گزارش
دستکاری واقعیت
شکاف میان آنچه مردم در خیابان درباره گرانی میگویند و روایتی که در فضای مجازی و رسانههای معاند باز تولید میشود
گروه گزارش
باز هم شکاف و ناهمگون بودن فضای حقیقی و مجازی در یکی از بزنگاههای کشور که این بار در قالب اعتراض به نوسانات نرخ ارز و طلا از هفته پیش آغاز شده، نمایان شد. درحالیکه مردم از تلاطم شدید و بالا رفتن روزانه قیمت دلار و طلا در بازار و خیابان گلایه داشتند و به آن معترض بودند، رسانههای مخالف جمهوری اسلامی با کمک فضای مجازی تلاش کردند آن را در ابعادی بزرگنماییشده، پر از خشونت و شبهنظامی نشان دهند. کاربری در شبکه ایکس نوشته بود: «کف کوچه و خیابان مردم شاکیاند، نسبت به گرانی ارز، تخممرغ، میوه، روغن و...
و با ناراحتی و عصبانیت درباره آن حرف میزنند، اما وقتی میآیی در فضای مجازی، انگار در همه شهرها و در تکتک کوچه و خیابانها مردم ریختهاند بیرون و در حال حمله به پادگانها، فروشگاهها و آتش زدن اموال عمومی هستند؛ درحالیکه مغازهها بازند و مردم در حال تردد هستند، اما معترضند و البته که اعتراضات مردم در برخی نقاط شهرها به خشونت کشیده شده است و غیرقابل انکار نیست.»
یادتان رفته میخواست خلیجفارس را عربی کند؟
مهدیس صالحی، کاربر اینستاگرام در واکنش به پیشنهاد هنرپیشههای ایرانی خارج از کشور که خواهان حمله نظامی به ایران هستند، نوشت: «نه به تاریخ کار دارم، نه به جغرافیا و نه به ترامپ که بیماری روحی و روانیاش به تکتک مردم دنیا ثابت شده، فقط به من بگویید چطور از کسی که چند ماه پیش گفته بود که خلیجفارس باید بشود خلیج عربی حمایت و کمک میخواهید؟ همین یک فقره را برای من توضیح بدهید که کسی که تمامیت ارضی ایران را باور ندارد چطور قرار است ناجی شما باشد؟»
ندیدید با عراق و افغانستان چه کرد؟
در بین ویدئوهایی که در شبکه مجازی بسیار دیده شد یکی مربوط به زنی جوان است که فرزند 5یا 6ماهه خود را بغل کرده و صحبت میکند. میگوید: «خداوکیلی وضعیت اقتصادی کشور افتضاح است، اما یکی مثل من از ترس اینکه برخی کشورم را دودستی تقدیم آمریکا و اسرائیل کنند جرأت اعتراض ندارم. پست نفتالی بنت، نخستوزیر سابق اسرائیل را دیدم و کامنتها را خواندم که یکی نوشته بود: کی میآید؟ یخ کردیم تو خیابون. بچه، تو واقعا فکر میکنی آمریکا و اسرائیل بیایند برای تو آبادی و آزادی میآورند؟ تو ندیدی [آمریکا] با عراق و افغانستان چه کرد؟ تو فکر کردی کسی که چند ماه پیش موشک روی سر ما میریخت باعث آزادی و آبادی ما میشود و دستهدسته دلار روی سر ما میریزد؟»
حواست هست تو لندنی ما ایران؟!
بعد از اینکه رضا پهلوی در ویدئویی از مردم ایران خواست شعار سر دهند چه از خانه و چه در خیابانها، گفت:« من از نزدیک شاهد حضور شما هستم...». همین جمله کافی بود تا موجبات خنده و شادی کاربران فراهم شود و کامنت، پشت کامنت بنویسند. یکی نوشت:«داداش حواست هست؛ تو لندنی و ما تهرانیم...خیلی راهه...دورهها...نزدِ چه دیکی؟!»، «چاهزادهجان، از مامان اجازه گرفتی اومدی اینجا شیطونی میکنی؟»، «مرسی که نزدیکی...»، «همش وعده، همش وعید. خسته شدیم بابا...یه سر بیا ببینیمت» و دیگری هم نوشته:«فراخوان هفتصدم...یکی پاشه بزنه توی دهن این بچه، یه دقیقه ساکت شه!»، «صد دفعه نگفتم تو کار بزرگترا دخالت نکن...برو سراغ یوگا بازیت» و «حالا چی بپوشیم؟». شادی کاربران در ویدئوی دومی که او منتشر کرد، بیشتر هم شد:«معترضان مرا فرامیخوانند. من در نبرد نهایی به ایران بازمیگردم...» کاربران پاسخ دادند:«شاهِ مجازی...» و «اینجا دعوا خانوادگیه، غريبه راه نمیدیم.»
