دوچرخه سواری هوشمند شاید وقتی دیگر
رَک‌های دوچرخه همچنان بدون استفاده رها شده‌اند
امین رحیمی| خبرنگار:
مناطق مرکزی
«رک دوچرخه»! این واژه برای اغلب پایتخت‌نشینان ناآشناست؛ در حالی که تهران از حدود 3 سال پیش میزبان رک‌های دوچرخه است. رک‌های دوچرخه در 48 ایستگاه در محدوده مرکزی تهران مدتی طولانی بدون استفاده ماندند و برای شهروندان سؤال و ابهام بود که این سازه‌های فلزی چیست؟ حتی کمتر کسی خبر دارد که این سازه‌ها برای استفاده دوچرخه‌سواران نصب شده و به طرحی مربوط است که عملی شدن آن با تأخیر طولانی همراه شد؛ بی سر انجامی این طرح کار را به جایی رساند که صدای کارشناسان و مسئولان شهری را درآورد که بالاخره تکلیف چه می‌شود و چرا برای این طرح بی‌نتیجه هزینه شده است؟
ایستگاه موتورسیکلت‌ها
رک‌های دوچرخه طی سال‌های 94 و 95 در محدوده طرح ترافیک شامل مناطق 6، 7، 11 و 12 و همچنین برخی مناطق همجوار نصب شدند. راه‌اندازی ایستگاه‌های دوچرخه که هریک تعدادی رک را شامل می‌شود بخشی از طرح سیستم دوچرخه اشتراکی هوشمند بود تا در محدوده طرح ترافیک امکان جابه‌جایی با دوچرخه و در واقع حمل‌ونقل پاک برای شهروندان مهیا شود. نخستین ایستگاه نیز به دلیل تردد زیاد شهروندان در محدوده بازار راه‌اندازی شده بود. تجهیزات فیزیکی این طرح نصب و اجرا شد اما کار به سرانجام نرسید. از دوچرخه‌های شهری مخصوص خبری نشد که نشد. فقط رک‌ها بودند که گاهی تخریب می‌شدند یا حتی برخی تجهیزاتشان سرقت می‌شد اگرچه سخت جان‌تر از این حرف‌ها بودند و دوام آوردند.
اما از آن پس رک‌های دوچرخه به سازه‌های ناشناس و غریبی تبدیل شدند که کسی نمی‌دانست چه هستند و چرا ناگهان سروکله‌شان در گوشه‌ای از خیابان پیدا شده و شاهد این مدعا صحبت یکی از کاسبان خیابان انقلاب است. «ابراهیم مؤمنی» درباره رک‌های دوچرخه که در تقاطع پیچ‌شمیران، زیر پل سواره‌رو نصب شده می‌گوید: «اوایل که اینها را نصب کرده بودند ما گمان می‌کردیم نرده هستند. فکر می‌کردیم نرده‌کشی می‌کنند که موتورها و خودروها وارد محدوده زیر پل نشوند. بعداً فهمیدیم که اینها ایستگاه‌های موتورسیکلت هستند. ولی تا به حال ندیده‌ام که موتورسواران از آنها استفاده کنند. فکر کنم چون پولی است کسی استفاده نمی‌کند.» وقتی هم به او توضیح می‌دهیم که اینها برای دوچرخه است با تعجب می‌گوید: «دوچرخه؟! من نمی‌دانم. نشنیده بودم.»
