نوشتن با دوربین
مستانه یگانه
ژاکلین بی. فراست در کتاب خواندنی «فیلمبرداری برای کارگردانان» مینویسد: «کارگردان صاحب دید و چشماندازی است که بازیگران و گروه تولید را در مسیر خلاقانهای تا تکمیل یک فیلم هدایت میکند. آنچه معمولا روی پرده دیده میشود، برداشت و تفسیر او از فیلمنامه است. کارگردانها داستانهایشان را با تصویر روایت میکنند و هدفشان این است که احساسات تماشاگر را هدایت کنند و برای دو یا سه ساعت، توجه و تخیل او را درگیر نگه دارند.... اما کارگردان برای ساختن تصاویری که ما روی پرده میبینیم، بهتنهایی کار نمیکند. افراد بااستعداد زیادی در تحقق دیدگاه خلاقانه او نقش دارند و یکی از نزدیکترین همکارانش کسی است که با نورپردازی و کار با دوربین، ظاهر بصری فیلم را خلق میکند: فیلمبردار که با عنوان مدیر فیلمبرداری نیز شناخته میشود.» جان کلام اینکه، مدیر فیلمبرداری به کارگردان کمک میکند که با دوربین چیزی را که میخواهد بگوید، بنویسد. فیلمبرداران باسابقه، همچون کارگردانان نسلهای قدیمیتر سینمای ایران، در جشنواره امسال غایبند؛ از محمود کلاری و علیرضا زریندست تا تورج منصوری و حسین جعفریان. اما نسلهای بعد از آنها حضوری پررنگپشت دوربین داشتهاند تا به کمک کارگردانانِ اغلب جوانی بیایند که در حال برداشتن نخستین گامهایشان در سینمای حرفهای هستند.
نام برخی از این مدیران فیلمبرداری جشنواره امسال را در این گزارش مرور کردهایم.
با قلبت فیلمبرداری کن
راجر دیکنز، فیلمبردار برنده 2جایزه اسکار میگوید: «دفعه اول که فیلمنامه را میخوانم، میبینم چه تأثیری روی من میگذارد و آیا چیزی در داستان هست که بتوانم با آن ارتباط بگیرم یا نه. دفعه اول اصلا به شکل بصری فیلم فکر نمیکنم؛ البته تصویرها خودبهخود به ذهن میآیند، اما فیلمنامه را مثل کتاب میخوانم تا ببینم چه حسی در من ایجاد میکند. اینکه آیا حرفی برای گفتن دارد یا نه. دلیل ساختن این فیلم چیست، غیراز گرفتن پول مردم؟ اینکه کافی نیست. اگر خودم حاضر نباشم برای دیدن این فیلم به سینما بروم، اصلا نمیخواهم روی آن کار کنم. اگر این فیلم جایی در مجموعه دیویدیهای من نداشته باشد، باز هم نمیخواهم روی آن کار کنم. نکته دیگر این است که قرار است 3 تا 5ماه از زندگیات را صرف این فیلم کنی، پس باید بهنوعی برایت معنا داشته باشد. من این کار را فقط بهعنوان یک شغل انجام نمیدهم؛ چون بیش از حد سخت است.» اگر به برخی از جوانانی که نامشان را در این گزارش آوردیم بخواهیم نصیحتی کنیم،این حرف دیکنز بهترین توصیه است: روی فیلمی کار کن که قلبا دوستش داشته باشی.
