آلستوم؛ کارخانه برق60ساله

پریسا امیرقاسم خانی| خبرنگار:

تا حالا در محله ستارخان به ساختمان نسبتاً وسیعی که به کارخانه برق آلستوم مشهور است توجه کرده‌اید؟ ساختمانی که قدمتی بیش از 60 سال دارد. جالب است بدانید این کارخانه دلیل به وجود آمدن محله صادقیه شده است. سال 1338 کارخانه برق آلستوم در محله صادقیه به وجود آمد و باعث شد بافت روستایی محله صادقیه تغییر کند و شکل شهری به خود بگیرد. برای آشنایی با تاریخچه این محله و کارخانه این گزارش را بخوانید. 

صادقیه حدود 60 سال قبل بیابانی بود و از اراضی ده طرشت به شمار می‌رفت. «عباس عباسی» از قدیمی‌ترین اهالی این محله می‌گوید: «اوایل دهه 20 شمال و جنوب محله صادقیه پر از باغ‌های توت و انار بود. آن زمان محله صادقیه از اراضی ده طرشت به شمار می‌رفت و من همراه خانواده‌ام در آن روستا زندگی می‌کردیم. جنوب ده رودخانه‌ای بود که ما 3اتاق کاهگلی کنار آن ساخته بودیم و با خانواده در آن 3اتاق ساکن بودیم.» عباسی از ماشاءالله‌خان، ارباب صادق و... افرادی نام می‌برد که از ملاکان و بزرگان ده طرشت بودند ولی اکنون نامی از آنها در اذهان عمومی باقی نمانده است. او می‌گوید: «ساکنان اولیه محله صادقیه، طرشتی و اغلب دامدار و باغدار بودند و در خانه‌های خشتی و گلی زندگی می‌کردند. آنها با قاطر و الاغ محصولات میوه باغ‌های خود را در سه‌راه طرشت می‌فروختند. ولی با راه‌اندازی کارخانه برق آلستوم در جنوب ده طرشت فرم روستایی تغییر کرد و مقدمات به وجود آمدن محله صادقیه پایه‌گذاری شد.»


کارخانه‌ای که با نیروی بخار آب کار می‌کرد

اکنون بنای کارخانه برق آلستوم قدیمی‌ترین بنا در محله صادقیه است. «مجید فراهانی» مدیرعامل فعلی کارخانه می‌گوید: «حدود 60 سال قبل برق تهران به وسیله شخصی به نام حاج امین‌الضرب تولید می‌شد که جوابگوی کل تهران نبود. شهرداری یا بلدیه آن زمان تهران نیز برای رفع این کمبود قراردادی با شرکت فرانسوی آلستوم منعقد کرد که طبق آن قرارداد فرانسوی‌ها در 5 کیلومتری تهران و در محل فعلی کارخانه به وسعت 17 هکتار، کارخانه برق آلستوم را ایجاد کردند.» او ادامه می‌دهد: «چون نام شرکت طرف قرارداد آلستوم بود، اسم کارخانه نیز به برق آلستوم شهرت پیدا کرد. این کارخانه با نیروی بخار آب کار می‌کرد و مجموعه 50 مگاواتی متشکل از 4 واحد بخاری و 50 نفر از مهندسان متخصص کشور را در خود جا داده بود راه‌اندازی شد. اکنون این کارخانه به نیروگاه شهید فیروزی یا برق طرشت در محله صادقیه معروف است که به تثبیت ولتاژ برق تهران می‌پردازد.»


نخستین جاده 

عباسی، دود سیاهی را که از کارخانه برق آلستوم بیرون می‌آمد به یاد می‌آورد. او می‌گوید: «آن زمان سوخت کارخانه نفت سیاه بود. هر روز دود سیاهی از دودکش‌های کارخانه بیرون می‌آمد که سکنه اطراف کارخانه را اذیت می‌کرد. آنها ناچار بودند این دود را تحمل کنند. با به وجود آمدن کارخانه، بلدیه تهران نیز در محله کارخانه شروع به راهسازی کرد.» عباسی آن سال‌ها در بلدیه تهران مشغول کار شد. او به یاد می‌آورد نخستین جاده‌ای که نشان از شهری شدن بافت روستایی داشت کنار کارخانه شکل گرفت. او خودش یکی از افرادی بود که در پروژه ساخت جاده شرکت کرد. بعد جاده‌های دیگر هم شکل گرفتند. اکنون عباسی دوران بازنشستگی خود را در مغازه روبه‌روی کارخانه می‌گذراند. او می‌گوید: «در همین روبه‌روی کارخانه و در جنوب محله طرشت فردی اصفهانی بود که برای ساخت‌وسازهای ساختمان‌هایی که اطراف کارخانه شکل گرفته بودند ماسه‌شویی می‌کرد. او ماسه را با الاغ کنار ساختمان‌ها می‌آورد. ما برای او از طرف بلدیه تهران یک راه ساختیم تا بتواند راحت‌تر مسیر را با الاغ بپیماید.»


آریا خرابه

با راه اندازی کارخانه برق، بناها و ساختمان‌های شهری در محله صادقیه شکل گرفتند. «محمود شیبانی» از ساکنان قدیمی محله می‌گوید: «سال 1338 شرکتی به نام آریاشهر که در کار ساخت‌وساز بود در فلکه دوم صادقیه فعلی بنا شد. این شرکت شروع به ساخت‌وساز ساختمان در محله کرد. نام اولیه محله نیز به علت وجود این شرکت آریاشهر بود. شرکت آریاشهر زمین‌های لم‌یزرع محله را به قطعات بزرگ تقسیم می‌کرد و در این قطعات، خانه‌های ویلایی یک و 2 طبقه ساخت. به مرور مردم از اقصی نقاط تهران و شهرستان به محله آریاشهر آمدند.» او می‌گوید که امروز اغلب ساکنان بومی محله آریاشهر از مهاجران هستند و از قدیمی‌ترین خانواده‌های محله از جمله صفری، ایروانی، جعفری، رضوی جاوید، آریان، ملایری، مسلمی، زینعلی، اخوان، عباسی، تنها، اوزعلی، گرامی و... نام می‌برد. 

«علی میرسعیدی» از ساکنان قدیمی محله می‌گوید: «بافت اولیه محله صادقیه در اطراف همین فلکه اول صادقیه شکل گرفت. آن زمان مکان فعلی فلکه پر از زمین‌های خالی، باغ و خانه‌های ویلایی بود. به همین دلیل مردم به آن آریا خرابه می‌گفتند. بعدها فلکه اول صادقیه یا میدان ساعت امروزی شکل گرفت. نام محله بعد از انقلاب با توجه به ساخت مسجد صادقیه در محله از آریاشهر به صادقیه تغییر یافت.»