، مرحله‌ای تعیین‌کننده در روند سقوط رژیم پهلوی و تثبیت حرکت انقلابی مردم بود. ابن گزارش براساس مندرجات پرتال امام خمینی ره، بنیاد تاریخ پژوهشی  و دانشنامه انقلاب اسلامی و مطبوعات  تهیه شده است.

نشانه‌هایی از دودستگی در ارتش
از سوی دیگر، وضعیت نیروهای نظامی در این روز بسیار حساس بود. درحالی‌که فرماندهان ارشد ارتش و نیروهای امنیتی همچنان از رژیم پهلوی حمایت می‌کردند، نشانه‌هایی از تزلزل و دودستگی میان نیروهای نظامی مشاهده شد. بخش‌هایی از ارتش، نیروی هوایی و همافران به‌طور غیررسمی مواضع خود را به نفع انقلاب تغییر دادند. این وضعیت، دولت بختیار را در موضعی شکننده قرار داد و به نوعی، زمینه‌ساز فروپاشی کامل ساختار حکومت پهلوی در روزهای بعد شد.

تعیین نخست‌وزیر از سوی امام(ره)
در چنین فضایی، روز ۱5بهمن شاهد شکل‌گیری و تثبیت دولت موقت انقلاب اسلامی بود؛ اقدامی که هم قدرت رسمی رژیم پهلوی را به چالش کشید و هم مسیر سیاسی کشور را به‌سوی تغییرات بنیادین هدایت کرد. یکی از مهم‌ترین رویدادهای این روز، معرفی مهندس مهدی بازرگان به‌عنوان نخست‌وزیر دولت موقت توسط امام‌خمینی(ره) بود. این رویداد در مدرسه علوی و در حضور جمعی از نیروهای انقلابی اعلام شد. دولت موقت مأموریت داشت تا کشور را در شرایط بحرانی اداره کرده، مقدمات برگزاری همه‌پرسی مردمی برای تعیین نوع حکومت آینده را فراهم سازد و انسجام عمومی و امنیت نسبی را تضمین کند. معرفی دولت موقت، در واقع نمادی از انتقال قدرت و تقابل مستقیم با دولت بختیار بود. دولت بختیار که تنها چند‌ماه پیش به‌عنوان آخرین نخست‌وزیر منصوب شاه انتخاب شده بود، عملاً مشروعیت خود را از دست داده بود. بختیار در
 مصاحبه با لوماتن گفت: بعضی اوقات صبر بهترین تاکتیک است و اگر آیت‌الله‌خمینی بخواهد در شهر مقدس قم، دولت پیشنهادی خود را به‌وجود آورد، به او اجازه خواهم داد تا دولتی شبیه به واتیکان تأسیس کند.
حمایت مردمی از دولت موقت
فضای اجتماعی روز ۱5 بهمن سرشار از شور و هیجان مردمی بود. در شهرهای بزرگ به‌ویژه تهران، هزاران نفر در خیابان‌ها حضور یافتند و در راهپیمایی‌ها حمایت خود را از دولت موقت نشان دادند. این تجمعات نه‌تنها از نظر کمی بلکه از نظر کیفیت اجتماعی نیز اهمیت داشت؛ زیرا نشان می‌داد که انقلاب از سطح نخبگان سیاسی فراتر رفته و بخش‌های گسترده‌ای از جامعه اعم از کارگران، دانشجویان، روحانیون و اقشار مختلف مردمی در آن فعال شده‌اند. همزمان، مطبوعات و رسانه‌ها به‌طور گسترده اخبار مربوط به دولت موقت و سخنان امام‌خمینی(ره) را منتشر می‌کردند که موجب تقویت حس وحدت و امید میان مردم شد.
‌دو دولت موازی؛ شاهنشاهی و انقلابی
روز ۱5 بهمن ۱۳۵۷ ‌ از منظر سیاسی اهمیت زیادی داشت؛ زیرا در آن عملاً 2ساختار قدرت به‌طور همزمان در کشور شکل گرفت؛ دولت ‌ پهلوی و دولت انقلابی. این دوگانگی قدرت، نشان‌دهنده تغییر ساختار سیاسی کشور و پایان سلطه کامل رژیم پهلوی بود. همچنین معرفی دولت موقت موجب شد که نیروهای داخلی و خارجی بیش از پیش به تحولات ایران توجه کنند و نتایج انقلاب را به دقت رصد کنند. تحلیل وقایع این روز نشان می‌دهد که مردم ایران نه‌تنها خواهان پایان رژیم پهلوی بودند بلکه خواهان تشکیل حکومتی مشروع، مردمی و بر پایه اصول اسلامی بودند. حمایت گسترده از دولت موقت، نشان‌دهنده اعتماد مردم به رهبری امام‌خمینی(ره) بود. 


تحولی عمیق در راه است
۱۴و15 بهمن ۱۳۵۷ به‌عنوان یکی از نقاط عطف انقلاب اسلامی ایران ثبت شد. معرفی دولت موقت، استقبال گسترده مردم، تزلزل در نیروهای نظامی و شکاف قدرت میان دولت بختیار و نیروهای انقلابی، همگی از شاخصه‌های این روزها به‌شمار می‌روند. این وقایع نشان داد که روند تاریخی انقلاب اسلامی، نه‌تنها یک تغییر سیاسی گذرا بلکه تحولی بنیادین در ساختارهای اجتماعی، سیاسی و فرهنگی ایران بود که مسیر کشور را از نظام شاهنشاهی به جمهوری هموار کرد.