مرموز مثل تپه سرباز

پریسا امیرقاسم خانی| خبرنگار:

وقتی وارد محله اوین می‌شوید در بخش جنوبی آن بلندی‌هایی را مشاهده می‌کنید که روی آن برج‌های چندطبقه قد کشیده‌اند. در ادامه برج‌ها مراکز مهم شهر مانند ساختمان رادیو و تلویزیون، نمایشگاه بین‌المللی، هتل استقلال و سازمان اجلاس و... دیده می‌شود. به این بخش از محله اوین تپه سرباز می‌گویند. داستان تپه سرباز از چند قرن پیش در محله اوین وجود داشته است. 

حدود 200 سال قبل تپه سرباز یکی از تپه‌های جنوبی محله اوین بود که اطراف آن زمین‌های کشاورزی وسیعی وجود داشت و به دلیل واقع شدن در بلندی و داشتن زمین‌های وسیع در اطراف به محلی نظامی درآمده بود. طوری که در دوره قاجار از آن به‌عنوان پایگاه نظامیان و سربازان، استفاده و در آن انواع تمرین‌های رزمی و نظامی انجام می‌شد. وجه تسمیه تپه سرباز نیز از همین‌جا آمده است. آن زمان تپه به سربازخانه یا سرباز شهرت داشت و هنوز هم اهالی آن را به همین نام می‌خوانند. 


روایت محلی‌ها 

چند روایت درباره تپه سرباز از دیدگاه اهالی اوین وجود دارد. «سید مهدی اعرابی» پژوهشگر و محقق محله در این‌باره می‌گوید: «تپه سرباز از قدیم برای اهالی اوین چند کاربرد اصلی داشته است. از جمله اینکه چون در بلندی‌ها واقع شده بود شب‌های اول ماه شوال، ریش‌سفیدان محل برای رؤیت هلال ماه در تپه حاضر می‌شدند و در صورت مشاهده آغاز ماه شوال، عید فطر را جشن می‌گرفتند.

دومین کاربرد تپه سرباز برای محلی‌ها این بود که تپه محل استقرار دشتبان‌ها و میراب‌های محلی به شمار می‌رفت. آنها بر فراز تپه به اداره اموری از قبیل نحوه چرای دام‌ها، حفاظت از زمین‌ها برای چرای دام‌ها و گوسفندها، تقسیم عادلانه آب و زمین‌ها و... می‌پرداختند. به علاوه چون تپه در زمستان نزدیک‌ترین محل به خورشید بود و برف‌هایش زودتر از سایر نقاط آب می‌شد، محل مناسبی برای تفریح و سرگرمی اهالی و بازی بچه‌ها بود.»


 نابودی تپه سرباز

در دهه 40 وقتی دانشگاه ملی در محله اوین مستقر شد بخشی از تپه که از اراضی محله اوین بود در اختیار دانشگاه قرار گرفت. این روند تا دهه 60 ادامه داشت تا اینکه بخش‌های دیگری از تپه سرباز در همان دهه 60 به فروش رسید و ساخت‌وساز در این مکان شروع شد.

هرچند اهالی اوین این تپه را جزو اراضی عمومی خود به حساب می‌آورند ولی امروزه روی این تپه برج‌های بلند سر برآورده‌اند و دیگر هیچ نشانی از تمرین‌های نظامی، زمین کشاورزی گسترده اطراف یا بلندی‌های بادگیر و آن هیبت و شکوه نیست ولی وقتی در محله اوین به محل تپه چشم بدوزید هنوز هم تپه روایت‌های شیرین خود را میان اهالی حفظ کرده است. 


داستان نیمه‌کاره اشیای تاریخی 

سال 1346 یک گروه باستان‌شناسی با شکافتن بخش غربی اراضی تپه سرباز، اشیای مربوط به هزاره اول و دوم قبل از میلاد را در تپه کشف کرد که نشان از قدمت چند هزار ساله داشت. اکنون بخشی از این اشیا در موزه ملی ایران قرار دارد. مرحوم «سیف‌الله‌کامبخش فرد» باستان‌شناس در این‌باره گفته است: «در تپه سرباز قرن‌ها پیش قلعه‌ای قرار داشت که مورد هجوم نظامیان قرار گرفت. احتمال وجود اشیای تاریخی در بخش‌های شمال و شرق تپه وجود دارد.»