سوریهسازی ایران؟ چرا؟
درحالیکه در فضای مجازی و دنیای واقعی افراد بسیاری با گفتن مطالب یأسآور بر آتش ناآرامیها میدمند و جو احساسی و هیجانی حاکم بر جامعه را دامن میزنند، دختر جوانی با انتشار یک ویدئو در فضای مجازی صحبتهای قابلتأملی مطرح میکند. این کاربر که تحصیلاتی مرتبط با شرایط سیاسی خاورمیانه دارد و مدتی در سوریه سکونت داشته، تحریف و سیاهنمایی شرایط را به پروژه سوریهسازی ایران تعبیر میکند و میگوید: «شما که به نیروهای انتظامی میگویید «بیایید سمت مردم، چون اسد وقتی رفت نیروهای خودش را با خودش نبرد.» چرا مردم را فریب میدهید؟ من رشتهام مطالعات در منطقه بوده، سوریه زندگی کردهام و نمیدانم چرا شما به مردم نمیگویید فردای روزی که اسد از سوریه رفت، اسرائیل وارد منطقه شد و تا الان ٤٠درصد این کشور را اشغال کرده است؟ چرا نمیگویید اسرائیل در عرض ٣روز ٨٠درصد سیستم دفاعی و هوایی سوریه را نابود کرد؟ چرا نمیگویید تا همین امروز که شما نشستهاید و دارید سوریه را برای ما مدلسازی میکنید ٦٠٠ بار به سوریه حمله شده؟ چرا نمیگویید فقط در ٦ماه انتقال قدرت از دولت اسد به دستنشانده غربیها ٧هزار و 670نفر قربانی خشونت داخلی شدند و ٢هزار و100 نفر اعدامهای خیابانی بیحساب و کتاب شدند و چند هزار نفر هم مفقود؟ چرا نمیگویید مردم سوریه هر روز فقط دو، سه ساعت به برق دسترسی دارند و دسترسی به آب شرب سالمشان ٤٠ درصد کمتر از قبل شده است، چون تاسیسات و زیرساختهایشان در همین حوادث از بین رفت؟ چرا نمیگویید که با برداشتن تحریمها هنوز اینقدر هزینه بازسازی ویرانی و فساد اقتصادی بالاست که از هر ١٠نفر ٩نفر زیر خط فقر اعلام شدند؟ اصلا چرا ما باید اینقدر اطلاعاتمان کم باشد که بهجای اعتراضی که حقمان است، در زمین دشمن بیفتیم و برایشان جاده آسفالت کنیم که ایران را سوریه کنند. واقعا چرا؟...»
جنگ تمامعیار با مافیای ارز ترجیحی
اینروزها شبکههای اجتماعی پر شدهاند از واکنش مردم به اعتراضات و حوادثی که اعتراضات را از مسیر درست خود خارج کرد. در میان تمام بحثهای اقتصادی که هر روز پررنگ و پررنگتر میشوند، یک روایت بیشتر از قبل از سوی کاربران با نگاه اقتصادی مورد توجه قرار گرفت.
در یک توییت، کاربری که خود را فعال بازار میداند، با لحنی صریح مینویسد: «بهعنوان کسی که تجربه بازرگانی داره، اینو میگم، برای کسی که بدون اغراق سالانه میلیونها دلار ارز ترجیحی، سود خالص و بیدردسر داره، کاری نداره که مردم رو از حذف ترجیحی بترسونه یا حتی مملکت رو شلوغ کنه.» این توییت، انگشت اتهام را نه به تصمیم سیاستگذار، بلکه به ساختاری میگیرد که در آن سودهای کلان، بیسروصدا و بدون هزینه اجتماعی توزیع شده و هزینه نهایی، بر دوش مردم افتاده است. یک کاربر دیگر شبکه ایکس هم در توییتی به این موضوع اشاره میکند و یک گام جلوتر میرود و ماجرا را از اقتصاد به سیاست پیوند میزند: «پزشکیان اعلام کرد که من به فکر دور دوم و انتخابشدن یا نشدن نیستم ولی یقین بدانید که رانتخواری عدهای خاص را در کشور برخواهم چید...
این یعنی رئیسجمهور به جنگ تمامعیار با مافیایی رفته که چند دهه بهسان اختاپوس در مملکت ریشه دوانده بودند! کاری که هیچ رئیسجمهوری حتی جرأت عنوانکردنش را نداشت، با روشنگری از زوایای مخوف این مافیا یاریگر باشیم.» در این روایت، مسئله دیگر فقط ارز ترجیحی یا یک سیاست خاص نیست، بلکه نبرد با «اختاپوسی» است که عرصههای مختلف را همزمان در بر گرفته است. کنار هم گذاشتن این دو توییت، یک پرسش مشترک را برجسته میکند: آیا اصلاحات اقتصادی بدون مواجهه با ذینفعان قدرتمند ممکن است؟ و آیا شفافیت، بدون هزینهدادن در سطح سیاست، به نتیجه میرسد؟ فضای شبکههای اجتماعی نشان میدهد افکار عمومی بیش از گذشته، به جای دعواهای جناحی، دنبال پاسخ این پرسشهاست.
