عصر اطلاعات آلوده

 گروه دانستنیها

در جهانی که هر فرد با یک گوشی هوشمند می‌تواند رسانه باشد مرز میان خبر واقعی و جعلی بیش از هر زمان دیگری تیره و لغزان است. شبکه‌های اجتماعی، پیام‌رسان‌ها و حتی برخی وب‌سایت‌های ظاهرا خبری بستری فراهم می‌کنند که در آن دروغ می‌تواند سریع‌تر از حقیقت منتشر شود. تشخیص خبر جعلی دیگر مهارتی جانبی نیست، سوادی حیاتی است.  در اینجا چند روش برای تشخیص اخبار واقعی از جعلی ارائه کرده‌ایم.

منبع خبر را بشناسید، نه‌فقط تیتر را 
یکی از نخستین نشانه‌های خبر جعلی ابهام یا بی‌اعتباری منبع است. بسیاری از خبرهای دروغین
منبع مشخصی ندارند.
 به «یک منبع آگاه»، «گزارش‌های غیررسمی» یا «شنیده‌ها» استناد می‌کنند.
 از وب‌سایت‌هایی با نام‌های شبیه رسانه‌های معتبر منتشر می‌شوند.
  نام رسانه، سابقه آن، تحریریه و نویسنده را بررسی کنید. رسانه‌ای که مسئولیت‌پذیر است هویت خود را پنهان نمی‌کند.

به زبان و لحن خبر توجه کنید
خبر حرفه‌ای، حتی درباره موضوعات حساس، تلاش می‌کند آرام، دقیق و متوازن باشد. اگر خبر بیشتر شبیه بیانیه عصبی یا پیام تلگرامی بود تا گزارش خبری، مشکوک شوید. خبر جعلی معمولا به شیوه‌‌های زیر با احساسات شما بازی می‌کند:
 تیترهای شوکه‌کننده یا ترسناک
 استفاده افراطی از کلمات احساسی (فاجعه، خیانت، رسوایی، نابودی کامل)
 لحن خشم‌آلود یا تحریک‌کننده

تاریخ، زمان و زمینه را بررسی کنید
بسیاری از خبرهای جعلی در واقع خبرهایی قدیمی هستند که دوباره منتشر شده‌اند. همیشه تاریخ انتشار را چک کنید و ببینید با شرایط فعلی همخوانی دارد یا خیر.

از چند منبع مستقل چک کنید
خبر واقعی، به‌ویژه اگر مهم باشد، معمولا فقط در یک‌جا مانند یک کانال تلگرامی منتشر نمی‌شود. به یاد داشته باشید یک منبع در واقع منبع خبر به شمار نمی‌رود. 

چه‌کسی از این خبر سود می‌برد؟
خبر جعلی معمولا بی‌هدف منتشر نمی‌شود. اگر خبر دقیقا در راستای تحریک سیاسی، مالی یا ایدئولوژیک خاصی است، باید با احتیاط بیشتری به آن نگاه کرد. مثلا  این خبر چه‌کسی را می‌ترساند یا  چه‌کسی را عصبانی می‌کند؟

سرعت را فدای دقت نکنید
خبر جعلی از عجله شما تغذیه می‌کند. پیام‌هایی با چنین مضمونی معمولا برای خاموش کردن تفکر انتقادی طراحی شده‌اند:  
  فوری منتشر کنید.
 قبل از حذف شدن بفرست.
 همه باید بدانند.

اخباری که شایعه بودند
انتشار اخبار جعلی زمان و مکان ندارند، اما برخی مواقع بیشتر به‌چشم می‌آیند. اینجا 3نمونه اخیر را آورده‌ایم.

مرده، زنده شد!
یک خبر در فضای مجازی پربازدید شد که مربوط به کشته‌شدن یک جوان ۱۸ساله به نام مهدی سماواتی در شهر فسا بود؛ خبری که دروغ از آب درآمد، چراکه او زنده بود.

مأمور لباس شخصی چاقو خورد
ویدئوی فردی در اینستاگرام می‌چرخید که با یک قمه در وسط خیابان مشغول فریادزدن بود،  شخص دیگری به او نزدیک می‌شود و با چاقو ران پایش را زخمی می‌کند. در توضیح این ویدئو آمده بود: فردی شجاع، مأمور لباس شخصی را مضروب کرده است و... اما این ویدئوی قدیمی در اصل به درگیری‌هایی در سوریه مربوط می‌شد.

هوش مصنوعی، قهرمان اغتشاشات
در جریان تجمعات اخیر در شهرهای مختلف کشور، ویدئوهایی در شبکه‌های اجتماعی پخش شد که ادعا می‌شد مرتبط با تظاهرات بزرگ یا خشونت‌های شدید هستند، اما بررسی دقیق نشان داد که برخی از این ویدئوهاAI یا مربوط به رویدادهای دیگر بوده‌اند و ارتباط مستقیمی با اعتراضات فعلی نداشتند.