اجرای کالابرگ با چاشنی عدالت

احمد میرخدایی | روزنامه‌نگار

سیاست کنونی دولت در طرح کالابرگ، پرداخت یارانه نقدی یکسان به همه خانوارهاست؛ موضوعی که گرچه ظاهرا عادلانه است اما منتقدان جدی دارد؛ چراکه ادامه این روند نه‌تنها مشکل فقر را حل نمی‌کند، بلکه با تحمیل هزینه سنگین به بودجه کشور، منابع را از مسیر اصلی خود منحرف می‌سازد. در میزگرد تلویزیون همشهری با حضور علیرضا عسگریان، معاون امور رفاهی و اقتصادی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی در دولت سیزدهم، شهاب‌الدین فولادی مقدم، کارشناس حوزه رفاه و تأمین اجتماعی، 2شیوه اعتباری و کالایی طرح کالابرگ موردبررسی قرار گرفت و درنهایت، بر این موضوع تأکید شد که اگر هدف توزیع برابر یارانه است، بهتر بود این مأموریت به خزانه واگذار می‌شد.

مأموریت کالابرگ برای تأمین کالری روزانه
علیرضا عسگریان، معاون امور رفاهی و اقتصادی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی در دولت سیزدهم: فقر و کالابرگ در همه کشورها وجود دارد؛ در آمریکا و اروپا نیز کوپن می‌دهند، زیرا اگر خط فقر شدید غذایی پوشش داده نشود، اشکالات شدید بین نسلی بروز می‌کند. برای جلوگیری از این مشکل باید ۲۱۰۰ کالری روزانه تأمین شود و کالابرگ متمرکز بر این موضوع است. در دولت باید میز تخصصی رفاه وجود داشته باشد. ما میزهای تخصصی متعددی در حوزه ناترازی‌ها داریم، اما رفاه همچنان مغفول است. برای تأمین ۲۱۰۰کالری، یک سیاست مدون و علمی لازم است که ریشه‌های آن در بسته غذایی تعریف شود، به‌گونه‌ای که همه نیازها را تأمین کند. ما در ۱۱قلم کالای اساسی تضمین می‌کنیم که سلامت حفظ شود و این در مورد مادران و کودکان به ۱۶قلم افزایش می‌یابد.

زنگ خطر کاهش مصرف کالری
شهاب‌الدین فولادی مقدم، کارشناس حوزه رفاه و تأمین اجتماعی: وقتی همه شهروندان کشور کالابرگ می‌گیرند، نمی‌توان گفت همه زیر خط فقر نسبی یا مطلق قرار دارند. آمارهای رسمی از روند نزولی مصرف کالری حکایت دارد و این کافی است که دولت حساس شود و به سیاست‌های حمایتی اولویت دهد؛ چراکه تغذیه اثرات طولانی‌مدت دارد. حساسیت بجایی است که سیاست‌های حمایتی به سمت تغذیه هدایت شده و دولت دسترسی حداقلی را برای همه تأمین می‌کند. کشور نیز در شرایط خاصی است و پوشش ملی در طرح حمایتی، حداقل در مرحله اول، عاقلانه است. سیاست‌ها در سال‌های بعد می‌توانند مانند دوره‌های قبل، به سمت هدفمندشدن بروند.

راهکار شناسایی هدفمند و توزیع متفاوت
عسگریان: ما همیشه مشکل شناسایی داشتیم و شبکه اعتباری ایجاد شده در دولت سیزدهم بر همین اساس بود. ما در مسیر گریزناپذیر قرار گرفته‌ایم و باید یک خط فقر غذایی تعریف کنیم و ابتدا نهادهای شناسنامه‌دار مثل بهزیستی و کمیته امداد را اضافه کنیم، سپس کارگران حداقلی‌بگیر و به همین ترتیب همه گروه‌های نیازمند شناسایی و به فراخور میزان نیاز مشمول حمایت‌ها شوند. در این فرآیند، من معتقدم اعتبار یک میلیون تومانی به همه داده شود اما براساس وضعیت خانوار. برای نیازمندان سبد کالایی با تضمین ثبات قیمت اختصاص یابد و مابقی دهک‌ها به‌تدریج بخشی از هزینه تورم به خانوار منتقل شود تا دهک‌های بالا که فقط یک میلیون تومان می‌گیرند، اختیار هزینه‌کرد آن را داشته باشند.

توزیع مساوی یارانه عادلانه نیست
فولادی‌مقدم: ناعادلانه بودن یک‌میلیون تومان برای همه مسلم است. 7دهک قبلا کالابرگ می‌گرفتند، الان به همه یک میلیون می‌دهیم. در حقیقت 3دهکی که قبلا کالابرگ نمی‌گرفتند، الان یک میلیون می‌گیرند و آنهایی که می‌گرفتند، ۴۰۰هزار تومان کمتر نصیبشان شده است. این محل سؤال است که قرار است چه اتفاقی بیفتد و یارانه دولت قرار است به چه‌کسی کمک کند؟

مکث
 لزوم محاسبه دقیق خط فقر و پرهیز از شوک تورمی
عسگریان: ما باید دهک‌بندی را با سایر شاخص‌ها مثل خط فقر شدید غذایی، استانی و... بسنجیم که مقدمه‌ای برای شناسنامه رفاهی خانوار باشد. خط فقر شدید غذایی را می‌توان با دقت بالای ۹۰درصد محاسبه کرد. این وقتی وارد شناسنامه رفاهی شود، هم فقر چندبعدی را نشان می‌دهد و هم کمک می‌کند حمایت‌ها به هدف اصابت کند؛ اما در این حوزه دچار کم‌کاری و تنبلی هستیم. اینکه ما ارز را تک‌نرخی کنیم و بخشی از درآمد آن را به‌طور مساوی بین همه تقسیم کنیم، درست نیست. نمی‌شود با این نسخه، مثلا بنزین را گران کرد و به همه یارانه مساوی داد؛ شوک‌های ناشی از این تغییرات قیمت برای همه خانوارها یکسان نیست و دهک‌های پایین قادر به تحمل شوک‌های تورمی این تغییرات نیستند. خود مردم هم می‌دانند این توزیع مساوی اعتبار کالابرگ ناعادلانه است. فعلا در شرایط اضطرار، پرداختی‌ها ادامه داشته باشد اما در ادامه باید محاسبات و برنامه‌ریزی‌ها کارشناسی و علمی شود، چون کالابرگ برای دهک‌های پایین نیاز است و برای دهک‌های بالا نمی‌تواند نیازی را پاسخگو باشد. اگر قرار به توزیع برابر منابع باشد، خزانه می‌تواند این کار را انجام دهد و نیازی به اجرای طرح نیست.