گفتوگو
جای نوجوان در ناآرامیهای خیابان نیست
پاسخ یک جامعهشناس درباره علت حضور نوجوانان در آشوبهای اخیر و راههای آموزش درست مطالبهگری به این نسل
گروه گزارش
در این روزها که اعتراضات پیرامون شرایط اقتصادی و نوسانات ارز و دلار به ناآرامی کشیده شده و دامنه معترضان از کسبه و فعالان اقتصادی فراتر رفته، بیش از پیش نام جوانان و نوجوانان به گوش میرسد. سند این ادعا را میتوان در هشدارهای صریح سازمان اطلاعات سپاه جستوجو کرد؛ پیامکهایی در روزهای شلوغ شهرهای مختلف به تلفن همراه شهروندان ارسال شد:«والدین گرامی با توجه به برنامه دشمن برای افزایش سطح خشونت عریان و تصمیم برای کشتهگیری مردم، ضمن هوشیاری در برابر نقشه دشمن، از حضور در خیابان و تجمع در محلهای درگیر خشونت، خودداری نموده و فرزندان خود را نسبت به تبعات همکاری با مزدوران تروریستی که مصداق خیانت به کشور است، آگاه نمایید.» تمرکز بر حضور نوجوانان در این ناآرامیها، دوباره پرسشهای بیجواب گذشته را یادآوری کردند: «چرا نوجوانان سریعتر و جلوتر از سایر گروههای سنی به خیابان کشیده میشوند؟ چه عواملی باعث میشود برخی در این گروه سنی از فراخوانهای این روزها استقبال کنند؟». سؤالاتی که داوود طالقانی، جامعهشناس و تحلیلگر رسانه و علوم اجتماعی تا حدودی به آنها پاسخ داده است.
تصمیمات فردگرایانه
داوود طالقانی ریسکپذیری و تهور نسل نوجوان را ناشی از فردگرا بودن کنشها و تصمیمات آنها میداند و میگوید:«خانواده نهادی محافظهکار است و کسانی که از سنین نوجوانی عبور کردهاند و به مرحله مسئولیتپذیری در نهاد خانواده رسیدهاند، در مسائل اقتصادی، اجتماعی و سیاسی کنش پرریسکی ندارند، اما نسل زد، نسل آلفا و دیگر گروههای سنی ذیل عنوان جوان و نوجوان که هنوز به مرحله تشکیل خانواده نرسیدهاند، از ریسکپذیری بالایی برخوردارند.»
ظرفیتهای اجتماعی
این تحلیلگر اجتماعی و کارشناس رسانه بیتوجهی به ساختارهای ذهنی و ویژگیهای شخصیتی نسل جوان را یک خطای راهبردی عنوان میکند و ادامه میدهد: «نوجوانان سرمایه اجتماعی ارزشمند جامعه هستند که در دورههای حساس جامعه مانند دوران جنگ تحمیلی و حتی جنگ 12روزه نقش مؤثر و قابلتوجهی ایفا کردهاند. حالا هم نباید این پتانسیل و سرمایه اجتماعی عظیم کشور را نادیده بگیریم یا در برخورد با آنها به بیراهه برویم. هیجاناتی که در شخصیت نوجوانان و جوانان وجود دارد بخش غیرقابلانکار شخصیت و روحیات آنهاست که اگر درجهت تأمین منافع ملی هدایت شوند، میتوانند در ساختن آینده کشور تأثیر بسزایی داشته باشند.»
ذهنیتسازی هدفدار
طالقانی تصویرسازی ذهنی رسانههای بیگانه برای نوجوانان را مهمترین عامل عصیان و اعتراض آنها نسبت به شرایط موجود جامعه میداند و میگوید: «احساسات و نگرشهای منفی که نسبت به شرایط کشور در میان تعداد محدودی از نوجوانان بهوجود آمد، زمینه سوءاستفاده دشمن را ایجاد کرد. این نگرش حاصل تصویری است که شبکه رسانهای و تبلیغاتی دشمن از جایگاه فعلی و آینده ایران ترسیم میکند. در این تصاویر چهره جمهوری اسلامی ایران را ضدزندگی معرفی میکنند و پیشرفتها و داشتههای کشور را نادیده میگیرند.»
وقت جنبش رسانهای است
او شکلگیری یک آرایش رسانهای نظاممند و هدفدار را برای اصلاح این ذهنیت لازم میداند و توضیح میدهد: «ما به یک جنبش رسانهای و دیجیتال نظاممند نیازمندیم تا گفتار رسانهای مؤثری شکل بگیرد. در این جنبش که رسانه ملی نقش محوری دارد، باید همه رسانههای مکتوب و شنیداری تا انسان رسانهها و خردهرسانههای سایبری بسیج شوند تا بتوانند با بیانی مؤثر اثرات تخریبی روایتهای تحریفشده از ایران را کاهش دهند. در این گفتار رسانهای باید پیشرفتهای کشور در زمینههای علمی، اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و... بازگو شود تا مخاطب نوجوان از آینده تصویری روشن و امیدوارکننده داشته باشد.»
نوجوانان و چالشی به نام نقشآفرینی سیاسی
تشویق نوجوانان به میانداری در حوادث سیاسی اتفاقی است که هر روز بیشتر از گذشته شاهد آن هستیم و پررنگتر شدن این موضوع در ناآرامیهای چند سال اخیر، واکنش فعالان حوزه کودک و فعالان مدنی را بهدنبال داشته است.
آنها معتقدند که نباید کودکان وارد سیاست شوند چرا که این گروه سنی براساس هیجانات و احساسات خود وارد عرصههای مختلف میشوند و تصمیم میگیرند، اما بسیار آسیبپذیر هستند.
این واکنشها در شرایطی رقم خورد که برخی از رسانههای خارجی در همان روزهای اول اعتراضات از هیچ تلاشی برای تشویق نوجوانان برای حضور در خیابان فروگذاری نکردند؛ موضوعی که روزنامه شرق در همان روزهای اول با اشاره به یکی از رسانههای فارسیزبان خارج از ایران به آن پرداخته بود و در گزارشی عنوان کرد:« رسانههای فارسیزبان خارج از کشور در یکی از تبلیغات خود کودکی 11ساله را که لباس سرتاپا سیاه پوشیده است، برای دعوت به اعتراضات انتخاب کرده و نشان میدهند.»
مرور روزهایی که گذشت بار دیگر این موضوع را گوشزد میکند که کودکان و نوجوانان باید از فضای فعالیتهای سیاسي مستقیم فاصله بگیرند. شاید بتوان بهترین فضا برای مشارکت اجتماعی و سیاسی نوجوانان را در فعالیتهای ساختارمند و دور از خشونت جستوجو کرد؛ موضوعی که در دهههای گذشته تجربههای قابلقبولی از خود بهجا گذاشتهاست، درست مانند شورای دانشآموزی و مجلس دانشآموزی که در قدمهایی کوچک تلاش کردهاند تا نوجوانان را در بستری مناسب با فضای سیاسی آشنا کنند. در واقع در میانه این اتفاقات نباید فراموش کرد که واکنش نوجوانان با توجه به ساختار سنی و ذهنیشان بیش از اینکه مبتنی بر عقلانیت باشد، تا حد زیادی از غلیانهای احساسی آنها نشأت میگیرد و همین موضوع باعث میشود که شدت و حدت حضور این نسل در اعتراضات دستخوش اماواگرهای متعددی شود.
در همینه زمینه :
