گزارش
جواهری به نام اورانیوم غنیشده
نگهداری اورانیوم غنیشده برای ایران به منزله حفظ استقلال و اهرم راهبردی است
گروه دانستنیها
غنیسازی اورانیوم یکی از فنیترین و در عین حال سیاسیترین مفاهیم در عرصه انرژی هستهای و روابط بینالملل است؛ موضوعی که در ظاهر به فیزیک هستهای و تولید سوخت نیروگاهی مربوط میشود اما در عمل به یکی از مهمترین محورهای مذاکرات میان ایران و ایالات متحده آمریکا و سایر قدرتهای جهانی تبدیل شده است. در جدیدترین مورد، بحث بر سر انتقال اورانیوم ذخیرهشده در کشور مطرح شده است اما ایران مخالف آن است. اختلاف بر سر اورانیوم غنیشده، بیش از آنکه یک اختلاف فنی باشد بازتابی از مسئله اعتماد، امنیت و توازن قدرت در روابط بینالملل است.
غنیسازی اورانیوم چیست؟
اورانیوم طبیعی عمدتا از ایزوتوپ U-238 تشکیل شده و تنها حدود ۰٫۷ درصد آن U-235 است؛ ایزوتوپی که برای شکافت هستهای و تولید انرژی قابل استفاده است. «غنیسازی» فرآیندی صنعتی است که طی آن درصد U-235 افزایش مییابد.
برای سوخت نیروگاههای هستهای، غنای ۳ تا ۵ درصد کافی است.
برای رآکتورهای تحقیقاتی این عدد میتواند به حدود ۲۰درصد برسد.
غنای بسیار بالا (بالای ۹۰ درصد) کاربرد تسلیحاتی دارد.
چرا کشورها به غنیسازی نیاز دارند؟
کشورها برای 3 هدف اصلی به چرخه سوخت هستهای و غنیسازی توجه میکنند:
تولید برق پایدار و کمکربن در نیروگاههای هستهای
کاربردهای پزشکی و تحقیقاتی در رآکتورهای پژوهشی
استقلال راهبردی در تأمین سوخت، بدون وابستگی به تأمینکنندگان خارجی
جایگاه غنیسازی در پرونده هستهای ایران
ایران از اوایل دهه۱۳۸۰ برنامه غنیسازی خود را علنی کرد و این موضوع بهسرعت به محور اختلاف با قدرتهای غربی تبدیل شد. در نگاه ایران، غنیسازی بخشی از «حق حاکمیتی» برای استفاده صلحآمیز از انرژی هستهای است. در نگاه غرب، همین توانمندی میتواند درصورت تصمیم سیاسی به سمت کاربرد نظامی سوق پیدا کند؛ موضوعی که ایران بارها آن را رد کرده و براساس فتوای رهبر معظم انقلاب آن را حرام دانسته است.
چرا موضوع خروج اورانیوم غنیشده حساس است؟
یکی از پیشنهادهای مکرر در مذاکرات این است که ایران ذخایر اورانیوم غنیشده خود را به خارج از کشور منتقل یا آن را رقیق کند. این پیشنهاد از دید طرفهای غربی راهی برای کاهش «زمان گریز هستهای» (زمان فرضی رسیدن به مواد لازم برای ساخت سلاح) است.
اما از منظر ایران این موضوع چند پیامد مهم دارد:
از دست دادن اهرم فنی و مذاکرهای
بیاعتمادی ناشی از تجربههای گذشته
زمان برای تولید 400 کیلوگرم اورانیوم غنیشده
این موضوع عوامل مختلفی دارد و نمیتوان بدون دانستن ظرفیت سانتریفیوژ، تعداد آبشارها، سناریوهای خوراکدهی و… زمان دقیقی را برای آن تعیین کرد اما این میزان اورانیوم، بسیار قابلتوجه است.