یک رویکرد جدید
پیگیری موضوع رک‌های دوچرخه و یافتن جواب این پرسش که چرا این طرح به نتیجه نرسیده و بالاخره تکلیف رک‌ها چه می‌شود ما را به «یعقوب آزاده‌دل» مدیر واحد حمل‌ونقل پاک و معاونت ترافیک شهرداری تهران رساند. مدیری منطقی و خوش‌صحبت که به تازگی این سمت را عهده‌دار شده است و بالاخره پاسخی مفصل می‌دهد و تکلیف رک‌ها را مشخص می‌کند. وی درباره تأخیر در راه‌اندازی ایستگاه‌های دوچرخه اشتراکی می‌گوید: «بنا به تجربه شهرهای مختلف جهان طرح‌های دوچرخه‌سواری چه اشتراکی، چه هوشمند و چه غیر‌هوشمند در مناطقی با وسعت زیاد کارآمد کافی ندارند چون دوچرخه برای استفاده در مسافت‌های کوتاه مناسب است. در واقع تجربه اجرای طرح‌های حمل‌ونقل با دوچرخه که به دلیل استقبال کم یا هزینه‌های زیاد به نتیجه نرسیده در همه نقاط دنیا اتفاق افتاده است. اجرای طرح تا مرحله نصب رک‌های دوچرخه خوب پیش رفت و حالا می‌دانیم که رک‌ها از نظر فیزیکی خوب دوام آورده‌اند؛ سرقت نشده‌اند و حتی رنگشان نرفته. مشکل اصلی طرح در فاز راه‌اندازی‌اش بود که باعث شد نهایتاً به نتیجه نرسد.»
حالا سرانجام این طرح چه می‌شود؟ پاسخ «آزاده‌دل» به این سؤال چنین است: «رویکرد جدیدی را در پیش گرفتیم. با توجه به دشواری‌های اجرای طرح‌های حمل‌ونقل با دوچرخه که به آنها اشاره کردم روندی را پیگیری می‌کنیم تا یک پیمانکار واجد شرایط برای راه‌اندازی و بهره‌برداری از سیستم دوچرخه اشتراکی در محدوده مرکزی شهر بیابیم. در چنین طرح‌هایی برای اینکه به نتیجه مطلوب و دستاوردهای واقعی و ملموس در حمل‌ونقل شهری برسیم انتخاب پیمانکار مناسب به‌ویژه از نظر فنی و اقتصادی بسیار مهم است. پیمانکار باید رک‌ها و سیستم نرم‌افزاری خودش را راه‌اندازی کند و طرح را به مرحله اجرا برساند.»
رک‌های دوچرخه می‌روند
رک‌های دوچرخه موجود چه می‌شوند؟ پاسخ این سؤال نشان می‌دهد موضوع رک‌ها نیز به خوبی مدیریت شده است. «آزاده‌دل» می‌گوید: «برنامه ما برای رک‌های دوچرخه انتقال آنها به مراکز آموزشی نظیر دانشگاه‌ها و همچنین اداره‌هاست. بالطبع جمع‌آوری تمامی رک‌های دوچرخه از اماکن عمومی و محدوده شهری مدتی طول می‌کشد. در دانشگاه‌ها رک‌ها و دوچرخه‌ها برای تردد بین ساختمان‌های آموزشی دانشگاه و خوابگاه استفاده می‌شود. هزینه استفاده از دوچرخه‌ها نیز بر اساس اینکه کاربر دانشجو یا استاد یا کارمند باشد متفاوت است.
این طرح در دانشگاه صنعتی شریف با نصب و راه‌اندازی 148 رک در 5 ایستگاه اجرا شده است. از دانشگاه‌های علم و صنعت، خوارزمی و تربیت مدرس نیز برای اجرای این طرح درخواست داریم که اقدامات لازم در دستور کار قرار می‌گیرد. در شهرداری‌های نواحی نیز که کارمندان و کارشناسان بازدیدهای میدانی انجام می‌دهند رک‌های دوچرخه با استقبال مواجه شده است. الان در برخی شهرداری‌های نواحی در مناطق 4، 6، 11، 14 و 20 این طرح اجرا شده یا در مرحله راه‌اندازی است. برخی اداره‌ها و نهادهای خارج از شهرداری نیز برای نصب و راه‌اندازی رک‌های دوچرخه درخواست داده‌اند و در صورت انعقاد توافقنامه، طرح دوچرخه اشتراکی برای آنها نیز اجرا می‌شود.»
در همینه زمینه :
اداره فضای سبز
دریچه
نگاه
